تغییر کتب نیازمند برنامه بلند مدتی است، اینکه ما برنامه‌ها را سریع عوض کنیم و کتاب با هزار و یک مشکل باشد، موفق نخواهد بود، قبلا هم تجربه‌های این چنینی داشتیم.

استاد سید حسین آل طه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع نشست دوره‌ای اساتید، به سوالات ما درباره مسائل مختلف حوزوی پاسخ داد که متن این گفتگو به شرح زیر است:

آیا شما از سامانه جستجوی اساتید نشست دوره‌ای استفاده کرده‌اید؟ اگر انتقاد، پیشنهاد یا توصیه‌ای دارید؛ بفرمایید

البته بنده خیلی از این سامانه استفاده نکردم. ولی اگر باعث شود برنامه‌های درسی به یک صورت منظم باشد، خوب است، البته تا حدی این طور بوده است، یک نکته‌ای که بود اینکه بنده وقتی مراجعه کردم، دیدم که خود آقایان تاریخ شروع درس را زده بودند، بنده تاریخ نزده بودم این اعلام تاریخ باعث شد برای بعضی از دوستان و طلابی که به سامانه رجوع کرده بودند یک ناهماهنگی ایجاد شود، چون بنده در سامانه تاریخ را ثبت نکرده بودم دوستان خودشان تاریخ را ثبت کرده بودند و باعث یک ناهماهنگی در برنامه شد، اگر برنامه دروس منظم باشد و ما هم خودمان را تطبیق دهیم خیلی خوب و مناسب است برای نظم بیشتر باید سامانه جستجوی اساتید هم منظم‌تر باشد.

نظرتان در مورد خود نشست دوره‌ای اساتید چیست؟

بنده همیشه تشکر کردم،تشکیل نشست دوره‌ای اساتید لازم بود اساتید لازم داشتند تا یک مجموعه ویژه و مستقلی برای خودشان داشته باشند و لازم بود برای اساتید یک تشکلی که منظم باشد و مناسب حال اساتید و در شأن اساتید باشد تشکیل شود که این کار بحمدالله صورت گرفته است، برنامه‌ها بدین شکل روشن‌تر است از نظرات دیگران استفاده می‌کنند، برنامه‌ها را می‌بینند از طرق مختلف با اساتید بیشتر آشنا می‌شوند خیلی کار خوبی است ان شاء الله که موفق باشید.

اگر برای طلاب توصیه‌ای دارید بفرمایید

همه سعی کنیم کوچک و بزرگ یک برنامه جدی‌تری نسبت به دروس داشته باشیم اساتید منظم و سر وقت در کلاس‌ها حاضر شوند. طلاب و شاگردان نیز منظم و جدی در برنامه‌های درسی شرکت کنند. انسان با جدیت است که کار را پیش می‌برد. ان شاء الله خداوند به همه توفیق عنایت فرماید.

آیا حس نمی‌کنید که برخی از طلاب دچار بی‌انگیزگی در دروس هستند؟

این مشکل کلی است نباید فقط طلاب را درگیر کرد بالاخره وضعیت علمی و همه مسائل در تمام سطوح مدیریت، اساتید، طلاب، همه درگیر هستند یک مقدار باید مشکلات و مسائل در همه زمینه‌ها کمتر باشد نباید برنامه را فقط از یک جهت مورد نقد و بررسی قرار داد، طلاب مشکل دارند طلاب کم انگیزه هستند به طور کلی وضعیت علمی مناسب نیست این یک نگاه جدی می‌خواهد به تمامی جوانب قضیه که با آن مسأله حل شود، هر کسی از زاویه خودش نگاه کند مشکل را به گردن دیگری می‌اندازد این مشکل را حل نمی‌کند بالاخره باید یک بررسی صورت بگیرد همه جهات قضیه دیده شود بعد یک برنامه کلی تدوین شود ولی در کل وضعیت علمی مناسب نیست.

