امام جواد علیه السلام در یک تلاش مضاعف و جهاد بی بدیل مساله سیاست و سیاست مداری را در مقابل سیاست بازیِ سیاست بازان به خوبی به عرصه ظهور و بروز رساندند.

استاد سید محمد جواد مظفری در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: مناسبتِ شهادتِ امام جواد علیه السلام، انسانِ شایسته خدا و صالح ترین صالحان هستی است، مساله این است که چگونه می شود انسان از شایسته ترین و صالح ترین صالحان باشد اما مانند اجداد پاک و طاهرش از مظلومترین انسان های تاریخ باشد.

وی افزود: در رابطه با شخصیت عظیم و گرانقدر ایشان بحث های مهمی را می توان مطرح نمود، این امام بزرگوار در آغاز امامت سن کمی داشتند بنابر نقل اهل سیر و نویسندگیِ در تاریخ زندگانی معصومین علیهم السلام ولادت مبارک امام جواد علیه السلام در دهم رجب سال 195 هجری قمری در مدینه بوده است و شهادت این شخصیت آسمانی و انسان صالح در آخرین روز ذی القعده سال 220 هجری قمری در بغداد به وسیله مسموم ساختنشان از طریق ام الفضل دختر مامون بود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: امام در دورانی قرار گرفتند که فشارهای شدید از ناحیه حکومت عباسیان برای ایشان بسیار ملموس تر و شفاف تر شده بود، امام از حیث برخورداری از آزادی در بین جامعه مسلمین عصر خود در موقعیت و شرایط آزاد و فارغ البالی قرار نداشتند و از همان ابتدای امامتشان به وسیله مامون برای حضور در بغداد احضار شدند، مامون شخصیت امام جواد علیه السلام را در مقابل خود می دید و با ایشان به صورت مخفیانه مبارزه می کرد.

وی اضافه کرد: در مورد زمینه حضور امام علیه السلام در بغداد می توان گفت که به واسطه زورگویی ها و فشار موجود حاکم بر شرایط زندگی رهبران جامعه صدر اسلام، این مساله صورت گرفت و امام جواد علیه السلام هم از این رفتار عمومی بنی امیه و بنی عباس مستثنی نبودند، هر چند امام در ظرف زمانی خود هم عصر با خلیفه ای به نام مامون عباسی و بعد هم معتصم عباسی بود اما در ظروف زمانی گذشته ائمه قبل از امام جواد علیه السلام هم همواره فشارها و حاکمیت جور و سیاه ستمگران مدعی خلافت را تحمل می کردند.

استاد مظفری بیان داشت: امام جواد علیه السلام وارد بغداد شدند که اگر این حضور انجام نمی شد، جان امام جواد علیه السلام به خطر می افتاد، هر چند پس از حضور ایشان در بغداد امام شرایطی را ایجاد کردند که مامون را در فرصت مناسب ترک کنند و به مکه مشرف شوند و بعد از آن هم به شهر مدینه رفتند و در آن جا مستقر شدند. حضور امام جواد علیه السلام در بغداد به نحوی به اذن الهی و با هوشیاری و فطانت بی مثال ایشان صورت گرفت که دشمن نتوانست از کمی سن امام جواد علیه السلام علیه نظام امامت اسلامی بهره برداری خاصی را انجام دهد بلکه امام علیه السلام به نحو شایسته ای و آن گونه که میسور این وجود مقدس و این رهبر پاک بود، فعالیت شایسته خود را انجام دادند.

وی خاطرنشان کرد: امام جواد علیه السلام در عرصه اثبات حقانیت و امامت خود در موقعیت وجود خلیفه از همه ارزش های هدایتگر برای رساندن هدف امامت استفاده فرمودند، امام جواد علیه السلام پس از آن که پدر بزرگوارشان به شهادت رسیدند، بنابر تصریحات و منصوصات خود امام رضا علیه السلام و حرکات معصومانه و عالمانه خود ایشان به مقام امامت رسیده بودند و مورد بغض و کینه مامون، قرار داشتند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مامون نسبت به خاندان عصمت و طهارت چه در خراسان در مورد امام رضا علیه السلام و چه بعد از شهادت ایشان در بغداد نسبت به امام جواد علیه السلام احساس حسد و کینه ورزی داشت و فضایل و پیشرفت های این دو امام بزرگوار را نمی توانست ببیند لذا کوشش کرد که امام جواد علیه السلام را مورد مراقبت ویژه قرار دهد و حتی مراقبت از امام جواد علیه السلام را به درون خانه ایشان بکشد از این رو دخترش ام الفضل را به ازدواج امام جواد علیه السلام در آورد تا مراقبت ها و نظارت بر فعالیت ایشان را دائمی کند و دقیق تر به انجام رساند.

