استاد محسن مروارید در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: در ایام شهادت امام صادق علیه السلام آن چیزی که بیشتر برای ما طلبه ها قابل توجه است، زحمت هایی است که ایشان و پدر بزرگوارشان حضرت باقر علیهما السلام در راه تبلور علمی شیعه کشیده اند. عصر صادقین علیهما السلام همان طور که مشخص است عصر تبلور علمی شیعه است، این حرکت همان طور که از زمان حضرت باقر علیه السلام شروع شده است در زمان امام صادق علیه السلام به خاطر ظرف زمانی خاصی که ایشان داشتند به اوج خود رسیده است.

وی افزود: از کارهایی که حضرت صادق علیه السلام در راه تبلور علمی شیعه کردند، مساله شاگرد پروری بوده است که بالاخره با زحمت های حضرت، شاگردان بسیاری پرورش پیدا کردند که آن چه ما الان از تشیع می دانیم و آن چه که به دست ما رسیده است به واسطه زحمت های این بزرگواران بوده است که دست پرورده های حضرت صادق علیه السلام بودند. این روایت معروف را که حضرت صادق علیه السلام در شان امثال زراره، محمد بن مسلم، بریر و ابوبصیر فرمودند بسیار زیبا است «لولا هولاء لانقطعت آثار النبوة و اندرست» اگر امثال اینها نبودند، آثاری از نبوت باقی نمی ماند یعنی استمرار نبوت حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم به واسطه همین شاگردان حضرت صادق و حضرت باقر علیهما السلام بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: مشهور است که اصول اربعمائه از آثار شاگردان امام صادق علیه السلام اتخاذ شده است؛ مرحوم میرداماد هم می گوید که مشهور این است کتب اربعه همه از تالیفات اصحاب امام صادق علیه السلام گرفته شده است یعنی حضرت صادق علیه السلام اصحابی را تربیت کردند که به واسطه آنها این اصول نوشته شده است که بعد هم در کتب اربعه خلاصه شده است.

وی اضافه کرد: کتاب بحارالانوار از حضرت صادق علیه السلام در رابطه با مساله شاگردپروری روایت زیبایی نقل کرده است که ابن ابی عمیر عن هشام عن ابی عبدالله جعفر بن محمد علیهما السلام نقل می کند که می فرمایند: «قال لما حذرت ابی الوفات قال یا جعفر: اوصیک باصحابی خیرا قلت: جعلت فداک و الله لأدعنهم و الرجل منهم يكون في المصر، فلا يسأل أحدا» مضمون روایت طبق یکی از احتمالاتی که علامه مجلسی در رابطه با این روایت می فرمایند چنین است که وقتی پدرم حضرت باقر علیه السلام در شرف رحلت از دنیا بودند به من سفارش کردند: «اوصیک باصحابی خیرا».

استاد مروارید در ادامه بیان حدیث گفت: حضرت صادق علیه السلام در این جا به پدر عرضه می دارند: «جعلت فداک والله» در همین جا دو احتمال است که یکی از آن احتمالات این است که حضرت قسم می خورند که وقتی از دنیا روند اصحاب و شاگردانی که در خدمت پدرشان بودند و بعد در نزد ایشان درس خواندند را چنان پرورش داده باشند که «لا یسال أحدا» یعنی احتیاج به هیچ کسی نداشته باشند یعنی هم در مسائل علمی و هم در مسائل مادی این گونه افراد را پرورش دهند که دست نیاز به سوی هیچ کسی دراز نکنند.

وی افزود: داستان معروفی در مورد محمد بن مسلم است که مرحوم شیخ در مکاسب آن را ذکر کردند که وقتی که سوالی شد از ابن ابی لیلا که خودش از قضات بزرگ آن دوران بود و او مساله را بلد نبود، به بهانه ای از در دیگری خارج شد و از محمد بن مسلم مساله را سوال کرد و برگشت و طبق آن گفته محمد بن مسلم قضاوت کرد یعنی محمد بن مسلم شخصیتی است که مثل ابن ابی لیلا باید بیاید و از او سوال کند نه این که او بخواهد از کس دیگری بپرسد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در بحث های کلامی که پیش می آمده است افرادی مثل مومن الطاق را حضرت صادق علیه السلام به جامعه تحویل داده اند این قضیه جالب است که وقتی حضرت صادق علیه السلام شهید شدند، ابوحنیفه، مومن الطاق را دید و گفت: «مات إمامک» یعنی به طعنه به او گفت امامت از دنیا رفت مومن الطاق به او گفت: «نعم أمّا إمامک فمن المنذرین الی یوم الوقت المعلوم» بله امام من از دنیا رحلت فرمود اما امام تو از «منذرین الی یوم الوقت المعلوم» است که اشاره به این آیه شریفه قرآن دارد که وقتی ابلیس گفت: «أنذرنی الی یوم یبعثون» خداوند فرمود: «إنک من المنذرین الی یوم الوقت المعلوم» چنین اصحابی را حضرت امام صادق علیه السلام به جامعه تحویل دادند.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: حضرت به ابن نعمان می فرمایند: «لا تطلب‏ العلم‏ لثلاث لترائي به و لا لتباهي به و لا لتماري و لا تدعه لثلاث رغبة في الجهل و زهادة في العلم و استحياء من الناس» علم را نه به خاطر ریا و نه به خاطر مباحات و نه به خاطر مراء و جدال ها و گفتگوهای بی خود (که انسان در آنها به دنبال حق و حقیقت نیست و به دنبال تفوق طلبی و امثال اینها است) و نه برای ریا و مباحات و ممارات بخواه و علم را به خاطر این که رغبت در جهل یا زهادت در علم داری یا به خاطر این که خجالت می کشی که علمی را که نمی دانی سوال کنی، ترک نکن. ان شاء الله ما هم بتوانیم خودمان را در زمره شاگردان حضرت صادق علیه السلام قرار دهیم و ان شاءالله جزء مقبولین درگاه امام صادق علیه السلام باشیم./260/22/20