تحول مثبت، آن تحولی است که باید در راستای وظایف حوزه نسبت به نیازهای کشور و جهان اسلام قرار گیرد و خروجی آن افراد مبتکر و نو اندیش و پیشگام و فقیهان آگاه به زمان باشد.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد علی محبی اولین سخنران  اجلاسیه عمومی نشست دوره ای اساتید که ساعتی پیش در دفتر آیت الله العظمی صافی گلپایگانی با موضوع «جایگاه تراث در تحول حوزه» سخنان زیر را بیان نمود:

الهي كفي بي عزا ان اكون لك عبدا و كفي بي فخرا ان تکون لی ربا الهي انطقني بالهدي و الهمني التقوي

با کسب اجازه از محضر عظیم الشان آیت الله العظمی صافی ادام الله ظله و با تشکر از  اعضای محترم دبیرخانه نشست دوره ای اساتید سطوح عالی و خارج حوزه که این فرصت را در این جمع نورانی اساتید سطوح عالی و خارج حوزه مقدسه قم در بیت نورانی مرجعیت در اختیار این جانب قرار دادند.

موضوع جلسه جایگاه تراث در تحول در حوزه می باشد و معنی تراث روشن است اما تحول در حوزه دوگونه است تحول مثبت و تحول منفی.

تحول مثبت، آن تحولی است که باید در راستای وظایف حوزه نسبت به نیازهای کشور و جهان اسلام قرار گیرد و خروجی آن  افراد مبتکر و نو اندیش و پیشگام و فقیهان آگاه به زمان باشد و این تحول همراه با تعقل و تدبر و آینده نگری و مبتنی بر تراث و احترام به سنت های کهن و دیرپای حوزه های علمیه صورت می گیرد و موجب تولید علم و نوآوری می شود و تراث را کارآمد و بروز می کند تا نیاز جهان اسلام را برآورد و تراث را ابقا و توسعه دهد و ضرورت این تحول بر هیچ کس پوشیده نیست، ولیکن باید مدیریت شود. چنانچه مقام معظم رهبری دام ظله فرمودند: تحول را مدیریت کنید، تحول اجتناب ناپذیر است، تحول طبیعت آفرینش الهی است. موجودی را فرض کنید که تن به تحول ندهد، از یکی از این دو حال خارج نیست، یا خواهد مرد یا اگر زنده بماند منزوی خواهد شد و فرمودند: هیچ تحولی بدون نظر مراجع شدنی نیست و دعب مدیریت این بوده است.

تحول منفی: آنچه متاسفانه گاهی مورد غفلت واقع می شود بی توجهی به سنت ها و آدابی است که رشد علمی و معنوی طلاب را تامین می کند و از طرف دیگر جایگزین کردن آنها با فرایند های قانونی و رسمی است که باعث نگاه عجولانه و افراطی به تحول در حوزه می شود و موجب نگرانی مراجع عظام و اساتید گرام و رهبر معظم می گردد و لکن نباید به خاطر این موارد جزیی مانع اصل تحول شد، همانگونه که مقام معظم رهبری در دیدار اخیرشان با شورای عالی حوزه فرمودند پرهیز از دیوانسالاری های شبه دولتی لازم است، این تحول منفی مورد نظر هیچ کس نیست.

اما حوزه علمیه از آن  جهت که متولی نظام اسلامی و دینی جامعه و پشتوانه اقامه حکم اسلامی است با بروز تحول در اجتماع، روزآمدی نظام علمی-دینی ضروری است که در این میان حفظ تراث و ارکان حوزه همراه با تحول در روشها و سیاست ها امری  لازم است.

چند مورد از علل و عوامل نیاز به تحول را عرضه می دارم:

1.نیازهای بین المللی: اکنون چشم دنیا به حوزه علمیه دوخته شده است تا نیاز عقیدتی و معنوی و حتی سیاسی آنها را تامین کند.

2.علوم انسانی، این علوم باید اسلامی شود و مسئولیت تحقیق در این زمینه و اسلامی نمودن  آن بر دوش حوزویان است.