وی افزود: اهداف دیگری هم در مبارزه مامون نسبت به این دو امام معصوم علیهما السلام وجود داشت که در مبارزه با امام جواد علیه السلام آن اهداف را همانند مبارزه با امام رضا علیه السلام دنبال می کرد مثلا تشکیل مجالس بحث و مناظره توسط مامون و پس از آن معتصم عباسی به این جهت بود که مقام ائمه معصومین علیهم السلام را مورد خدشه قرار دهد و علی الخصوص این دو امام عزیز را به این واسطه در تنگنای فرهنگی و اجتماعی قرار دهد و از این طریق امام جواد و امام رضا علیهما السلام را از جهت کارکردی و هدایتگری جامعه انسانی بی بهره سازد.

استاد مظفری بیان داشت: این دو امام همام از مقام ولایت و امامت الهیه که به نظر شیعیان موهبتی الهی است که در خاندان پاک و برخوردار از طهارت و اتصال به خدا یعنی خاندان اهل البیت علیهم السلام و خاندان متصل به رسالت و مصطفای از مقام انتساب به رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم که در دامان پاک حضرات معصومین علیهم السلام و علی الخصوص حضرت امیرالمومنین علی بن ابیطالب علیه السلام و یازده فرزند گرامیش کاملا محفوظ و ملحوظ مانده است را به نحو احسنت حفظ و حراست کردند.

وی اضافه کرد: امام جواد علیه السلام از آن جایی که یکی از آن سلسله ستارگان آسمان امامت و ولایت است در مقام مباحثات علمی و مناظرات فرهنگی بسیار عالی درخشیدند و از ناحیه این سنجش ها مشکلاتی را متوجه دشمن کردند به نحوی که دشمن نمی توانست حضور ایشان و مناظراتشان را با وجود صغر سن سدی در راه پیشرفت ایشان قرار دهد و امام با همه مظلومیت فراوانشان با سخاوت تام و غیر قابل تصور توانستند فشار شدید و سختی های دشمن را به نحوی هموار سازند تا بتوانند از منطقه حاکمیت ظلم و فشار مامون برهند و در مدینه مستقر شوند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: امام جواد علیه السلام در مقام حضور در جامعه عصر خود با فرقه های اسلامی و غیر اسلامی برخورد داشتند که به خاطر شرایط زمانی خاص به رشد خاصی رسیده بودند، این فرقه های اسلامی و غیر اسلامی هر چند دارای عالمان و صاحب نظران در علوم مختلف بودند اما امام جواد علیه السلام با بحث های علمی خودشان و با وجود سرمایه امامت به مقام تربیت و ارشاد شاگردانی موثر دست زدند.

وی افزود: در میان مناظره هایی که امام جواد علیه السلام داشتند مناظره با قاضی القضاة یحیی بن اکثم جالب توجه است که در مقام سوال از فقه حج از ایشان قرار می گیرد و امام جواد علیه السلام را در این مقام به مناظره ای دعوت می کند که امام علیه السلام پاسخی اعجاب آور و دارای انشعابات گوناگون را بیان می کنند.

