در حوزه با یک تساوی روبرو هستیم تساوی فعالین حوزه و غیر فعالین آن و این یک اشتباه غیر قابل انکار است.

استاد علی خادم زاده در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: در مورد موضوع معیشت و اقتصاد طلاب و روحانیون قبل از هر ارائه راهکاری توجه به سه نکته مقدماتی ضروری است و اگر کسی بخواهد در این زمینه راهکار و طرحی دهد باید بر طبق این سه مقدمه مطالب خودش را بیان کند؛ مقدمه اول این است که طلبه یا روحانی در مسائل اقتصادی مانند بقیه مومنان واقعی است یعنی انتظار و توقعی که از یک طلبه و روحانی می رود همان انتظاری است که اسلام از مومنان واقعی دارد در سوره مبارکه قصص آیه 77 خطاب به پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید «وابتغ فیما ءاتاک الله الدار الاخره و لا تنس نصیبک من الدنیا» در این آیه شریفه خداوند متعال به پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و به تبع ایشان به امت آن حضرت دستور می دهد که از امکانات و مادیات در جهت نیل به آخرت استفاده کنند اما بهره خودشان را از دنیا و مادیات هم نباید فراموش کنند.

وی افزود: در واقع آیه 77 سوره قصص و آیات دیگر و روایات فراوانی که از معصومین علیهم السلام رسیده است همه بیانگر لزوم یک تعادل در مسائل اقتصادی و مادی است بنابراین یک روحانی و طلبه در مسائل اقتصادی همین آیه شریفه در موردش جاری است. مقدمه دوم این که یک طلبه و یک روحانی و یک عالم دین باید به معنای واقعی کلمه زاهد باشد یعنی اگر ما سیره عملی علما و بزرگان دین را در طول تاریخ ملاحظه کنیم، می بینیم یکی از نقاط مشترک میان همه علما و بزرگان شیعه همین زهد و عدم علقه به دنیا بوده است به این معنا که روحانی ضمن اینکه بهره خودش را از مسائل مادی و دنیوی می برد اما نباید بهره اش از مادیات به حد تجمل و تجمل گرایی رسد لذا ما هم در گذشته تاریخ و هم در عصر خودمان این نمونه ها را زیاد دیدیم مراجع عظام تقلید فعلی هم به معنای واقعی کلمه زاهد و نمونه هایی از این سبک زندگی هستند.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: وقتی قرار است راجع به معیشت طلاب صحبت شود باید توجه شود که این طلبه به تنهایی مد نظر نیست او خانواده و اهل و عیالی دارد یعنی بر فرض که خود این روحانی بخواهد یا مجبور باشد، سطح زندگی بسیار پایینی داشته باشد ولی آیا خانواده او را هم می شود مجبور به این سطح زندگی کرد، ما می بینیم که فقهای عظام در مباحث خانواده فتوا داده اند به این که مردِ خانه موظف است مطابق عرف به عیالش نفقه دهد، خانواده یک روحانی مثل خانواده های دیگر فامیل و دیگران البته نه در آن حد اما باید در یک وضع معقولی به سر برند که خدای ناکرده ما شاهد مشکلات دیگر و مشکلات روحی دیگری نسبت به همسر و فرزندان این روحانی نباشیم، روحانیونی که در جامعه زندگی می کنند در میان اقوام خود زندگی می کنند پس باید توانایی این را داشته باشند که در حد معقول و منطقی به خانواده خود رسیدگی کنند.

وی اضافه کرد: بعد از ذکر این سه نکته مقدماتی بنده می خواهم به عوامل عدم تعادل مسائل اقتصادی و معیشتی در میان روحانیون بپردازم ما متاسفانه شاهد هستیم که وضعیت اقتصادی طلاب و روحانیون در بیشتر موارد دچار عدم تعادل است و این عدم تعادل گاهی ضربه های بزرگی به حوزه می زند ما فرار مغزها را هم از حوزه شاهد هستیم، طلابی که زمینه و استعداد علمی خوبی دارند به دلیل مشکلات معیشتی مجبور می شوند قم را ترک کنند و یا در اداراتی که غیر از آنها هم می توانند در آن جا انجام وظیفه کنند، مشغول می شوند بنابراین ما عدم این تعادل را بالعیان مشاهده می کنیم.

