امام صادق علیه السلام وقتی می خواستند اسم محمد بن مسلم و زراره و امثالشان را بیاورند این تعبیر را آوردند: «علیهم صلوات الله و رحمته احیائا و امواتا» کسانی که صلوات و رحمت خداوند بر آنها باد چه در زمانی که زنده هستند و چه زمانی که از دنیا می روند.

استاد سجاد منصوری رضی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: روایتی را مرحوم کشی در رجال نقل کرده اند که حمدویه بن نصیر از محمد بن عیسی بن یقطین که هر دو جزء بزرگان هستند از حسن بن علی بن فضال از عبدالله بن بکیر از زراره نقل کردند که می گوید: دو نفر از اصحاب ما که یکی ابوکریبة الأزدی و دیگری محمد بن مسلم بودند پیش یکی از قضات اهل کوفه شهادت دادند چون در آن زمان حکومت در دست عامه بوده است، شیعیان هم در وضع سختی به سر می بردند که امروزه وقتی اوضاعی را که آنها در آن زندگی می کردند تصور می کنیم و مقایسه می کنیم با امکاناتی که الان در اختیار ما است انسان واقعا متحیر می ماند که اینها چگونه توانستند این دین را به ما برسانند.

وی افزود: در این جا ذکر این داستان هم جالب است باز کشی از نوح بن دراج برادر جمیل بن دراج نقل کرده است که از او پرسیدند که چه شد که تو وارد دربار شدی و قضاوت را قبول کردی؟ نوح می گوید روزی از برادرم جمیل پرسیدم چرا در کوفه به مسجد نمی آیی و در نماز شرکت نمی کنی برادرم گفت: «لیس لی إزار» یعنی من یک لباس ساتر عورت ندارم که از خانه بیرون بیایم؛ شیعیان این گونه زندگی می کردند یعنی این طور تحت فشار بودند و دولت های اموی و عباسی برای آنها اوضاع سختی ایجاد کرده بودند. در چنین اوضاعی داریم که اتفاقاتی می افتاد که محمد بن مسلم به نزد قضات اهل سنت برای شهادت می رفت و البته شهادت ایشان را رد می کردند.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: وقتی آن دو نفر به نزد قاضی برای شهادت رفتند «فنظر فی وجوههما ملیا» قاضی نگاه آرامی به چهره این دو نفر کرد «ثم قال جعفریان فاطمیان» خیلی عجیب است قاضی اهل سنت وقتی چهره آنها را دید به آنها گفت که شما «جعفریّ فاطمی» هستید که از این روایت معلوم می شود که شیعه را در آن زمان به فاطمی بودن می شناختند.

وی اضافه کرد: نکته دوم این است که چه چیزی در چهره آنها نمایان بوده است که یک قاضی اهل سنت که در روایت در مورد آنها داریم «والذین کفروا اولیائهم الطاغوت» نور را در چهره شیعیان دیده بودند وقتی این قاضی گفت شما جعفریِّ فاطمی هستید «فبکیا» آن دو نفر شروع به گریه کردند و بسیار گریستند «فقال لهما ما یبکیکما» قاضی به آن دو نفر گفت چرا شما گریه می کنید؟ این دو نفر که محمد بن مسلم هم یکی از آن دو است که درباره او داریم که در قیامت جزء حواریون امام باقر و امام صادق علیهما السلام است یعنی وقتی در قیامت منادی ندا می دهد که اینها حواریون رسول الله صلی الله علیه و اله هستند و اینها حواریون امیرالمومنین علیه السلام و اینها حواری محمد بن علی و جعفر بن محمد علیهما السلام، زراره و بریر و محمد بن مسلم و یکی، دو نفر دیگر هستند که می ایستند.