استاد مظفری گفت: یحیی بن اکثم از حضرت در مورد شکار شخص محرم می پرسد که امام علیه السلام در بیان شقوق مختلف مساله شکار محرم می فرمایند که آیا شکار کننده عالم به حکم و حرمت شکار بوده است یا جاهل؟ آیا عمدا صید نموده یا از روی خطا؟ آیا آزاد بوده است یا برده؟ آیا صغیر بوده است یا کبیر؟ آیا برای اولین بار چنین کاری را انجام داده است یا برای چندمین بار؟ و بدین شکل شقوق مختلف جواب حکم را مطرح می کنند به نحوی که بعد از بیان این فروعات یحیی بن اکثم متحیر می شود و ناتوانی و زبونی در چهره اش مشخص می شود و به لکنت زبان می افتد و مجلس را متوجه ناتوانی خود می سازد.

وی اضافه کرد: امام جواد علیه السلام با پیروزی کامل و با توان عالی که به عرصه آوردند از این مناظره به صورت موفق خارج می شوند و نظایر چنین مناظراتی در طول زندگانی ایشان در بغداد و در مدینه وجود داشته است که می توان از موفقیت امام جواد علیه السلام در آن مناظرات استفاده کرد و پیشرفت و رشد ایشان را در ارتباط با مساله به ثمر رسانی امامت ثابت نمود.

وی افزود: فرقه های موجود در زمان حیات امام جواد علیه السلام عرصه حضور ایشان را سخت تر می ساختند و این مساله ای است که ما در زندگی علمی ایشان می بینیم مثلا کسانی به عنوان واقفیه و غلات و مجسّمه و عناوین مختلف دیگری وجود دارند که امام جواد علیه السلام شیعیانشان را از خطر این فرقه ها آگاه می سازند.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: یکی از فرقه هایی که در زمان امام جواد علیه السلام وجود داشت، فرقه مجسمیه بود که پیروان این فرقه درباره مبدا خلقت یعنی خدای تبارک و تعالی جسمیت تصور می کردند، گروهی هم به عنوان واقفیه بودند که بعد از شهادت امام کاظم علیه السلام متوقف شدند و امام رضا علیه السلام را بر نتافتند و مشکلات فراوانی پیش پای آن امام همام و ائمه بعد از آن حضرت ایجاد کردند اما امام جواد علیه السلام در عرصه تعلیم و نشر حقایق اسلام همچنان موفق بودند و شاگردان و اصحاب برجسته ای تربیت کردند که هر یک از آنها دارای فرهنگ و آموزه های اسلامی بودند.

وی افزود: امام جواد علیه السلام در چنین زمانی شخصیت هایی مانند ابن ابی عمیر بغدادی و ابوجعفر محمد بن سنان زاهدی و احمد بن ابی نصر بزنطی کوفی و جناب ابو تمام حبیب بن اوس طائی که از شاعران شیعی محسوب می شود یا شخصیت های ایرانی مثل ابوالحسن علی بن مهزیار اهوازی و فضل بن شاذان نیشابوری را تربیت کردند که این افراد حتی در دورانی زندانی شدند و تحت تعقیب قرار گرفتند.

استاد مظفری بیان داشت: امام جواد علیه السلام در هر لحظه و زمانی به شیعیان خود خطر وجود انحرافات فکری و عقیدتی را تذکر می دادند، چون عده ای به نام غلات در رابطه با ائمه علیهم السلام به وجود آمدند که مورد تنفر ائمه علیهم السلام بودند. امام جواد علیه السلام در رابطه با تبلیغات اسلام برای شیعیان خطرات زیادی را تحمل کردند و مذهب شیعه را در دوران تنگنای خلفای بنی عباس حفظ کردند، تبلیغ ایشان از راه مناظره بود که به وسیله آن امامت خود را با وجود این که در سن پایینی قرار داشتند اثبات می کردند.

وی اضافه کرد: مناظرات امام جواد علیه السلام واقعا شرایط اثبات اسلام و دفاع از اسلام ناب محمدی را به بارزترین شیوه در عرصه جهان آن روز ثابت می ساخت و یا در ارتباط با تبلیغ عملی که علیه حکومت مامون داشتند امام جواد علیه السلام هر چند به ظاهر در رابطه با حکومت مامون مورد احترام بودند و دختر مامون ام الفضل هم همسر ایشان بود اما هرگز امام علیه السلام به دستگاه خلافت خوشبین نبودند و خلیفه را ستمگر می دانستند و در اندیشه طاهر و پاک خود مخالفت با آن را عملا نشان می دادند و از تاریخ فهمیده می شود که امام جواد علیه السلام دارای چنین فکر و نظری بودند.

