استاد علی ربانی گلپایگانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به پاسخ این شبهه پرداخت: «چرا خداوند انسان های معلول را آفریده است؟ گناه این کودکان چیست؟»

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: سؤالی پرسیده می شود؛ مبنی بر اینکه به چه گناهی، کودکی باید از بدو تولد دچار معلولیت باشد؟ آیا این موضوع با عدالت خداوند مهربان سازگار است؟ این پرسش معمولا از سوی دو گروه مطرح می شود:

۱. مؤمنان و خداباورانی که از سرِ دلسوزی و محبت، می ‌خواهند بدانند چرا خدای مهربان اجازه چنین رنجی را داده است.

۲. کسانی که با نیت شبهه‌افکنی و انکار ایمان، از این موضوع سوءاستفاده می‌کنند. پاسخ پیش‌ِ رو برای روشن‌شدن دلایل این پدیده، برای هر دو گروه سودمند است.

1. نقش انسان در بروز معلولیت ها

استاد ربانی گلپایگانی افزود: در بسیاری از موارد، امکان تولد کودکی سالم وجود دارد، اما بی احتیاطی و کم توجهی انسان ها موجب بروز مشکلات جسمی و ذهنی در نوزاد می شود. عواملی مانند استفاده از برخی داروها در دوران بارداری، رعایت نکردن نکات بهداشتی و شرعی در فرزندآوری، مصرف غذاهای ناسالم و حرام مانند الکل و شراب، استعمال دخانیات و امواج آسیب رسان، یا ازدواج هایی که از نظر ژنتیکی بررسی نشده اند می تواند باعث تولد کودکان معلول شوند. برای نمونه، آمارها نشان داده‌اند درصد چشمگیری از نوزادان ناقص‌الخلقه در کشورهای غربی، در ماه‌های ابتدایی سال میلادی متولد می‌شوند؛ زمانی که جشن‌های سال نو و مصرف زیاد مشروبات الکلی رایج است. همچنین تحقیقات ثابت کرده‌اند کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری سیگار مصرف کرده‌اند، از نظر رشد تحصیلی و ذهنی از همسالان خود عقب‌ترند. پس در اصل، بسیاری از این نارسایی‌ها نتیجه رفتار نادرست انسان‌هاست. شما ببینید فاجعه بمباران اتمی هیروشیما توسط آمریکا که سبب شد نسل‌های بعدی در آن منطقه با نواقص مادرزادی به دنیا بیایند. روشن است که در چنین مواردی، مقصر انسان است و خداوند دادِ مظلومان را از ظالمان خواهد گرفت: «وَإِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ مُنْتَقِمُونَ».

2. چرا خداوند جلوی این حوادث را نمی گیرد؟

این استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: خداوند جهان را بر پایه قانون «علت و معلول» و اختیار انسان بنا کرده است. این دنیا میدانِ امتحان است، نه جای اجبار. اگر انسان قوانین طبیعی را رعایت نکند و مثلاً با سرعت زیاد رانندگی کند و تصادف کند، نمی‌تواند عدالت خدا را زیر سؤال ببرد که چرا مانعش نشد! در مورد معلولیت‌ها نیز همین‌طور است. خداوند نظام آفرینش را طوری قرار داده که هر علتی نتیجه‌ای دارد. مثلاً دو فرد مبتلا به تالاسمی اگر بدون آمادگی علمی و پزشکی ازدواج کنند، فرزندشان با بیماری تالاسمی متولد می‌شود. این نتیجه طبیعی قانون علت و معلول است، نه ظلم خدا.

3. اما گناه آن کودک چیست؟

استاد ربانی گلپگایگانی عنوان داشت: کودک هیچ گناهی ندارد، بلکه مظلوم است. در دنیا نیز همیشه افرادی بی‌گناه، قربانی اشتباهات دیگران می‌شوند؛ مانند مردم بی‌دفاعی که در جنگ‌ها کشته می‌شوند. با این حال، خداوند در دنیا یا آخرت، پاداشی بزرگ برای چنین انسان‌هایی قرار داده است. کما اینکه در روایات آمده است کسانی که در دنیا با نقص یا رنجی زندگی کرده‌اند، پاداش آنان در آخرت چنان عظیم است که دیگران آرزو می‌کنند کاش جای آنان بودند. در متون دینی از این پاداش با عنوان «أعواض» یاد شده است.

