این جنبه مهربانی و عطوفت یکی از آن جنبه هایی بود که تاثیر زیاد و سریع و گسترده ای در جامعه آن عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم داشت در آن جامعه ای که مردم در جاهلیت به سر می بردند، این مهربانی حضرت یکی از آن عواملی بود که توانست آن تحول خاص را در آن جامعه به وجود آورد.

استاد سید مهدی موسوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: پیامبر گرامی اسلام نام مبارکشان محمد و لقب معروف ایشان خاتم الانبیا بوده است که در سال پانصد و هفتاد میلادی یعنی چهل سال قبل از بعثت و پنجاه و سه سال قبل از هجرت در طلوع فجر هفده ربیع الاول در مکه مکرمه دیده به جهان گشودند، کل دوران رسالت حضرت بیست و سه سال به طول انجامید که سیزده سال از این دوران را در مکه مکرمه و ده سال ما بقی را در مدینه منوره سپری کردند.

وی افزود: در یک تقسیم بندی می توانیم دوران زندگی حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم را به سه دوره تقسیم کنیم دوران قبل از نبوت که چهل سال طول کشید، دوران نبوت و مبارزه ایشان با بت پرستی در مکه که حدود سیزده سال طول کشید و دوران هجرت از مکه به مدینه و برقراری حکومت اسلامی که حدودا ده سال طول کشید. در نهایت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در روز دوشنبه 28 صفر سال یازده هجری قمری در سن شصت و سه سالگی رحلت فرمودند و در مدینه منوره و در کنار مسجد النبی به خاک سپرده شدند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: عصری که پیامبر اسلام در آن به دنیا آمدند و جامعه ای که حضرت در آن جامعه ظهور کردند، جامعه ای بود که به تعبیر قرآن «کنتم علی شفا حفرة من النار» بود یعنی جامعه جاهلیت پر از خرافات و ضعف های اعتقادی و اخلاقی و حکومتی بود، جامعه ای بود که اصلا اعتقاد به مبدا و معاد نداشتند و به تعبیر قرآن این گونه می گفتند «لا یهلکنا الا الدهر» یعنی چیزی جز روزگار و دهر وجود ندارد و اگر مرگی هم برای ما وجود دارد، در همین روزگار است یعنی اعتقادی به معاد و مبدا هم نداشتند.

وی خاطرنشان کرد: رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در چنین جامعه ای به دنیا آمدند و در چنین جامعه ای تاثیر گذاشتند، آن هم تاثیری که وقتی که بعد از دو دهه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در میان آن جامعه رحلت فرمودند و رفتند آن چنان افراد آن جامعه متحول شده بودند که مادر شهید، همسر شهید و خواهر شهید افتخار می کردند و خدا را سپاس می گفتند که فرزند و برادر و همسرشان فدای زنده ماندن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و پابرجا بودن دین اسلام شدند. ایشان چنان تاثیری بر افراد آن جامعه گذاشتند که نسبت به کمترین و کوچکترین چیز در بیت المال و اموال حرام و حلال اهمیت قائل می شدند.

استاد موسوی اظهار داشت: چگونه پیامبر توانستند این تحول را در چنین جامعه ای ایجاد کنند و دلیل آن که چنین تحول ژرف و صریح و گسترده ای در انبیا گذشته وجود نداشته چه بوده است؟ علت این تحول می تواند ویژگی ها و خصوصیاتی باشد که در شخصیت نازنین پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم وجود داشته است که یکی از مهم ترین آن ویژگی هایی که قرآن بر روی آن دست گذاشته است و خود پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم هم بر آن تاکید داشتند ویژگی رحمت ایشان است.

وی تاکید کرد: این که امیرالمومنین علیه السلام در نهج البلاغه می فرمایند به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اقتدا کنید و از او الگو گیرید یا این که خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: «لقد کان لکم فی رسول الله اسوة حسنة» که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم را اسوه حسنه معرفی می کند این است که ما باید در زندگی اجتماعی و در معاشرت هایمان که غالبا نواقصی در آن وجود دارد، زندگی آن حضرت را الگوی خودمان قرار دهیم.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: یکی از صفات خداوند تبارک و تعالی همین صفت رحمت و گسترش رحمانیت است، خداوند در قرآن کریم می فرماید: «کتب علی نفسه الرحمة» یعنی خداوند رحمت بر بندگانش را بر خودش لازم دانسته است در فرازی از دعای جوشن کبیر هم می خوانیم «یا من سبقت رحمته غضبه» یعنی رحمت خداوند بر غضب خداوند سبقت گرفته است؛ بزرگان از علما هم این تعبیر را دارند که خداوند با رحمانیتش عالم را آفریده است و با رحیمیتش این عالم را به کمال رسانده است پس این عالم وجود هم مظهر رحمانیت و هم مظهر رحیمیت خداوند متعال است چون ایجاد شده است، مظهر رحمانیت او است و چون به سوی کمال می رود مظهر رحیمیت خداوند متعال است.