این استاد حوزه علمیه قم گفت: هدف دیگری که می توان از تبلیغ اسلام از طریق امام جواد علیه السلام در جامعه سراسر خفقان آن روز مدنظر قرار داد، تاسیس حوزه های علمیه و پرورش دانش پژوهان عرصه های مختلف بود البته امام جواد علیه السلام در عرصه پرورش شاگردان شاید به اندازه حوزه درس امام صادق علیه السلام از شاگردان متعدد برخوردار نبودند اما تعداد 270 شاگردی که برای ایشان نقل گردیده که گروهی از این شاگردان هم از خدمت امام رضا علیه السلام استفاده کردند و هم در محضر ایشان تربیت شدند، نشان می دهد که ایشان در مدت کوتاه عمرشان و در آن شرایط سخت چه کار بزرگی را انجام دادند.

وی افزود: حرکت و هدف دیگری که امام نهم علیه السلام در خنثی سازی تبلیغات شوم بنی العباس به کار بردند و از این ترفند استفاده کردند تا اسلام ناب را معرفی کنند، مساله اعزام نمایندگان و تاسیس یا استمرار بخشی به شبکه وکالت بود، امام نهم برای ارائه اسلام ناب جد بزرگوارشان نمایندگانی به جای جای جغرافیای آن روز به مراکزی در ایران مانند اهواز، همدان، سیستان،  بلخ، ری و قم و در عراق آن روز در کوفه، بصره و بغداد فرستادند و زمینه طرح احکام اسلام و اخلاق اسلامی و بنیادهای فکری اسلام و شناخت خداوند تبارک و تعالی و توحید ذات و صفات در ابعاد مختلف را فراهم ساختند و امام جواد علیه السلام با این کار شیعیان را مسلح و متحد ساختند و به پیروانشان چنین اجازه ای را دادند که در دستگاه حکومت نفوذ کنند و منصب های حساسی را در دست بگیرند.

استاد مظفری بیان داشت: محمد بن اسماعیل بن بزیع و احمد بن حمزه قمی از فرصت های حکومت بهره برداری کردند و خودشان را به موقعیت های ممتاز حکومتی در مسیر خدمت به دین و جامعه دینداران و مسلمانان قرار دادند مثلا جناب حسین بن عبدالله نیشابوری در سیستان حاکمیت داشت و جناب حکم بن اولیاء اسدی در بحرین حاکم بود این عزیزان در همه ابعاد تربیت شده بودند و دارایی های واجب و فریضه خمس را برای امام جواد علیه السلام می فرستادند تا امام در جهت کمک به مستضعفین جامعه اسلامی همچنان موفق باشند و در اعانت به آنها پیشقدم باشند و این مسائل سبب شد با وجود این که قدرت ظاهری در آن زمان در دست دشمن بود اما معنویت امام جواد علیه السلام و علاقه مردم به ایشان در پوست زیرین جامعه زمان ایشان مشهود و محسوس گردد.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: امام جواد علیه السلام در یک تلاش مضاعف و جهاد بی بدیل مساله سیاست و سیاست مداری را در مقابل سیاست بازیِ سیاست بازان به خوبی به عرصه ظهور و بروز رساندند و امروز پیام این امام همام به جمهوری اسلامی در سالروز شهادت ایشان این است که هر چه صادقانه تر و هر چه خالص تر برای اجرای اسلام سیاست ورز نه سیاست باز اقدام کنند و اسلام را در همه ابعاد و نیازهای اجتماع به وسیله شاگردان مکتب امام صادق علیه السلام که در راس آنها مراجع معظم تقلید و فقهای شایسته دانش آموخته در این حوزات مقدسه و مخصوصا حوزه مقدسه قم قرار دارند دهند تا اجرا کنند و از اندوخته ها و تحصیلات عالی این شایستگان به نحو مطلوبی استفاده کنند و جامعه اسلامی را به سوی هدف فلاح و سعادت و رضوان خدا رهنمون سازند./260/43/20