روش تدریس از حالت استاد محوری باید خارج شود و به جای این که استاد متکلم وحده باشد و درس را به طلبه ها القا کند، باید این روش به تعامل و ارتباط دو سویه بین استاد و طلبه تبدیل شود و فقط هدایت و نظارت باید بر عهده استاد باشد.

استاد جواد فخار طوسی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: از زوایای مختلف می توان فرصت ها و مشکلات دروس آزاد را بررسی نمود. به نظر بنده برخی از موارد اهمیت بیشتری دارند. مهم ترین مزیت دروس آزاد امکان رقابت علمی سالم بین مدرسین است. اساتید بر اساس توانایی ها و قدرت علمی ای که دارند می توانند در فضای حوزه طلاب را به سوی خود جذب نمایند بنابراین توانایی برقراری ارتباط علمی اساتید با طلاب در دروس آزاد بسیار مهم می باشد.

وی افزود: متاسفانه در برخی از مدارس بر اساس توصیه ها و آشنایی ها استاد به عنوان مدرس بعضی از مراکز دعوت می شود اما مزیت دروس آزاد این است که اساتید به طور طبیعی رشد کنند و اشخاص برجسته ای در حوزه شوند و با این توانایی خود بتوانند طلاب بیشتری را در درس خود جذب نمایند و مدرسین دروس آزاد که قدرت علمی بیشتری دارند می توانند در آینده متصدی مناصب حوزوی شوند، این بزرگترین امتیاز دروس آزاد است. به عقیده بنده مدیریت حوزه، تشکل ها و نشست هایی که دلسوزانه دغدغه حل مشکلات را دارند باید در برنامه ریزی ها به این امتیاز توجه جدی داشته باشند تا مغفول نماند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: علاوه بر امتیازهای بیان شده دروس آزاد مشکلاتی دارد که غالبا مورد استناد و تمسک افرادی قرار می گیرد که مخالف شیوه تدریس آزاد هستند. یکی از مشکلات این است که چون در اکثر مراکز دروس آزاد هیچ ممیز علمی وجود ندارد و اساتید بر اساس تشخیص و صلاحدید خود متنی را برای تدریس انتخاب می کنند، ممکن است وقت و عمر طلبه ها هدر برود در صورتی که این شخص با وجود این که جمعی را به دور خود جمع کرده است اما ممکن است صلاحیت تدریس را نداشته باشد و این مشکل بسیار مهمی است و برای حل این مشکل باید اندیشید.

وی اضافه کرد: مشکل دوم این است که در سال های اخیر ملاک برجستگی استاد در درس آزاد میزان تجمع طلاب و شلوغ بودن کلاس آنها است در صورتی که در گذشته میزان توانایی علمی استاد مطرح بود. متاسفانه شنیده می شود که برخی از اساتید که درسشان شلوغ است در پایان ماه به طلبه هایشان پول می دهند، با این روش جذب طلبه دیگر ملاک جاذبه علمی استاد مطرح نیست و استاد هیچ موضوعیت و خصوصیتی ندارد، اگر استاد دیگری پول بیشتری به طلبه دهد، طلبه ها به سراغ آن استاد می روند که متاسفانه شاهدیم که حمایت های ارگان ها و نهادهای برون حوزوی هم برخی از اشخاص را در حوزه شاخص و برجسته می کند.

استاد فخار طوسی گفت: اگر بحثی تحت عنوان فرصت ها و تهدید های دروس آزاد را مطرح کنیم، این مورد یکی از تهدیدهای درس آزاد است که عوامل دیگری غیر از توانایی علمی استاد مانند پول و حمایت های فراحوزوی باعث شلوغی و تجمع طلبه ها در درس استادی شود و باعث شاخص شدن آن استاد شود. مشکل دیگر شیوه تدریسی است که غالبا در دروس آزاد اعمال می شود. در اکثر درس های آزاد استاد در هر جلسه قسمتی از متن مکاسب یا رسائل یا کفایه را به طلبه ها القا می کند یعنی درس بیشتر استاد محور است تا این که استعداد محور و طلبه محور باشد.

وی تاکید کرد: مشکل دیگری که در درس های آزاد وجود دارد این است که اساتید در مدارس بر اساس ارتباط یا این که از یک سری ممیزی ها عبور داده می شوند و سپس انتخاب می شوند بنابراین برای عموم امکان حضور در نقش مدرس در مدارس وجود ندارد. بنده افرادی را می شناسم که به یکباره از رسائل و مکاسب تدریس خود را شروع کرده اند در صورتی که سابقه تدریسی نداشته اند و متاسفانه شاهدیم فردی که سابقه تدریس در سطوح پایین تر را نداشته است و ادبیات، فقه و اصولی را تدریس نکرده است به یکباره رسائل و مکاسب را تدریس می کند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بنده هفده سال سابقه تدریس دروس سطوح عالی و کتاب های رسائل و مکاسب و کفایه را به عهده داشتم، بر حسب تجربه به این نتیجه رسیدم که روش تدریس از حالت استاد محوری باید خارج شود و به جای این که استاد متکلم وحده باشد و درس را به طلبه ها القا کند، باید این روش به تعامل و ارتباط دو سویه بین استاد و طلبه تبدیل شود و فقط هدایت و نظارت باید بر عهده استاد باشد.

وی افزود: بخش اصلی و بنیان درس باید بر عهده طلاب باشد و آنها باید محوریت فعالیت های علمی کلاس را همراه با نظارت استاد داشته باشند. این مساله در رشد و شکوفایی طلبه ها موثر است. طلبه در مراحل و سطوح ابتدایی باید تحت نظارت استاد باشد. زمانی که طلبه رسائل و مکاسب را شروع می کند نباید در همان مراحل اولیه دچار اشتباه در یادگیری و فراگیری شود.

استاد فخار طوسی گفت: نکته دوم که تجربه شخصی بنده است این است که در ابتدای هر درس طلبه باید نسبت به جایگاه و کاربرد آن درس توجیه شود. بسیاری از طلبه ها به دلیل این که توجیه نیستند دچار بی انگیزگی در فراگیری هستند به عنوان مثال خواندن درس مکاسب چه جایگاهی در این منظومه دارد و چه ارتباطی با قبل و بعد از آن دارد.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: بنده بر اساس تجربه ای که دارم گاهی یک جلسه را به توجیه بحث های درس و این که جایگاه و کاربرد بحث را مطرح کنم، اختصاص می دهم که این بحث چه استفاده عملیاتی در دنیای امروز دارد. در این روش مثال و مسائلی را که مبتنی بر آن بحث باشد را مطرح می کنم و مشاهده کرده ام که برای طلبه ها بسیار جذاب است و ذهن طلبه ها از ابتدا درگیر سوالات و کاربردهای آن مطلب می شود و تا پایان هم با اشتیاق بحث را دنبال می کنند تا به اهدافشان رسند، به اعتقاد بنده اگر این تجربه کلیت و توسعه پیدا کند مفید است./260/21/20