وی افزود: حضرت امام خمینی رحمة الله علیه در شرح دعای سحرشان دارند که غضب خدا برخاسته از افعال مردم است و در ذات اقدس الهی آن چیزی که تجلی دارد رحمت است. آیات آغازین سوره حمد که این چنین هستند «بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله رب العالمین الرحمن الرحیم» هم چهار مرتبه بر صفت رحمت خداوند تاکید می کنند. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم خیلی سعی داشتند که این رحمت خدا را برای مردم بیان کنند، یکی از کارهایی که آن حضرت برای این که این جنبه رحمانیت خدا را برای مردم بیشتر ظهور و بروز دهند می توانستند انجام دهند این بود که خود حضرت این صفت را به نحو احسنت در وجودشان متجلی کنند یعنی مجرای اتم رحمانیت خداوند تبارک و تعالی شوند.

استاد موسوی بیان داشت: مرحوم مجلسی در کتاب بحار جلد شانزدهم صفحه 404 و احتجاج هم مرحوم طبرسی دارند جلد یک صفحه 212 این حدیث شریف را از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کنند: «انما بعثتُ رحمة» یعنی خداوند رحیم من را هم با رحمت فرستاد یا این که در قرآن کریم دارد «و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین» ای پیامبر تو با مهربانی و با رحمت به سوی مردم مبعوث شدی و یا این که خداوند در سوره آل عمران آیه 59 چهره رحیم و مهربان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را ترسیم می کنند. این رحمت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم چه تاثیری در جامعه جاهلی آن زمان داشته است که بعد از ایشان این تحول عظیم در آن جامعه به وجود آمده است.

وی خاطرنشان کرد: پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم مهربانی هایش مصادیق متعدده ای داشته است، اول مهربانی با مردم است مردم سلیقه های مختلفی داشتند یکی تند است و دیگری نرم و فردی دیگر عصبانی است، آن حضرت در چنین جامعه ای زندگی می کردند یکی از مثال های برخورد مهربانانه آن حضرت رفتار ایشان با جوانی فحاش است که وارد مسجد النبی شد و درخواست کمک کرد اما پول کمی نزد حضرت بود که به او دادند اما او در مقابل این کار آن حضرت توهینی به ایشان کرد و پول را به سوی آن حضرت پرتاب کردند، نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم وقتی دیدند اصحاب با عصبانیت بلند شدند که با این شخص برخورد کنند فرمودند بنشینید و کاری با او نداشته باشید.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نماز را اقامه کردند و بعد از اقامه نماز آن جوان را به منزل بردند و به او کمک کردند و از او پذیرایی نمودند بعد فرمودند: «اگر من تو را رها می کردم مثل تو مثل آن شتری بود که از دست صاحبش فرار می کند و مردم می ریزند و بیشتر فراریش می دهند و اگر من تو را رها می کردم با تو برخورد می کردند و من تو را با این روش نجات دادم فردا بیا و در مقابل مردم برای خودت، نه برای من عذر خواهی کن چون ممکن است بعدها کسی تو را ببیند و بگوید این شخص همان کسی است که به پیامبر توهین کرده است و بدین جهت مورد اذیت آنها قرار بگیری.»

وی اضافه کرد: اگر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اسوه و الگوی ما هستند باید در برخورد با افراد جاهل سیره و روش ایشان را در پیش بگیریم این که خداوند در سوره فرقان می فرماید: «و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هونا و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما» اگر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم اسوه ما هستند و بنابر آن حدیث شریف که «خلق پیامبر، خلق قرآن است» باید از پیامبر این مهربانی و عطوفت را الگوگیری کنیم. اگر کسی نسبت به ما این جاهلی و جسارتی داشت، ما باید در برخورد با او برخوردی پیامبرانه داشته باشیم چون آن حضرت الگوی ما هستند.

استاد موسوی اظهار داشت: برخورد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به کودکان مدینه هم جالب توجه است پیامبر در مدینه از مکانی عبور می کردند و بچه ای گله گوسفندی را به صحرا می برد که آن گله را بچراند، بچه های دیگر آمدند و این بچه را اذیت کردند که باعث شد این گله گوسفند پراکنده شود و این بچه نتوانست آن گوسفندها را جمع کند، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به آن بچه اشاره کردند که کنار بایست اول شخص عالم تکوین، یک یک گوسفندان را جمع کردند و به دست آن کودک دادند.