و ی افزود: نمونه ‌ای زیبا از این معنا در داستان ابوبصیر، یار نابینای امام باقر (ع) آمده است. روزی به آن حضرت گفت: شما ذریه رسول خدا (ص) و وارث انبیاء هستید، آیا می توانید مرده را زنده کرده و کور مادر زاد را شفا دهید؟ حضرت فرمود: به اذن خداوند (قدرت این کار را داریم). بعد فرمود نزدیک بیا و دستی بر چشمانش کشید و به اذن خدا بینا شد و بعد از لحظاتی دوباره دست کشید و به حالت اول برگشت. بعد فرمود: «اگر در نابینایی‌ات صبر کنی، جایگاه تو در بهشت است». ابوبصیر گفت: «مولای من، بهشت را بیشتر دوست دارم.» «مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قُلْتُ يَوْماً لِلْبَاقِرِ ع أَنْتُمْ ذُرِّيَّةُ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ رَسُولُ اللَّهِ وَارِثُ الْأَنْبِيَاءِ كُلِّهِمْ قَالَ نَعَمْ وَرِثَ جَمِيعَ عُلُومِهِمْ قُلْتُ وَ أَنْتُمْ وَرِثْتُمْ جَمِيعَ عِلْمِ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ أَنْتُمْ تَقْدِرُونَ أَنْ تُحْيُوا الْمَوْتَى وَ تُبْرِءُوا الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ تُخْبِرُوا النَّاسَ بِمَا يَأْكُلُونَ وَ مَا يَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِهِمْ قَالَ نَعَمْ بِإِذْنِ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ ادْنُ مِنِّي يَا أَبَا بَصِيرٍ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَمَسَحَ يَدَهُ عَلَى وَجْهِي فَأَبْصَرْتُ السَّهْلَ وَ الْجَبَلَ وَ السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ ثُمَّ مَسَحَ يَدَهُ عَلَى وَجْهِي فَعُدْتُ كَمَا كُنْتُ لَا أُبْصِرُ شَيْئاً قَالَ ثُمَّ قَالَ لِيَ الْبَاقِرُ ع إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَكُونَ هَكَذَا كَمَا أَبْصَرْتَ وَ حِسَابُكَ عَلَى اللَّهِ وَ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَكُونَ‏ كَمَا كُنْتَ وَ ثَوَابُكَ الْجَنَّةُ فَقُلْتُ أَكُونُ كَمَا كُنْتُ وَ الْجَنَّةُ أَحَبُّ إِلَيَّ» (الخرائج و الجرائح، ج 1، ص: 274- 275) خداوند نیز تکالیف هر انسانی را به ‌اندازه توان او قرار می‌دهد. پس فرد معلول هیچ‌گاه مأمور به کارهایی فراتر از توانش نیست.

4. نگاه وسیع تر به عالم

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: برای درک درست این مساله باید نگاه خود را از زندگی کوتاه دنیوی فراتر برده و افق بیکران زندگی آخرت را هم بنگریم. عمر انسان در دنیا در برابر جاودانگی آخرت بسیار ناچیز است، زیرا سرای آخرت، سرای ابدیت است و نیستی و فنایی در آن نیست. پیامبر خدا (ص) فرمود: «به خدا سوگند كه دنيا در مقايسه با آخرت، جز مانند اين كه فردى از شما انگشتش را در دريا فرو ببرد، نيست» «وَاللّه مَا الدُّنيا فِي الآخِرَةِ إلاّ مِثلُما يَجعَلُ أحَدُكُم إصبَعَهُ هذِهِ». (بحارالانوار، ج 73، ص 119)  در جهان دیگر، ناقصان این دنیا در نهایت سلامت و زیبایی خواهند بود و خداوند به سبب رنج‌های دنیوی، به آنان مقام و جایگاهی ویژه عطا خواهد کرد.

جمع بندی

استاد علی ربانی گلپایگانی اظهار داشت: خداوند هیچ‌ کس را به ‌ناحق مجازات نمی‌ کند و معلولیت نشانه بی‌ عدالتی نیست؛ بلکه نتیجه نظام علت و معلول، رفتار انسان‌ ها و سنت الهی آزمایش است. رنج این کودکان در نگاه الهی بی‌ثمر نیست، و پاداش صبر و تحمل آنان در آخرت به اندازه‌ای عظیم است که عقل ما از درکش ناتوان است.