اصولِ فقه در حقیقت اصول استنباط فقه اصغر است و فلسفه اصول استنباط فقه اکبر است و اگر طلبه ای این دو علم در دستش نباشد در هر علمی وارد شود، ابتر است لذا ما سعی کردیم بحث ها را به صورت فشرده در چهار تا پنج سال ارائه کنیم تا این که مباحث به دست طلاب بیاید.

استاد میثم زنجیر زن حسینی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: دوره فلسفی که در حوزه مرسوم است تقریبا دوازده سال طول می کشد، سیر متعارف در این دوره این گونه است که یک سال بدایة الحکمة خوانده می شود و دو تا سه سال هم نهایة الحکمة خوانده می شود بعد هم بدون این که وارد بحث اشارات و اشراق شوند و این دروس را تدرّس کنند که معمولا خود طلاب بحث مشاء و حکمت اشراق را مطالعه می کنند، وارد اسفار می شوند و جلد اول اسفار را نزدیک سه سال می خوانند و جلد ششم اسفار را هم تقریبا در سه سال می خوانند و حال این که متاسفانه نه حکمت مشاء و نه حکمت اشراق تدرّس نشده اند و نه دیگر ابواب بحث های فلسفی دقیقا مطالعه شده است.

وی افزود: برنامه ای که بنده در حوزه تنظیم کردم، دوره ای چهار ساله است که در سال اول کتاب بدایة الحکمة و قسمت اول نهایة الحکمة تا بحث علت و معلول تدریس می شود، در سال دوم قسمت دوم نهایة الحکمة که نزدیک صد و ده جلسه است با بحث اشارات که متاسفانه در حوزه از نمط چهارم تا هفتم آن را می خوانند و نمط اول و دوم و سوم که طبیعیات است و خوانده نمی شود، تدریس می شود و نمط هشتم و نهم و دهم هم که بحث عرفان است، پرداخته نمی شود. ما در سال گذشته از نمط اول تا نمط دهم را در یک سال تحصیلی با اشراب شرح خواجه نصیر تدریس کردیم.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در سال دوم این دوره سعی می شود که دقیقا مبانی مشاء تبیین شود حتی اشکالاتی که در حکمت صدرایی بر حکمت مشاء شده است، جواب داده می شود که خیلی اشکالات واردی هم نیست، در سال دوم به اندازه توان از مبانی حکمت مشاء سینوی دفاع می کنیم و تبیین جدیدی از حکمت مشاء در این جا ارائه می کنیم.

وی اضافه کرد: در سال سوم حکمت اشراق خوانده می شود که متاسفانه حکمت اشراق هم تا به حال آن جوری که باید و شاید فهم نشده است حتی مرحوم صدر المتالهین در اشکالاتی که بر حکمت اشراق وارد می کنند، اعتباریت وجود را به معنای اصالت ماهیت می گیرند و اشکالات متعددی که به مرحوم شیخ اشکال می کنند به نظر می رسد که اینها وارد نیست و ما باید یک نگاه دقیق نسبت به حکمت اشراق داشته باشیم. نقل است از مرحوم امام که می گفتند ایشان 15 سال اسفار را تدریس کردند، یک بار به ایشان گفتند که چرا شما حکمت اشراق و قبسات میرداماد را تدریس نمی کنید مرحوم امام می فرمایند: «ما در عالم رویا مرحوم شیخ اشراق را زیارت کردیم، گفتند که همان حکمت صدرایی را بگویید که می فهمند حکمت اشراق قابل فهم نیست.»

استاد زنجیر زن حسینی بیان داشت: سطح حکمت اشراق چه بسا از سطح حکمت متعالیه بالاتر باشد ولی متاسفانه مظلوم واقع شده است یعنی از زمان صدرالمتالهین هم این مظلومیت وجود دارد و قرائت صحیحی از حکمت اشراق ارائه نشده است، اعتباریت وجودی که مرحوم شیخ اشراق مطرح می کنند، اصلا به عنوان اصالت ماهیت مصطلح نیست. در سال سوم حکمت اشراق خوانده می شود که صد و ده جلسه است و کتاب کشف المراد خواجه نصیر هم خوانده می شود که ایشان متاخر از مرحوم شیخ اشراق هستند.

وی افزود: ما سعی کردیم که بحث های کلامی را در بحث های فلسفی وارد کنیم تا تعارض بدوی که در بحث های حوزوی شکل گرفته است که کلام مرحوم خواجه نصیر را در مقابل فلسفه عَلَم می کنند ما این تعارض بدوی را از بین ببریم تا به یک وحدت کلمه ای برسد و این تشویشات ذهنی از بین برود.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: در سال چهارم هم بحث شواهد الربوبیه تدریس می شود، شواهد الربوبیه همه مباحث اسفار را مع الزیادة دارد یعنی بحث هایی در شواهد است که در اسفار نیست و شواهد یک کتاب آموزشی است به خلاف کتاب اسفار که به عنوان یک کتاب مرجع بیشتر باید در کنار شواهد به آن رجوع شود لذا ما به جای این که وارد اسفار شویم یک دوره کامل مباحث حکمت متعالیه را در شواهد تبیین کردیم.

