استاد محمدرضا باقی اصفهانی، از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید  به بررسی احکام و آداب «درخواست از دیگران» پرداخت و هشدارهای شرعی و اخلاقی در این زمینه را تبیین کرد.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه، با استناد به روایتی از پیامبر اکرم (ص) خاطرنشان کرد: در آن دست‌ها به سه دسته تقسیم شده‌اند: دست گیرنده (سائل و گدا)، دست انفاق‌ کننده و بخشنده، و دست نگه‌ دارنده و بخیل. وی بهترین دست را دست انفاق ‌کننده دانست.

پیامدهای درخواست بدون نیاز واقعی

وی با اشاره به سیره اصحاب پیامبر (ص) که از ایشان دستور داشتند از کسی درخواستی نکنند، افزود: اینان حتی اگر تازیانه از اسبشان می ‌افتاد، از کسی نمی‌ خواستند آن را بردارد، بلکه خود پیاده می ‌شدند و آن را بر می‌ داشتند.

استاد باقی اصفهانی با تأکید بر اینکه درخواست از مردم در حالی که فرد نیازمند واقعی نیست، حرام است، اظهار داشت: کسی که داراست و صرفاً برای افزایش دارایی‌اش از مردم درخواست می‌کند، در حقیقت آتش می‌خواهد. پیامبر (ص) فرمودند: «کسی که برای افزون‌طلبی، از مردم مال‌هایشان را درخواست کند، آن [مال درخواست شده] اخگری [از آتش] است». این مال، آتشی است که به تعبیر روایات، سرانجام به «خناق» در گلو، هزینه‌ درمان یا بلای دیگر تبدیل می‌ شود. در روایتی دیگر آمده که چنین شخصی دچار سردرد یا دردی در شکم خواهد شد.

ضمانت الهی برای ترک درخواستِ بی‌مورد

این استاد حوزه با اشاره به روایتی از امام سجاد (ع) تصریح کرد: آن حضرت از جانب پروردگارش ضمانت کرده که اگر کسی بدون نیاز واقعی، از دیگران درخواست کند، روزی به چنان فقر و نیازی دچار خواهد شد که مجبور به درخواست از روی احتیاج می‌شود.  در برخی روایات، «غنی» یا بی‌نیازی همین اندازه تعریف شده که شخص خوراک یک روز یا سه روز خود را داشته باشد. اگر کسی با این شرایط باز به گدایی روی آورد، گویا شراب می‌خورد و مال حرام تصرف می‌کند. عاقبت اخروی چنین کاری نیز به روایات، سیاهی و زشتی چهره در قیامت است.

تفاوت درخواست از ائمه اطهار (ع) با افراد عادی

این کارشناس مذهبی به تفاوت مهمی اشاره کرد و گفت: در زمان ائمه(ع) اگرچه ایشان به نیازمندان کمک می‌کردند، اما اصل بر آن بود که مردم بی‌جهت به در خانه ایشان برای گدایی نیایند. اما امروز، دعا و درخواست از ائمه اطهار (ع) و توسل به آنان، درخواست از خداست؛ چرا که آنان مظهر اسماء و افعال الهی هستند. این درخواست، مشکلی ندارد و با درخواست از مردم عادی متفاوت است.

داستانی عبرت‌آموز از یک صحابه

استاد باقی اصفهانی در بخش دیگری از سخنانش، به روایتی از امام صادق (ع) اشاره کرد که حکایت صحابه‌ای نیازمند را نقل می‌کند. این شخص سه بار نزد پیامبر (ص) رفت تا حاجت خود را بگوید، اما پیامبر پیش از سخن او، فرمودند: «هر که از ما درخواست کند، به او می‌دهیم و هر که بی‌نیازی ورزد، خدا او را بی‌نیاز می‌کند». آن مرد که پیام را دریافت، به جای گدایی، با عاریت گرفتن کلنگی به کوه رفت، هیزم جمع کرد و فروخت. او با تلاش مستمر، کمکم توانست دارایی خود را افزایش دهد و به ثروت و بی‌نیازی برسد. وقتی بعداً خدمت پیامبر(ص) رسید، حضرت تأیید کردند که مراد از آن سخن، تشویق به استغنا و تلاش شخصی بود.

هشدار نسبت به شرایط امروز و محدودیت‌های کسب درآمد

وی با اشاره به شرایط امروز جامعه گفت: در زمان پیامبر (ص) امکانات اولیه برای کار و تلاش شخصی فراهم بود؛ مانند جمع‌آوری هیزم از بیابان. اما امروزه برای بسیاری از مردم، امکان دسترسی به منابع اولیه و مشاغل ساده نیز محدود شده است. در چنین شرایطی، مسئولیت حکومت و نهادهای مربوطه برای فراهم‌آوردن بستر اشتغال و جلوگیری از انحصار منابع، سنگین‌تر می‌شود.