وی خاطرنشان کرد: در جایی دیگر نقل است که بچه ای را در آغوش پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گذاشته بودند که در گوش او اذان و اقامه گویند وقتی حضرت بچه را به بغل گرفتند، بچه در بغل ایشان بول کرد، مادر با تندی به سمت فرزندش آمد که او را بگیرد، آن حضرت فرمودند: «کاری با او نداشته باش این بچه است و درکی ندارد، من لباسم را تطهیر می کنم.»

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به کودکان این قدر احترام می گذاشتند که وقتی نماز جماعت اقامه می کردند اگر طفلی گریه می کرد، نماز را سریع تمام می کردند از ایشان دلیل این کار را سوال کردند و آن حضرت فرمودند: «صدای گریه بچه را نشنیدید؟ من نمی توانم نسبت به گریه کودکان بی تفاوت باشم.»

وی افزود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به حیوانات هم مهربان بودند، نقل می کنند که ایشان وارد باغی شدند که صاحب باغ شترش را در گوشه باغ بسته بود ما اعتقاد داریم که انبیا و اولیاء بزرگوار ما زبان حیوانات را می دانند قرآن کریم هم می فرماید حضرت سلیمان و داوود زبان حیوانات را می دانستند و در آیه شریفه 16 سوره نمل به این نکته اشاره می کند: «و ورث سلیمان داوود و قال یا ایها الناس علمنا منطق الطیر» مکررا در سیره ائمه علیهم السلام هم ذکر شده است که به گفتگو و صحبت حیوانات گوش می دادند.

استاد موسوی در بیان ادامه حدیث گفت: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به کنار شتر رفتند و صورت مبارکشان را به صورت حیوان گذاشتند و دست روی سر حیوان می کشیدند، این حیوان هم مثل این که با آن حضرت صحبتی می کند، لب هایش را تکان می داد، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم صاحب این شتر را خواستند و فرمودند: «این حیوان از تو گله می کند و می گوید بار زیادی بر دوشش می گذاری و گرسنگی زیادی به این حیوان می دهی و حقوقش را رعایت نمی کنی.» پیامبر به ساربانش توصیه کرد که غذای این حیوان را سر وقت دهد و بار اضافی از این حیوان نکشد و او را اذیت نکند.

وی خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به همسر و خانواده خود هم مهربانی و عطوفت داشتند، چقدر از حضرت خدیجه علیها السلام یاد می کردند و می فرمودند: «روزی که همه مرا تکذیب کردند او مرا تصدیق کرد» عزیزانی که گاهی حقوق همسرشان را فراموش می کنند باید بدانند که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم 25 سالشان بود که ازدواج کردند و تا پنجاه سالگی تنها همسرشان حضرت خدیجه کبری سلام الله علیها بود و زمانی هم که در سن پنجاه سالگی همسر خود را از دست دادند، خیلی از ازدواج های ایشان بر اساس مصالح اسلامی بود اما نکته مهم در ارتباط با رفتار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به همسرانشان این بود که حقوقشان را نادیده نمی گرفتند و خیلی به همسران خود اهمیت می دادند و از همسرانشان تجلیل می کردند و در کارهای منزل به آنها کمک می کردند.

این استاد حوزه علمیه قم در انتهای سخنانش بیان داشت: این جنبه مهربانی و عطوفت یکی از آن جنبه هایی بود که تاثیر زیاد و سریع و گسترده ای در جامعه آن عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم داشت در آن جامعه ای که مردم در جاهلیت به سر می بردند، این مهربانی حضرت یکی از آن عواملی بود که توانست آن تحول خاص را در آن جامعه به وجود آورد اگر بنا بر صریح قرآن ایشان اسوه حسنه ای برای ما هستند ما هم باید نسبت به این اسوه حسن الگو برداری کنیم یکی از چیزهایی که ما می توانیم از ابعاد وجودی پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم برداشت کنیم همان بحث عطوفت و مهربانی است که ما هم باید نسبت به مردم مهربان باشیم دیگر این که نسبت به کودکان و حیوانات و چهارپایان هم باید مهربان باشیم و در آخر هم نسبت به همسر و خانواده خود مهربان باشیم اگر این جنبه عطوفت و رحمت و مهربانی را داشته باشیم ان شاء الله می توانیم جامعه خوبی داشته باشیم./260/43/20