وی اضافه کرد: کاری که در خلال این مباحث کردیم این است که کتابی تنظیم کردیم، مختص این دوره آموزشی به عنوان لباب الحکمة که این اثر فلسفی از زمان افلاطون شروع می شود و تا زمان مرحوم علامه طباطبایی بیست فیلسوف مبرز را در این کتاب بررسی کردیم و تقریبا همه آثار مهم فلسفی که 170 جلد کتاب است از این فلاسفه مطالعه شده است و رفرنس های علمی را در این کتاب به نام لباب الحکمه جمع آوری کردیم که نزدیک به 16 جلد کتاب می شود که الان 11 جلد از این کتاب آماده شده است.

استاد زنجیر زن حسینی افزود: کسانی که در دوره تخصصی فلسفه شرکت می کنند، کتاب لباب الحکمة را هم مطالعه می کنند یعنی تطور مباحث فلسفی از زمان افلاطون تا زمان مرحوم علامه طباطبایی را می بینند که چه نوآوری هایی شده است تا نسبت به تاریخ فلسفه هم خالی الذهن نباشند، این کتاب هم در کنار دوره تخصصی دیده می شود و نسبت به این کتاب هم رفع اشکال می شود.

وی تاکید کرد: در این چهار سال ما تقریبا یک دوره کامل مباحث فلسفی را بیان می کنیم البته کسانی در این دوره باید شرکت کنند که مستعد باشند، کسانی که ضعیف هستند و این بحث ها برای آنها سنگین است، با تامل بیشتری باید این مباحث برایشان تبیین شود. در این چهار سال استخوان بندی مباحث فلسفی شکل می گیرد. از سال چهارم به بعد ما وارد خارج اسفار می شویم و در خلال این مطالب درس اسفار هم گفته می شود و اشکالات بر مرحوم صدرالمتالهین بیان می شود و تاریخ مساله علم هم در این درس خارج بیان می شود که در زمان افلاطون چه تطورهایی در بحث حال وجود ذهنی بوده است تا این که به مرحوم صدرا رسیده است و این که مرحوم صدرا چه چیزهایی را بیان کرده اند که آیا وارد است یا نیست؟ که شاید هر جلد اسفار ده سال طول کشد که طلاب مسائل را می بینند و باعث می شود ذهنشان از حالت جمود خارج شود.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: ما همین برنامه را برای اصول داریم، متاسفانه با این اطنابی که در مسائل اصولی است که نزدیک هفده، هجده سال یک دوره خارج اصول طول می کشد و با احتساب ده سالی که طلاب در مقدمات می گذرانند باید نزدیک بیست تا سی سال طلبه برای اصول فقه وقت بگذارد و در آخر هم هیچ کدام از مبانی فحول اصولیون به دستشان نباشد، همین برنامه را ما برای اصول هم داریم که الان ممهدات و مقدماتش دنبال می شود که کتابی به عنوان لباب الاصول نوشته شود مثلا از فحول اصولیون مرحوم آخوند را در نظر بگیرید، مرحوم شیخ انصاری، مرحوم نایینی، مرحوم خویی، مرحوم شهید صدر و هفت، هشت نفر از اصولیونی که صاحب مبنا هستند، نکته های ناب کتاب های این اصولیون را در کتابی با عنوان لباب الاصول یادداشت می کنیم و در دوره چهار، پنج ساله ای تمام مبانیشان را به صورت مختصر و مفید تبیین می کنیم تا این اطنابی که در مباحث فلسفی و بحث های اصولی که در حوزه است، آسیب زدایی شود تا بتوانیم به هدف های اصلی برسیم.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: اصولِ فقه در حقیقت اصول استنباط فقه اصغر است و فلسفه اصول استنباط فقه اکبر است و اگر طلبه ای این دو علم در دستش نباشد در هر علمی وارد شود، ابتر است لذا ما سعی کردیم بحث ها را به صورت فشرده در چهار تا پنج سال ارائه کنیم تا این که مباحث به دست طلاب بیاید و بعد از درک این مطالب اگر خواستند وارد مباحث روانشناسی، جامعه شناسی و بحث های سیاست اسلام شوند و هر کدام از این مباحثی که ما برای تولید علم نیاز داریم با این عقبه علمی دستشان پر باشد که وارد آنها شوند و بروز پیدا کنند، ما این رسالت را در حوزه دنبال می کنیم. اگر حمایت هایی شود که ما بتوانیم این مساله را به صورت مطلوب جلو ببریم و از دیگران هم مشورت و استفاده کنیم، بسیار عالی است./260/21/20