استاد منصوری رضی گفت: محمد بن مسلمی که در روایت های متعددی کشی درباره او نقل کرده است که امام صادق علیه السلام درباره اش فرمودند: «احب الناس الیّ احیائا و امواتا» و در جای دیگر درباره اش فرمودند که ایشان جزء «والسابقون السابقون اولئک المقربون» هستند، در روایت دیگری که کشی آورده است امام صادق علیه السلام وقتی می خواستند اسم محمد بن مسلم و زراره و امثالشان را بیاورند این تعبیر را آوردند: «علیهم صلوات الله و رحمته احیائا و امواتا» کسانی که صلوات و رحمت خداوند بر آنها باد چه در زمانی که زنده هستند و چه زمانی که از دنیا می روند.

وی افزود: در جای دیگر درباره این اصحاب امام صادق علیه السلام نقل کرده است که ایشان فرمودند اگر محمد بن مسلم و امثال آنها نبودند، آثار نبوت از بین می رفت اما نکته جالب این جا است که امام صادق علیه السلام چگونه آنها را تربیت کردند که با سخن قاضی اهل سنت که شما جعفری هستید، گریه می کنند و در پاسخ سوال قاضی می گویند: «قالا نسبتنا الی اقوام لا یرضون بامثالنا أن یکونوا من اخوانهم» ما خودمان را لایق این نمی دانیم که ما را به آن اقوام نسبت دهی و ما جعفری باشیم «لما یرون من سخف ورعنا» به خاطر این که ورع و تقوای ما کم است.

استاد منصوری رضی گفت: یک عده از اصحاب امام صادق علیه السلام مانند محمد بن مسلم هستند که با این تعبیراتی که ایشان نسبت به آنها داشتند وقتی به آنها می گفتند «جعفری» گریه می کردند و جعفری بودن را مقام بالایی می دانستند که لایق آن نیستند و می گفتند: «فإن تفضل و قبلنا فله المن علینا و الفضل» اگر امام صادق علیه السلام ما را قبول کند، منت و لطفی بر ما گذاشته است والا ما در آن مقام نیستیم، در این جا قاضی اهل سنت که شریک نام داشته است «فتبسم ثم قال اذا کانت الرجال فلتکن امثالکم» گفت اگر مردی هم در عالم وجود داشته باشد باید مثل شما باشد که این گونه و با این چهره های نورانی و ایمانی هستید اما وقتی شما را به امامتان نسبت می دهیم این گونه گریه می کنید.

وی اضافه کرد: قاضی اهل سنت همین یک بار گفت: «أجزهما هذه المره» اجازه دهید که در این یک بار شهادت آنها را بپذیریم زراره می گوید ما بعدا به مدینه رفتیم چون این داستان در کوفه بوده و اصحاب و بزرگانی هم در کوفه بودند، می گوید سفری به سمت مدینه رفتیم و از آن جا به حج رفتیم و امام صادق علیه السلام را دیدیم و برای ایشان گفتیم که شیعیان شما با این اوصاف هستند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: محمد بن مسلم و امثالش جزء افراد خاصی بودند که مورد عنایت اهل بیت علیهم السلام بودند که این طور از آنها تعریف و تمجید شده است ولی در دسته دیگری از روایات داریم که عده ای از اصحاب بودند که در زمان امام باقر علیه السلام افراد خیلی خوبی بودند اما وقتی به دوران امام صادق علیه السلام رسیدند، رفتار خوبی نسبت به ایشان نداشتند.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: کشی نقل می کند که برخی در نزد امام صادق علیه السلام بودند که ایشان فرمودند: «کان اصحاب أبی والله خیرا منکم» اصحاب پدرم امام باقر علیه السلام از شما بهتر بودند «کان اصحاب أبی ورقا لا شوک فیهم» اصحاب پدرم گل بی خار بودند «أنتم الیوم شوک لا ورق فیه» اما بعضی از شما خار بی گل هستید، یکی از حاضران به امام صادق علیه السلام می گوید: «ما همان کسانی هستیم که امام باقر علیه السلام را درک کردیم و بعد از ایشان هم در محضر شما هستیم» امام صادق علیه السلام می فرماید: «کنتم یومئذ خیرا منکم الیوم» آن روز بهتر از امروز بودید، این تعبیر عجیب است که این اصحاب در برخورد با امام علیه السلام چگونه بودند که ایشان این گونه آنها را مورد خطاب قرار داده اند./260/21/20