علت این بی‌انگیزگی چیست؟

تراکم بحث‌ها، تراکم کارها، وضعیت اقتصادی و معیشتی اینها همه وقت‌گیر است این مسائل باعث می‌شود تا برنامه‌ها به آن صورت علمی مناسب پیش نرود باید این جهات بررسی شود، یک طلبه‌ای که همه‌اش به فکر این است که یکی، دو تا درس بیاید و برود وقت اضافه‌اش را هم مشغول کار دیگری برای اداره زندگی‌اش شود طبیعی است که نمی‌تواند به طور مناسبی به برنامه علمی برسد اساتید هم همین طور هستند گاهی بعضی از اساتید مجبورند دروس مختلف را تدریس کنند در مراکز تخصصی، مدارس، دروس عمومی و آزاد مشغولیت دارند برای اینکه هزینه‌های مختلفی در زندگی وجود دارد که باید تأمین شود طبیعی است که به این شکل می‌شود اینها باعث می‌شود استاد با شاگرد ارتباطی نداشته باشد چون استاد از این درس بلافاصله باید به درس دیگری برود بدون اینکه بتواند با طلبه‌ها ارتباط بیشتری داشته باشد، بتواند با طلبه صحبت کند همه اینها خودش علت است چیزهای دیگری هم وجود دارد که می‌شود با یک نگاه جامع‌تری همه اینها را مورد دقت قرار داد.

راهکار آن چیست؟

اول باید مشکل را پیدا کرد یک نگاه جامعی شود آسیب شناسی صورت بگیرد وقتی مشکل پیدا شود طبیعی است که به حسب آن هم می‌شود فکرهایی کرد، اساتید بهتری در این زمینه ورود بیشتری پیدا کنند، می‌توانند یک برنامه جامعی را مورد نظر قرار بدهند و بر طبق آن تصمیم بگیرند ولی اول باید مشکلات را پیدا کرد بعد دنبال برنامه‌های اصلاحی و ترمیم این کارها رفت.

آیا به نظر شما مشکل اصلی وضعیت معیشت طلاب است؟

مشکل اقتصادی و معیشتی یکی از مشکلات است البته نمی‌خواهم روی این نکته خیلی تمرکز کنم و بگویم فقط و فقط مشکل اقتصادی طلاب علت است خیلی از مسائل باعث کم انگیزگی شده است ما خیلی از اوقات نیاز به یک پیش‌نیازهایی داریم بالاخره نمی‌شود از یک سری از اصطلاحات فرار کرد به طور مثال وقتی یک طلبه می‌خواهد کفایه شروع کند به یکباره وارد یک سری عبارات مغلق می‌شود این یک پیش‌نیازی لازم دارد تا طلبه بداند چه کار دارد انجام می‌دهد برنامه‌ها باید مقداری مدون‌تر باشد طلبه یک دفعه وارد یک کتابی می‌شود بدون اینکه هیچ سابقه‌ای نسبت به این کتاب داشته باشد طبیعی است که اینها برای طلبه ایجاد مشکل می‌کند برنامه‌ها نیز سنگین است، ببینید یک طلبه در طول روز چند تا فقه و اصول باید درس بگیرد خوب این طلبه زمانی برای بحث کردن پیدا نمی‌کند این باعث افت علمی می‌شود، مشکلات زیاد است.

تدوین کتب جدید و تغییر کتب درسی موجود تا چه اندازه در رفع مشکلات کمک می‌کند؟

تا یک برنامه‌ای به صورت دقیق طراحی نشده است نمی‌توان به طور قطع و یقین نظر داد در حال حاضر رسائل و کفایه کتاب‌های اصول ما هستند ما اگر بیاییم فقط به این امید باشیم که در آینده می‌خواهد این کتب تدوین شود و تغییر پیدا کند، طلبه نسبت به این کتابی که دارد می‌خواند، دلسرد می‌شود؛ ما در وضعیت موجود چه باید انجام دهیم؟ خوب یک برنامه میان مدت داریم، یک برنامه دراز مدت داریم آنها باید ادامه پیدا کند فکر نمی‌کنم کسی مخالف باشد ولی در وضعیت موجود ما باید چه کاری انجام دهیم؟ الان باید فقط دل خوش کنیم که در آینده مثلا فلان کتاب تبدیل یا تعویض می‌شود، خوب آیا واقعا نباید غنای علمی اینها حفظ شود؟ فقط ما درصدد تبدیل این کتاب‌ها باشیم یعنی زود این کتاب‌ها را از گردونه خارج کنیم اینها همه نکاتی است که اگر بیشتر به آن پرداخته شود شاید زوایای بیشتری از آن روشن شود.

