اگر به نسخه های خطی مراجعه کنیم حداقل در قرن سیزدهم شاید سیصد کتاب فقهی نوشته شده است و از این سیصد کتاب فقهی شاید چیزی حدود صد دوره تام در مبحث قصاص و دیات داریم، صد دوره ای که تام یا قریب به تام است و  متاسفانه هنوز این کتاب ها خطی مانده اند.

استاد سید محمد موسوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: در رابطه با وضعیت کتاب های درسی حوزوی کتاب های سطوح عالی مانند کفایه، رسائل، مکاسب و یا کتاب های درس خارج که عمدتا کتاب های مصدر و منبع هستند و کتاب های مرجع مثل کتاب جواهر و حدائق و نظائر این کتاب هایی که معمولا کتاب های عمده در مراجعه اعلام و اساتید حوزه علمیه هستند ما میراث های سنگینی داریم که متاسفانه عنایتی به این میراث ها نمی شود و این میراث های سنگین را ما نباید توقع داشته باشیم که آقایان تجار و اخیار و امثال اینها میراث های علمی فقهی اصولی و حتی حدیثی ما را چاپ کنند.

استاد حوزه علمیه قم گفت: بنده مکرر خدمت بعضی از اساتید بزرگوار این مطلب را عرض کردم و مفصل شرح دادم ولی متاسفانه آن حرارت و جنب و جوشی که باید برای زنده کردن میراث های ما باشد، ندارند وجود ندارد، اگر کسانی بخواهند درس خارجی در رابطه با قصاص و دیات داشته باشند، نهایتا مرجعشان کتاب شریف جواهر است اما کتاب مرجع دیگری ندارند.

وی در ادامه سخنانش افزود: اگر به نسخه های خطی مراجعه کنیم مثلا حداقل در قرن سیزدهم شاید سیصد کتاب فقهی نوشته شده است و از این سیصد کتاب فقهی شاید چیزی حدود صد دوره تام در مبحث قصاص و دیات داریم، صد دوره ای که تام یا قریب به تام است و  متاسفانه هنوز این کتاب ها خطی مانده اند و باید جایی متصدی انتشار این کتاب ها شود چه مدیریت حوزه علمیه، چه نشست دوره ای اساتید و چه دفتر رهبری یا هر مرجع دیگری که می تواند به این جهت عنایت داشته باشد.

استاد موسوی گفت: این میراث های ما بعضا در شرف اتلاف است و لهذا باید بزرگواران یک جهت عنایتی به احیای این میراث ها داشته باشند حالا شاید هزینه ای که برای احیای این میراث ها بخواهند در نظر بگیرند، هزینه سنگینی باشد اما باید با توجه به اهمیت این کتاب ها اولویت بندی ای صورت بگیرد و نسبت به چاپ بعضی از این کتب الاهم فالاهم شود و بعضی از این میراث ها زنده شود.

وی افزود: در حال حاضر علمایی مشغول همین کارها هستند؛ یعنی سرشان برای این کارها درد می کند و وقتشان را برای احیای همین نفایس می گذارند ولی متاسفانه، نه حوزه علمیه، نه مرکز مدیریت، نه مراجع و نه هیچ ارگان دیگری نسبت به این بزرگواران هیچ عنایتی ندارند، در حالی که اینها پیکره مهم حوزه علمیه هستند باید برای تکریم این بزرگواران و دفاع از این بزرگواران و خدمت این بزرگواران فکری اندیشیده شود که جایگاه این بزرگواران هم محفوظ باشد و هم توانایی ارائه خدمات بیشتری را داشته باشند.

استاد حوزه علمیه قم گفت: اگر ما کتاب های اصولی خودمان را که در دوره خودشان کتاب های درسی بوده اند یا از کتاب های مرجع به شمار می آمده اند را زنده کنیم، خیلی از مسائل و مبهمات بحث های اصولی روشن می شود و تاریخچه بحث های اصولی برای ما روشن می شود. مثلا ما اگر بخواهیم ببینیم که مرحوم شیخ انصاری رضوان الله تعالی علیه متاثر از کدام یک از اساتید خودش بوده است، باید ملاحظه کنیم که ایشان شاگرد سید محمد مجاهد بوده است و ایشان هم شاگرد شریف العلمای مازندرانی بوده است و اینها در اصول و  فقه شاگرد آقازاده های کاشف الغطاء هستند با ملاحظه کتاب مفاتیح الاصول منشأ عمده مسائلی که مرحوم شیخ انصاری به عنوان مطالب ابداعی آورده است مشخص می شود. مثلا در بحث قطع هم شیخ متاثر از مرحوم سید محمد مجاهد است.

