استاد فاضل چنانی، از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی نشست دوره‌ای اساتید، به تفسیر و تبیین حکمت‌هایی برگزیده از نهج‌البلاغه پرداخت. در این جلسات، ایشان با اشاره به کلام گهربار امام علی (ع)، درس‌های عمیق اخلاقی و اجتماعی را برای زندگی امروز تشریح کردند.

/270/260/22/

حکمت ۲: سه عامل ذلت‌آور

استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اظهار داشت: در حکمت 2 نهج البلاغه می خوانیم: «وَ قَالَ (علیه السلام): أَزْرَى بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ، وَ رَضِيَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ، وَ هَانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَمَّرَ عَلَيْهَا لِسَانَه؛ آنكه طمع را شعار خود سازد، خود را خوار ساخته و هر كه پريشانحالى خويش با ديگران در ميان نهد، تن به ذلت داده است و كسى كه زبانش بر او فرمان راند، بى ارج شود.»

وی افزود: امام علی (ع) سه چیز را سبب خواری و ذلت انسان می‌دانند: نخست، حرص و طمع که انسان را به نادیده گرفتن حرام و حلال می‌کشاند. دوم، بیان مشکلات نزد افراد ناشایست و ناتوان که به جای حل مسئله، باعث خواری فرد می‌شود. سوم، رها کردن زبان و سخن گفتن بدون فکر که زمام وجود انسان را به دست می‌گیرد و مایه خواری است.

حکمت ۱۰: معاشرت نیکو با مردم

استاد چنانی یادآور گردید: در حکمت 10 نهج البلاغه می خوانیم: «وَ قَالَ (علیه السلام): خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَكَوْا عَلَيْكُمْ، وَ إِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَيْكُمْ؛ با مردم به گونه اى بياميزيد، كه اگر بميريد، بر شما بگريند و اگر بمانيد با شما دوستى كنند.»

وی تصریح کرد: دین اسلام، دین اجتماعی و مبتنی بر محبت است. اگر با مردم با عاطفه، احترام و خدمت برخورد کنیم، چنان جایگاهی در دل‌های آنان می‌یابیم که فراق ما را احساس کنند. متأسفانه جوامع امروز از این عواطف معنوی خالی شده و بر پایه منافع مادی می‌چرخد.

حکمت ۱۱: ناتوانی در دوستی‌یابی و حفظ آن

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در حکمت 11 می خوانیم: «وَ قَالَ (علیه السلام): إِذَا قَدَرْتَ عَلَى عَدُوِّكَ، فَاجْعَلِ الْعَفْوَ عَنْهُ شُكْراً لِلْقُدْرَةِ عَلَيْهِ؛ چون بر دشمن ظفر يافتى، عفو و گذشت را شكرانه پيروزيت قرار ده.»

وی افزود: به فرموده امیرالمؤمنین (علیه السلام) ناتوان‌ترین مردم کسی است که نتواند دوستی به دست آورد و ناتوان‌تر از او کسی است که دوستی به دست آورده را از دست بدهد. دوستان صمیمی، سرمایه بی‌هزینه‌ای هستند که هزینه به دست آوردنشان فقط ادب، حسن معاشرت و بشاشیت است. برخی حتی این هنر را نیز ندارند و از داشتن دوستان محروم می‌مانند.

حکمت ۱۲: عفو به عنوان شکر پیروزی

استاد چنانی در تبیین حکمت دوازدهم تصریح کرد: امام علی (ع) می‌فرمایند: هرگاه بر دشمنت پیروز شدی، شکرانه این پیروزی را عفو قرار بده. هر نعمتی شکر می‌خواهد. شکر نعمت پیروزی، عفو و گذشت است، نه انتقام. جامعه امروز ما نیازمند عفو است. اگر در جامعه انتقام حاکم شود، کشتار و هرج و مرج پیش می‌آید و اگر عفو باشد، صلح و آرامش برقرار می‌شود.

حکمت ۱۳: حفظ نعمت با شکرگزاری

وی در شرح حکمت سیزدهم گفت:امام (ع) می‌فرمایند: وقتی مقدمه نعمت به سوی شما آمد، با ناشکری ادامه آن را دور نکنید. نعمت‌های الهی تدریجی است. اگر شکر نعمت اول را به جا آوریم و لیاقت نشان دهیم، بقیه نعمت نیز می‌آید. شکر گاهی لفظی، گاهی قلبی (رضایت به تقدیر الهی) و گاهی عملی (استفاده صحیح از نعمت) است. با این سه شکر، به مقام شاکران می‌رسیم.

حکمت ۲۰: پذیرش لغزش‌های افراد با شخصیت

استاد حوزه در تفسیر حکمت بیستم بیان کرد:امام(ع) می‌فرمایند: لغزش‌های افراد با شخصیت و جوانمرد را بپذیرید؛ زیرا دست خداوند دست آنان را می‌گیرد و بلند می‌کند. همه انسان‌ها خطا می‌کنند. وظیفه ما در برابر افراد مؤمن و با شخصیت این است که آنان را به خاطر اشتباهاتشان سرزنش نکنیم و عذرشان را بپذیریم. درس دیگر این است که اگر می‌خواهیم خدا یاریمان کند، باید انسان‌های خوبی باشیم تا اگر زمین خوردیم، خدا دستمان را بگیرد.

حکمت: هشدار درباره آرزوهای دست‌نیافتنی

این استاد حوزه به حکمتی دیگر از امام علی (ع) اشاره کرد که می‌فرمایند: هر که در پی آرزوهای دور و دراز و دست‌نیافتنی بتازد، مرگ او را در می‌یابد. امید و آرزو رحمت الهی است، اما باید معقول و دست‌یافتنی باشد. اگر آرزوهای ما غیرمنطقی و دور از دسترس باشد، عمر به پایان می‌رسد و دست‌مان خالی می‌ماند. بنابراین باید بکوشیم آرزوهایمان منطقی و ممکن باشد.