آیا غیر از کتب فعلی که در حوزه تدریس می‌شود، کتاب‌های دیگری در زمینه‌های دیگر علوم اسلامی و حتی علوم روز به برنامه درسی حوزه اضافه شود می‌تواند باعث پویایی بیشتری در حوزه شود؟

مسأله فقه و اصول اصل است، تفسیر و مباحث رجالی یا مباحث کلام یا بعضی چیزهای دیگر که به برنامه‌ها اضافه شده است اینها را نیز باید به طور جدی نگاه کرد ولی در کل فکر می‌کنم که ما باید آن چیزی را که داشتیم و آن نقطه مهم حوزه همان بحث‌های فقه و اصول است را جدی بگیریم این طور که خیلی به نظر می‌آید، نیست که حوزه و طلبه‌ها در مسأله فقه و اصول مشکلی نداشته باشند و باید دنبال دروس دیگر بود، حال نه در بین طلبه‌ها فقط، بلکه وضعیت علمی حوزه نیز این برنامه سطحی انگاری برایش پیش آمده است ما در فقه و اصول مشکل داریم این طور نیست که بگوییم همه مشکلاتمان در فقه و اصول حل شده است و دنبال دروس جدید بگردیم حال اگر برنامه‌های دیگری هم با یک برنامه‌ریزی دقیقی اضافه شود و جای خودش را نیز پیدا کند به طور قطع مناسب است، فکر نمی‌کنم کسی در این مسأله شکی داشته باشد.

بیان کردید در فقه و اصول مشکل داریم این مشکلات چیست؟

هم اکنون به یک شکل خیلی خیلی سطحی به فقه و اصول نگاه می‌شود، فقه و اصول جزء مباحث علمی عمیق حوزه است ولی متأسفانه طلبه‎ها به امید اینکه رسائل، کفایه، مکاسب عوض می‌شود به همین ظاهر ابتدایی عبارات، بدون آن دقت‌های خاص بسنده می‌کنند آن زمان است که طلبه بعد از ورود به درس خارج به مشکل برمی‌خورد، آن طور نیست که ما آن فقه و اصولی که در دوره سطح داشتیم بتواند مقدمه برای ورود به درس خارج باشد مشکل خیلی از طلبه‌ها این است که وقتی وارد مباحث درس خارج می‌شوند دیگر هیچ احساسی از فقه و اصول ندارند چون پایه ضعیف بوده است خیلی زود وارد کارهای اجرایی می‌شوند و درس خارج را رها می‌کنند یا به شکل یک برنامه ظاهری در درس شرکت می‌کنند علت اینها همان مشکلات نگاه سطحی به فقه و اصول دوران سطح است که باعث شده این پیامد را داشته باشد.

آیا تغییر کتب فقه و اصول می‌تواند راهکار مناسبی باشد؟

راهکار اگر تغییر کتب باشد باید در یک برنامه دراز مدت انجام بپذیرد فعلا یک برنامه کوتاه مدتی که طلبه‌ها برگردند این مباحث را به شکل دقیق بخوانند؛ باید مد نظر باشد تا اینکه ما الان تصمیم بگیریم برای سال آینده یک کتابی تدوین کنیم قطعا این کار با شکست مواجه می‌شود باید تمام نظرات بزرگان در رابطه با تغییر و تبدیل کتب را گرفت، این یک برنامه بلند مدت است اینکه ما برنامه‌ها را سریع عوض کنیم و کتاب با هزار و یک مشکل باشد قبلا هم تجربه‌های این چنینی داشتیم، لازم نیست که از کتاب‌هایی که عوض شدند نام ببرم ولی بالاخره مشکلاتی بدین شکل داشتیم، با دید یک نفر این کتاب تدوین شده است طبیعی است که این نمی‌تواند کتاب درسی باشد، خوب اگر بیاییم دوباره این مشکل را ایجاد کنیم و کتاب‌ها را تبدیل کنیم برای اینکه برنامه ما این است که کتب گذشته پاسخگو نیستند و باید تغییر پیدا کند، خوب به همان مشکلاتی که قبلا برخورد کردیم باز هم برخورد می‌کنیم.