وی در ادامه سخنانش بیان داشت: خیلی از مطالبی که در اصول است اگر کتاب مرحوم شریف العلمای مازندرانی که شاگردشان مرحوم سید ابراهیم قزوینی نوشته است یعنی کتاب ضوابط الاصول زنده نشود تاریخچه اش مشخص نمی شود. اضافه بر این کتاب، کتاب القواعدالشریفیه که مرحوم جاپلقی نوشتند که تقریرات درس شریف العلمای مازندرانی است و همچنین کتاب مناهج الاحکام مرحوم آشیخ احمد نراقی که تنها استاد شیخ انصاری است که اجازه اجتهاد را برای ایشان نوشته است، کتاب جامع الاحکام و بقیه  کتاب ها تاکنون متاسفانه چاپ نشده است.

استاد موسوی گفت: مرحوم شیخ در رسائلشان به کتاب جامع الاحکام ناظر هستند و هر کسی که رسائل را ادنی ملاحظه ای کرده باشد مشخص است که ایشان بسیار به کتاب شریف مناهج الاحکام مرحوم شیخ احمد نراقی رحمةالله علیه عنایت دارند. حتی قبل از کتب این بزرگواران کتاب شرح وافیه سید صدرالدین صدر است که تا به حال زنده نشده است و با این وجود این کتاب، کتاب مرجع است و هر کس بعد از ایشان آمده است از این کتاب بهره برده اند حال چه نفیا و چه اثباتا مهم نیست؛ مهم این است که این کتاب، کتاب مرجع بوده است یا کتاب اشارات کلباسی و یا حتی حاشیه مرحوم آقا جمال خوانساری بر شرح مختصرالاصول عضدی و یا حاشیه والد ایشان مرحوم آقا حسین خوانساری رضوان الله تعالی علیهما این کتاب ها هنوز به مرحله چاپ نرسیده است.

وی ادامه داد: دوستان عزیز و بزرگواران اصلا شاید اطلاعی از این کتاب ها نداشته باشند در حالی که این کتاب ها چه بسا نکات بسیار ارزنده ای را در مباحث اصولی برای ما به ارمغان بیاورد و این حرفی که گفته می شود که بعد از مرحوم نایینی و مرحوم آقا ضیاء عراقی و مرحوم کمپانی آشیخ محمد حسین اصفهانی دیگر مطلبی نمانده است که گفته نشده باشد و یا این که پنبه همه بحث های اصول زده شده است این مطلب کاملا خطا است این بزرگواران زحمت خودشان را کشیدند و هر کدام مکتبی در مباحث اصولی دارند اما به این معنا هم نیست که ما دست بر روی دست بگذاریم و از مکتوبات علمای سابق بهره نبریم اما ریشه خیلی از بحث ها در همین کتاب ها پیدا می شود.

استاد حوزه علمیه قم گفت: اگر همین کتاب ها زنده شود ما می توانیم تشخیص دهیم که این کتاب ها در چه مرحله ای چه مباحثی را عرضه کردند، مباحث جدیدی که قبل از آنها این معانی را نگفتند. مطلبی مشهور هست که مرحوم شیخ انصاری رضوان الله تعالی علیه اصطلاح دلیل اجتهادی و دلیل فقاهتی را مستند می کند به مرحوم وحید بهبهانی در حالی که در کتب مرحوم وحید بهبهانی این معنا نیست، این اصطلاح بر می گردد به مرحوم شیخ محمد صالح مازندرانی رضوان الله تعالی علیه در حاشیه ای که بر زبده مرحوم شیخ بهایی زده اند و این حاشیه هرگز به چاپ نرسیده است و هنوز خطی است.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: باید بنیادی تاسیس شود برای احیای میراث های فقهی و اصولی ما که مایه افتخار عالم تشیع می باشند تا این منابع و میراث ها از دست ما نرود به اضافه این که اگر هم در معرض تلف باشند حداقل نسخه های متعددی از این کتاب ها چاپ شود. /260/21/20