استاد خادم زاده بیان داشت: سه عامل مهم در این عدم تعادل مسائل اقتصادی وجود دارد، اولین عامل این است که کسانی که از خدمات مادی حوزه اعم از شهریه و امثال آن استفاده می کنند، کسانی هستند که به صورت شناور ورود و خروج به حوزه ندارند یعنی ورودی ها و خروجی های حوزه علمیه ما خصوصا حوزه علمیه قم که مرکز حوزه های علمیه و پر جمعیت ترین حوزه است، شناور نیستند ما سالانه چندین هزار ورودی داریم اما خروجی نداریم و می بینیم که هر ساله بر طیف شهریه بگیران و کسانی که از خدمات مادی حوزه استفاده می کنند، افزوده می شود اما از از طرف دیگر کاسته نمی شود یا به تعداد بسیار اندک و ناچیزی کاسته می شود.

وی افزود: طبیعی است وقتی از نظر کمیت تعداد کسانی که باید از امکانات مادی حوزه استفاده کنند این قدر افزایش پیدا می کنند، کیفیت آن به مراتب پایین می آید و هر ساله نه تنها وضع اقتصادی طلاب بهبود پیدا نمی کند بلکه به اندازه تورم هم که حداقل اضافه حقوق است، طلاب اضافه شهریه ندارند و این یک خسارت و یک مشکل بزرگ اقتصادی و به تبع آن روحی برای طلاب و خانواده آنها است. دومین عاملی که سبب شده است که تعادلی در وضع معیشتی طلاب و روحانیون نباشد، عدم تفکیک فعالین از غیر فعالین در حوزه علمیه است یعنی ما متاسفانه شاهد یک تساوی در این جا هستیم که از جمله مواردی است که تساوی در آن ضد عدالت است چون می دانید که عدالت همیشه مستلزم تساوی نیست گاهی عدم تساوی و تبعیض سر از عدالت بر می دارد.

این استاد حوزه علمیه اضافه کرد: در حوزه با یک تساوی روبرو هستیم تساوی فعالین حوزه و غیر فعالین آن و این یک اشتباه غیر قابل انکار است در میان طلاب افرادی هستند که بسیار فعالند اما آنها به میزان طلاب غیر فعال از حقوق و مزایای حوزه استفاده می کنند ما در حوزه فضلایی را داریم که مشغول امر تدریس هستند یک عده ای را هم داریم که تدریسی ندارند و کار خاصی را هم انجام نمی دهند اما همه دارند به صورت مساوی از امکانات حوزه استفاده می کنند که خود این مطلب یکی از مهم ترین علل نابسامانی در وضعیت معیشتی روحانیون است.

وی افزود: سومین عامل این عدم تعادل توجیه نبودن عامه مردم نسبت به مسائل مالی حوزه علمیه است. طیف وسیعی از طلاب و روحانیون ما در سال چندین مرحله سفرهای تبلیغی دارند اما متاسفانه هنوز پس از گذشت نزدیک به چهل سال از انقلاب شکوهمند اسلامی بسیاری از مردم و مومنین و کسانی که اهل هیأت و مسجد و حسینیه هستند، تصورشان بر این است که دولت مسائل اقتصادی طلاب و روحانیون را حل می کند لذا آن اهتمامی که باید برای تامین مسائل مادی روحانیون داشته باشند را ندارند و در این زمینه متاسفانه مسئولین مربوطه کار خاصی را برای طلاب انجام نمی دهند.

استاد خادم زاده در انتهای سخنانش بیان داشت: حال که با اصل مشکل آشنا شدیم و عوامل آن را هم دانستیم راهکار حل این معضلات چیست؟ راهکار حل این معضلات برطرف کردن همان عوامل سه گانه ای است که بیان شد یعنی شناور نبودن ورودی ها و خروجی ها، عدم تفکیک فعالین از غیر فعالین، توجیه نبودن عامه مردم نسبت به وضعیت اقتصادی طلاب که عوامل سه گانه این نابسامانی را تشکیل می دهند اگر ما یعنی دست اندرکاران و بزرگان حوزه و مسئولین مربوطه توانستیم راهکاری برای این مشکلات پیدا کنیم تبعا این مشکل هم به خودی خود حل می شود امیدواریم که خداوند متعال به همه ما توفیق خدمتگزاری در حوزه علمیه و خدمت به شاگردان مکتب امام صادق علیه السلام را عنایت فرماید./20/21/260