3. نظام مقدس جمهوری اسلامی نیاز مبرم به پاسخگویی حوزه به مسائل روز از جمله مسائل مستحدثه و اقتصادی، نظام بانکداری اسلامی، مساله شبیه سازی و مسائل پزشکی و غیره دارد.

4. رقبایی وجود دارد که افکار جامعه شیعی را تحت نظر قرار داده اند، مانند تکفیری ها و گروه داعش که تربیت شده دست تکفیری ها و آل سعود با کمک استکبار هستند که حوزه همچنان در مقابل آنها با بنیه علمی و استدلالی باید بایستد تا افکار جوانان را نسبت به تشیع مخدوش نکنند.

5.تربیت طلاب پاسخگو که نیاز به آموزش زبان و آموزه های خاص دارد، لذا شناسایی استعداد های برتر، ترویج مطالعه به ویژه در زمینه سیر تاریخی علوم حوزه و تربیت مبلغین قلم به دست و سخنور و مبلغ فضای مجازی از جمله نکاتی است که باید حوزه علمیه توجه ویژه به آنها داشته باشد.

این تحول با احترام به تراث و حفظ آن تحت نظر مراجع عظام در طول تاریخ حوزه های علمیه بوده و نیاز به آن در این زمان بیشتر است.

می توان به تحولات مثبت و بسیار مفید مراجع تقلید عظام گذشته و حال اشاره کرد و به اختصار بعضی از آنها را خدمت شما اساتید سطوح عالی و خارج حوزه عرضه می دارم:

1.با هجرت آیت الله العظمی بروجردی به قم نشاط علمی حوزه دو چندان  شد و بنیه علمی آن  تقویت گردید و اقدام آن مرجع عظیم الشان حاکی از اهتمام ایشان به حفظ و تقویت حوزه بود. با احترام ویژه به تراث آن، خصوصا در بعد بین الملل تحولی عظیم ایجاد کردند، با فرستادن شخصیت های علمی حوزوی برای سرپرستی شیعیان در مدینه، اقای سید زین العابدین کاشانی به کویت، سید محمد حسن ناشر الاسلام به زنگبار، شریعت اصفهانی را به پاکستان، مهدی حائری یزدی را به امریکا، صدر بلاغی را به عنوان نماینده سیار خود به اروپا و محقق لاهیجی را به هامبورگ که مسجدی را در آنجا ساختند و مرحوم ایت الله بهشتی به مدت پنج سال در آن جا به فعالیت پرداختند.

آن مرجع بزرگ برای توسعه فضای آموزشی حوزه، مدارس را احیا کردند. از جمله مدرسه با برکت خان که امروز با تحولات به روز طلاب و  اساتید گرامی از آن  بهره می برند و خصوصا مسجد اعظم با احداث کتابخانه ای با عظمت، که با تحولاتی، همان تراث آلان کارامد شده است.

در زمینه تحولات تشکیلاتی اداری حوزه، دستور لازم را مبذول فرمودند که نامه های وارده و صادره طی شماره ای خاص ثبت گردد.

تشکلی تحت عنوان هیات حاکمه حوزه به وجود آوردند که شخصیت هایی مانند امام راحل قدس سره و آیت الله العظمی گلپایگانی و آیات عظام حاج شیخ مرتضی حائری رحمت الله علیه و سید احمد زنجانی و سید باقر طباطبایی و جمع دیگری عضو آن بودند که باعث پیشرفت حوزه گردید در حالی  که به تراث لطمه ای وارد نشد، بلکه آن را به روز و کارآمد نمود.

پیگیری مستمر آیت الله العظمی بروجردی نسبت به فعالیت های مجمع تقریب بین المذاهب و مکاتبه های متعدد آن جناب با شیخ الازهر؛ شلتوت که منجر به فتوای تاریخی شیخ الازهر مبنی بر به رسمیت شناختن مذهب شیعه اثنی عشری گردید.

2.مرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی رحمت الله علیه که در طول انقلاب اسلامی در کنار امام راحل بودند، مرجع عالی قدر آیت الله العظمی صافی دام الله ظله در پیامی که به مناسبت همایش بزرگداشت آن مرجع عالی مقام صادر نمودند چنین فرمودند: شخصیتی که در تاریخ انقلاب اسلامی، مواضع، پیامها، سخنرانی های ایشان قاطع و راهگشای مبارزات مردم مسلمان بود. آری آن  انقلاب اسلامی که فرزند برومند حوزه علمیه بوده باید همچنان باقی بماند.

