حریت و آزادگی سیاسی حوزه و عدم وابستگی به حکومت که مدنظر بزرگان مراجع و مقام معظم رهبری هم هست با دروس آزاد حوزوی بیشتر تناسب دارد تا دروسی که اساتیدشان تعیین شده باشد.

استاد مفتح در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: دروس آزاد حوزوی مزایا و معایبی دارد که چند نکته در این مورد قابل بررسی است که باید در تصمیم گیری ها مورد توجه قرار گیرد البته این کار باید با احصاء بیشتری همراه باشد و به صورت گروهی بر روی این مطلب کار شود. اولین مطلب آزادی طلبه در انتخاب استاد است. طلبه باید استادی را انتخاب کند که متناسب با روحیات شخصی او باشد در این خصوص برداشت شخصی طلبه اهمیت دارد که به این نتیجه رسد که استاد مورد نظرش برای او قابل استفاده می باشد بنابراین ممکن است استادی قدرت علمی بالایی داشته باشد اما متناسب با روحیه طلبه نباشد.

وی افزود: مزیت دوم دروس آزاد، آزادی طلبه در سرعت بخشیدن به طی کردن پایه های درسی است. در برنامه ریزی کلی حوزه در هر پایه دروس مشخصی تعیین شده است که در آن حالت متوسطی رعایت شده است. ممکن است طلبه ای انگیزه های بالاتری داشته باشد و با سرعت بیشتری بخواهد مدارج علمی را طی کند و این نظام حاکم در حوزه سرعت رشد او را کمتر می کند بنابراین در صورتی که دروس آزاد حذف شود طلبه ها با مشکلات بیشتری مواجه می شوند و مانع رشد و سرعت بخشیدن به طی پایه ها برای طلبه هایی می شود که انگیزه ای برای طولانی شدن این مسیر ندارند و نباید بیشتر از این جلو رشد و سرعتشان گرفته شود.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: مزیت سوم آزادی طلبه در فعالیت های اجتماعی، خانوادگی و فعالیت های غیر درسی است که لازمه زندگی طلبه می باشد. در سطوح عالی اغلب طلاب تشکیل خانواده داده اند و طلبه می تواند استادی را انتخاب نماید که متناسب با وقت او باشد و در کنار درس خواندن فعالیت های اجتماعی، پژوهشی و دیگر فعالیت ها را داشته باشد بنابراین با دروس آزاد طلبه بهتر می تواند وقت زندگی اش را تنظیم نماید.

وی اضافه کرد: چهارمین مزیتی که به نظر بنده برای دروس آزاد می توان در نظر گرفت، رشد طلاب و تربیت طبیعی اساتید است. وقتی که دروس آزاد باشد هر طلبه ای که احساس توان کند، می تواند خود را در معرض تدریس قرار دهد. اگر توان تدریس داشته باشد از جانب سایر طلاب هم مورد توجه قرار می گیرد و به عنوان یک استاد در حوزه می تواند فعالیت کند و خود را رشد دهد. به این ترتیب اساتید جدیدی به طور طبیعی تربیت می شوند. ممکن است در مدارس دوره های تربیت استاد برگزار شود ولی منظور بنده از مزیت دروس آزاد حوزوی تربیت طبیعی اساتید است که طلبه ها با زحمتی که می کشند و توانی که از خودشان ارائه می دهند، می توانند خود را به عنوان استاد در حوزه معرفی کنند.

استاد مفتح بیان داشت: پنجمین مزیت شناسایی تخصص و توان علمی اساتید جدید است. در دروس آزاد زمانی که طلبه درس استادی را انتخاب می کند، می تواند آن استاد را در سطح حوزه مطرح کند و باعث شود توان علمی اساتید جدید و تخصصشان بهتر شناسایی شود و اساتید خود را در حوزه بهتر عرضه کنند.

وی افزود: ششمین مزیت که از مهم ترین مزیت های دروس آزاد حوزوی است، برتری تاریخی حوزه شیعه در مقایسه با حوزه های اهل سنت است که همیشه در کلمات بزرگان ما مثل مرحوم امام و مقام معظم رهبری و مراجع به آن اشاره شده است وقتی که بحث تاریخی حوزه های شیعه و مقایسه آن با حوزه های اهل سنت را مطرح می شود همیشه بر روی این نکته تاکید شده است که حوزه های شیعه به جهت این که حکومت در دست شیعیان نبوده است یا حتی در زمانی که حاکمان شیعی مانند صفویه و قاجاریه و آل بویه سر کار بوده اند همیشه استقلال خودش را حفظ کرده است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: حوزه در عین حالی که مدافع جمهوری اسلامی است باید استقلال و حریت خودش را از حکومت جمهوری اسلامی که حکومت مقبول شیعی است حفظ کند لذا این حریت و آزادگی سیاسی حوزه و عدم وابستگی به حکومت که مدنظر بزرگان مراجع و مقام معظم رهبری هم هست با دروس آزاد حوزوی بیشتر تناسب دارد تا دروسی که اساتیدشان تعیین شده و قابل کنترل باشد.

وی خاطرنشان کرد: نمی خواهم بگویم که چنین غرضی از جانب کسانی که می خواهند دروس را از حالت آزاد در آورند وجود دارد، بنده قصد داوری ندارم اما سخنم این است که در آن سیستم زمینه گزینش اساتید فراهم می شود و می توان اساتید را انتخاب و ممیزی کرد در حالی که این مساله می تواند با آزادگی سیاسی که مدنظر مراجع، بزرگان، امام و مقام معظم رهبری است منافات داشته باشد یعنی زمینه برای ممیزی اساتید فراهم می شود که یکی از مزایای دروس آزاد این است که مانع ممیزی می شود.

