به مناسبت فرارسیدن ماه پربرکت رجب‌المرجب و سالروز ولادت حضرت امام محمدباقر(ع)، استاد احمد قاسمی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به تبیین ابعاد معنوی، تاریخی و معرفتی این ماه و پیوند ناگسستنی آن با قیام علمی امام باقر (ع) پرداخت.

/270/260/22/

ویژگی‌ها و اسامی ماه رجب؛ از «ماه خدا» تا «ماه توبه»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در آغاز با برشمردن اسامی و لقب‌های متعدد ماه رجب، آن را مدرسه‌ای الهی برای تربیت و تهذیب دانست و اظهار داشت: رجب تنها ماهی است که در روایات معصومین (ع) به صراحت «شَهْرُ الله» (ماه خدا) نامیده شده است. این تعبیر، حکایت از انتساب ویژه این ماه به ذات اقدس الهی دارد و نشان می‌دهد که رجب، میدان ویژه‌ای برای تجلی رحمت و عنایت پروردگار است.

وی افزود: از دیگر القاب این ماه، «رَجَبُ الأَصَبّ» است که بر اساس حدیثی از پیامبر گرامی اسلام(ص)، بیانگر ریزش پیوسته و فراوان رحمت الهی در این روزهاست. همچنین عنوان «شَهْرُ الاستغفار» و «شَهْرُ التوبة» که از امیرالمؤمنین(ع) نقل شده، نشان می‌دهد رجب، فصل نو شدن و بازگشت به خداست. این ماه، «ماه حرام» نیز هست که احترام و قداست آن را در میان عرب جاهلی و اسلام، دوچندان می‌کند.

خطیب حرم حضرت معصومه (س) با اشاره به لقب «رَجَبُ الأَصَمّ» (ماه کر یا بی‌صدا) توضیح داد: این تعبیر کنایی، به سکونت و آرامش حاکم بر این ماه به دلیل حرام بودن جنگ و خونریزی در آن اشاره دارد. این سکوت، فرصتی است برای گوش سپردن به ندای فطرت و دعوت الهی.

ولادت امام باقر (ع)؛ پیوند زمان قدسی با انسان کامل

استاد قاسمی در بخش دیگر سخنان خود، به مناسبت ولادت حضرت امام محمدباقر (ع) در روز اول این ماه، به تحلیل پیوند عمیق این دو رویداد پرداخت و گفت: ولادت امام باقر (ع) در چنین ماهی، اتفاقی تصادفی نیست؛ بلکه حکمتی الهی در کار است. رجب، ماه شکافتن حجاب‌های غفلت از دل است و امام باقر (ع)، شکافنده علوم و معارف ناب دینی. همان‌گونه که این ماه، دل را برای پذیرش رحمت آماده می‌سازد، آن حضرت نیز عقل را برای درک حقیقت دین بیدار و روشن می‌کند.

وی افزود: پیامبر اکرم (ص) سال‌ها قبل در خبری غیبی به جابر بن عبدالله انصاری، از ولادت امام باقر (ع) و مقام علمی والای ایشان خبر داده و فرمودند: «یوشک أن تَلقی ولداً لی اسمه اسمی، یَبْقُرُ العلم بقراً»؛ به زودی پسری از نسل من را ملاقات می‌کنی که نامش نام من است و علم را می‌شکافد. این روایت که در منابع معروف فریقین آمده، سند محکمی بر عظمت مقام علمی آن حضرت و اتصال حرکت علمی ایشان به رسول الله(ص) است.

رجب؛ بستر نهضت عقلانی اهل‌ بیت (ع)

این استاد سطوح عالی حوزه ماه رجب را «آغاز حرکت» و «مقدمه‌ساز» برای دو ماه بزرگ شعبان و رمضان دانست و تأکید کرد: همان نقش مقدماتی‌ای که رجب برای رمضان دارد، قیام علمی امام باقر (ع) نیز برای اوج‌گیری و گسترش معارف ناب اسلامی در دوران امام صادق (ع) داشت. امام باقر (ع) در شرایطی به پا خاست که جامعه اسلامی، با انبوهی از احادیث جعلی، تفاسیر سلیقه‌ای و فهم‌های سطحی از دین روبرو بود. ایشان با تأسیس حلقه‌های درسی و تربیت شاگردان برجسته، بنیان «نهضت علمی شیعه» را نهادند.

وی با اشاره به مناظرات عمیق امام باقر (ع) با دانشمندان سایر ادیان و فرقه‌ها، مانند مناظره مشهور با عالم مسیحی در شام، خاطرنشان کرد: این مناظرات، نمونه‌ای عینی از «بَقْرُ العِلْم» بود؛ یعنی شکافتن مسائل تا رسیدن به ریشه‌ها و ارائه پاسخ‌های قاطع بر مبنای عقل و نقل.

استاد قاسمی تصریح کرد: بهره‌برداری کامل از ماه رجب، تنها با عبادت‌های ظاهری محقق نمی‌شود. رجب، ماه «تلفیق تهذیب دل با تعمیق عقل» است. همان‌گونه که باید در این ماه به استغفار و توبه پرداخت، باید با تفکر در سیره و کلمات امام باقر (ع) و فرزند بزرگوارشان امام صادق (ع)، فهم و معرفت دینی خود را نیز اصلاح و تعمیق بخشید. ماه رجب به ما می‌آموزد که دینداری بدون عقلانیت ناقص است، و عقلانیت بدون ولایت اهل‌بیت (ع) به بیراهه می‌رود.