به نظر شما برای رفع این مشکلات چه کار باید کرد؟

این مشکلات احتیاج به یک آسیب شناسی جدی دارد باید مطالعات میدانی صورت بگیرد، نظرات مختلف جمع شود ببینیم ما مشکلاتمان کجا است؟ حرف طلبه‌ها چیست؟ مشکلات طلاب چیست؟ بر طبق آن باید برنامه ریخته شود و راهکار ارائه شود بدون آسیب شناسی و این مسائلی که ما امروزه با آن برخورد داریم طبیعی است که هر کسی از یک زاویه‌ای نگاه می‌کند؛ طلبه باید خوب درس بخواند، حالا چطورخوب درس بخواند؟ راهکار خوب درس خواندن چیست؟ اینها مبتنی بر این است که مشکلات ابتدا پیدا شوند بعد راهکارها نیز خودشان را نشان می‌دهند. طلاب، مدیریت، اساتید و مدارس هر کدام برای خودشان یک حرفی دارند باید یک برنامه مفصل دنباله‌دار در مسأله باشد هر کسی مشکلات خودش را بیان کند بعد بر اساس آن محققین حوزه، اهل فکر و نظر بیایند، دنبال کنند که چگونه می‌شود این مشکلات را رفع کرد ولی اگر نظرمان این باشد که با تغییر کتب مشکلاتمان حل می‌شود فکر نمی‌کنم این مطلب درست باشد.

شما به عنوان یک استاد و یک فرد حوزوی که از نزدیک با این مسائل و مشکلات در ارتباط هستید، چه پیشنهادی برای حل این مشکلات دارید؟

ابتدا ما باید این نکته که، کتب قرار است تغییر پیدا کند، را از ذهن طلبه‌ها پاک کنیم به امید این نباشیم که کتاب‌ها تغییر و تبدیل پیدا می‌کند فعلا همین کتبی که در دسترس‌مان هست را با دقت فرا بگیریم تا برنامه پیش برود، یعنی اول باید این توجیه شود بعد هم ما یک سری پیش نیازهایی می‌خواهیم برای ورود به کفایه و رسائل قبل از اینکه طلبه وارد رسائل و کفایه شود یک جلسات توجیهی می‌خواهیم برای اینکه مثلا کفایه چه خصوصیاتی دارد؟ طلبه وقتی می‌خواهد وارد شود باید چگونه با کتاب برخورد کند؟ هر کدام از علما یک شخصیت علمی دارند به عنوان مثال مرحوم آخوند شخصیت علمی‌اش چیست؟ یک سری مقدمات و پیش‌نیازهایی برای اینها تدوین شود سعی کنیم طلابی که با درس‌ها درگیر هستند آن طلابی که اهل بحث، اهل کار، اهل دقت هستند شناسایی شوند یک مقدار از جهات مختلف به اینها رسیدگی شود، در قالب آزمون‌های علمی مثلا یک زمانی بود که برنامه‌ای برای تفسیر در تابستان گذاشته بودند یک امتحانات تفسیری گرفته می‌شد و بعد هم یک سری جوایز خیلی خوبی برای آنان قرار داده می‌شد خوب ما هم همین برنامه‌ها را اجرا کنیم از رسائل و مکاسب بدون اینکه به نمرات امتحانات ربط داشته باشد مثلا اگر کسی در این امتحان حائز رتبه شود سفر حج می‌رود، یک کمک هزینه مسکن به آن اختصاص داده می‌شود، طبیعی است که اینها شور و شوق ایجاد می‌کند باعث می‌شود طلبه‌ها به میدان بیایند، بیشتر مطالعه کنند اولش بدین شکل باشد بعد احساس وظیفه بیشتری می‌کنند و اگر جوائز هم نباشد مسائل را دنبال می‌کنند.220/43/20