استاد مفتح بیان داشت: دروس آزاد حوزوی معایبی هم دارد، مهم ترین نکاتی که به نظر بنده می آید این است، اولین نکته بی نظمی طلبه و عدم کنترل حضورش در کلاس است. این مشکل بیشتر شامل طلبه هایی می شود که کم انگیزه هستند و دغدغه اصلیشان مباحث درسی نیست. بنده طلبه هایی را می شناسم که هیچ پرونده ای در حوزه ندارند و شهریه ای نمی گیرند اما جز منظم ترین طلابی هستند که در دروس شرکت می کنند و بسیار فاضل هستند اما تقریبا دروس آزاد موجب بی نظمی حضور طلاب در دروس می شود.

وی افزود: مطلب دیگر عدم برنامه منظم درسی برای طلاب است. الان برنامه ریزی هایی بر روی کل دروس حوزه و پایه های مختلف صورت گرفته است اما اگر دروس بخواهد به نحو معین و مشخص و ساعت بندی شده و حضور و غیاب کنترل شود یعنی همان کاری که در مدارس و دانشگاه ها انجام می گیرد این برنامه ریزی برای دروس آزاد دچار مشکل می کند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: سومین نکته ای که مد نظر است هرز رفتن استعدادهای طلبه ای است که از سنین جوانی در حوزه مشغول به تحصیل می شود. دروس آزاد زمانی برگزار می شود که طلبه مراحلی را طی کرده است تا به فضلای حوزه ملحق شود در صورتی که برنامه ای منسجم نباشد و طلبه به صورت هدفمند جهت دهی نشود موجب از بین رفتن توان و پتانسیل بالای طلبه هایی می شود که مستعد هستند و جذب حوزه شده اند.

وی افزود: نکته مهم دیگر این است که با وجود معیارها و پارامترهای متعددی که در این زمینه تاثیر دارد عده ای باید تحلیل و فکر کنند که با حفظ مزایا این معایب از بین رود ما وقتی حوزه را با حوزه پنجاه سال قبل و دهه سی و چهل شمسی مقایسه می کنیم، می بینیم که حوزه تغییراتی کرده است و تحولاتی در حوزه اتفاق افتاده است.

استاد مفتح بیان داشت: از سال چهل و یک به بعد زمانی که حوزه وارد مبارزات مرحوم امام می شود مناسبات حوزه دستخوش تغییر می شود تفاوت هایی در دروس و شیوه عمل حوزویان ایجاد می شود و بعد از این مرحله به جمهوری اسلامی می رسیم و بعد از انقلاب عرصه های جدیدی در مقابل طلاب باز می شود.

وی تاکید کرد: پیش از زمانی که نهضت مرحوم امام آغاز شود طلبه ها سرشان به درس و بحث و مباحثه گرم بود. وقتی وارد مبارزات شدند معیار جدیدی اضافه شد و آن حضور در فعالیت ها و عرصه های سیاسی، بحث های مبارزاتی و زندان و تبعید بود. بعد از پیروزی انقلاب عرصه های بیشتری در مقابل حوزویان باز شد که حضور بیشتر در تصمیم گیری های اجتماعی و حضور در مجامع مختلف را می طلبید و توقعاتی که از حوزویان در جامعه اسلامی وجود داشت افزوده شد، مردم انقلاب کرده بودند و می خواستند حکومتی بر اساس مبانی دینی داشته باشند. سوالات متعدد و نیازهای متعددی به حوزویان ارجاع می شد. عرصه های مختلفی برای حوزویان وجود داشت که بتوانند فعالیت کنند مانند دانشگاه ها، ارتش و سپاه و این مسائل به طور طبیعی تغییری در شیوه عمل حوزه ایجاد کرد.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: از زمانی که موج سوم انقلاب تکنولوژیک در دنیا اتفاق افتاده است و آن هم تکنولوژی مجازی و فضای مجازی است، عرصه جدیدی برای طلاب و حوزویان باز شده است. امروزه حالت سنتی حوزه بسیار کمرنگ شده است. شیوه عمل طلبه های امروزه با طلبه های دهه سی، بسیار تفاوت کرده است و این امر طبیعی می باشد. باید این واقعیت را دید و متناسب با آن برنامه ریزی نمود. الان دیگر از طلبه دهه هشتاد نمی توان توقع داشت که مطابق طلبه دهه سی فعالیت داشته باشند و درس بخواند. امروزه طلبه ها نمی توانند حضور در فضای مجازی نداشته باشند. نمی توانند در شبکه های اجتماعی حضور نداشته باشند. در عین حال حضور در آن عرصه ها مانع از ممحض شدن در درس و فعالیت های درسی می شود لذا برای این معضل باید فکری شود.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: بنده با تحلیل هایی که دارم تصورم این است که در آینده تغییرات اساسی در حوزه به طور قهری اتفاق خواهد افتاد. تحلیل بنده این است که تا ده پانزده سال آینده یک پوست اندازی در حوزه اتفاق خواهد افتاد و باید بر روی این مساله اندیشید. بنده به این مطلب فکر می کنم که چه اتفاقی خواهد افتاد لازم است یک گروهی بر روی این مطلب ممحض شوند و دید روشنی نسبت به اتفاقاتی که تا ده، پانزده سال آینده می افتد، داشته باشند و برای آن موقع برنامه ریزی صورت دهند که توان و پتانسیل بالایی که در حوزه ها از طلبه های فاضل وجود دارد جهت گیری و ساماندهی شود و نتایج مثبتی از فعالیت های بزرگان و مراجع و علما و اساتید و طلاب جوان گرفته شود./20/20/260