از یاد نمی بریم که آن  مرجع عالی مقام اولین مدرسه سطح یک تحت برنامه را در قم احداث کردند و در کنار آن در آن  زمان نهضت نرم افزاری و استفاده از ظرفیت رایانه ای را ایجاد نمودند که حوزه را متحول کرد و همچنین مدرسه ای با عظمت برای دروس سطوح عالی و خارج حوزه در شرایطی که طلاب و اساتید گرامی از تحصیل و تدریس در مکان های نامناسب رنج می بردند تاسیس کردند که امروز آبروی حوزه است و امروز شما اساتید و طلاب از آن بهره مند می شوید.

3. حضرت ایت الله العظمی صافی حفظکم الله، توجه بنیادین جنابعالی به مساله مهدویت و پاسخگویی به شبهات مسموم دشمنان اسلام، همچنین توسعه و کارآمد کردن تراث ارزشمند مسجد امام حسن عسکری علیه السلام از جمله تحولات بسیار ارزشمندی است که به دست مبارک حضرت عالی صورت گرفته است که بی نظیر یا کم نظیر است، چون تمام قرآن کریم در سقف آن  مکتوب شده است و امروز در کنار مضجع نورانی حضرت معصومه سلام الله علیها مورد بهره برداری عامه مردم و خصوصا حوزه علمیه می باشد.

در ملاقاتی که جمعی از اساتید با حضرت عالی داشتیم، فرمودید باید این نعمت بزرگ (جمهوری اسلامی) را قدر دان باشیم چون نمی دانید که چه بود و چه شد. ما برای برقراری مجلس عزای اباعبدالله علیه السلام نتوانستیم در گلپایگان اقامه عزا کنیم تا اینکه با جمعی چند نفره به روستایی صعب العبور کنار کوه رفتیم و مخفیانه مجلس عزا برقرار نمودیم اما بحمدالله امروز می بینیم که به برکت آن تحول بزرگ یعنی جمهوری اسلامی و بیداری اسلامی بیست ملیون جمعیت فقط در ایام اربعین ابا عبدالله علیه السلام پیاده به کربلا می روند.

4. تاسیس مرکز فقهی ائمه اطهار علیه السلام توسط آیت الله العظمی فاضل لنکرانی رحمت الله علیه که همچنان آثار و برکات آن ادامه دارد.

5.تاسیس رشته های تخصصی تفسیر و کلام و مدارس متعدد حوزوی با برکت از جمله مدرسه علمیه امام کاظم علیه السلام توسط آیت الله العظمی مکارم شیرازی و آیت الله العظمی سبحانی.

6.ایجاد مدرسه فقهی و اصولی و تخصصی توسط آیت الله العظمی وحید خراسانی.

7. تاسیس دار الحدیث و احیا التراث و ایجاد کتابخانه و بهره مند شدن محققان و مرکز ابحاث الاعتقادیه زیر نظر آیت الله العظمی سیستانی.

8. تاسیس مدرسه فقهی و اصولی و تخصصی توسط آیت الله العظمی شبیری زنجانی.

9. تاسیس مرکزکامپیوتری علوم اسلامی نور و تاسیس و حمایت از جامعة المصطفی صلی الله علیه و آله و سلم العالمیه که برکات و آثار آن در سراسر جهان اشکار است، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در جهت تربیت مبلیغین و اعزام آنها به سراسر جهان، مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام و ایجاد مرکز خدمات حوزه علمیه، مرکز مبلغین زبان دان در سازمان حج و زیارت و طرح دیدار و تکریم اساتید محترم و معمرین و خانواده مرحومین در حوزه های سراسر کشور و غیره تحت اشراف مرجع عالم تشیع مقام معظم رهبری.

10. موسسه با برکت اسرا توسط آیت الله العظمی جوادی آملی.

11.موسسه امام خمینی (قدس سره) با سابقه علوم نقلی و عقلی توسط آیت الله مصباح یزدی.

12. گرایش عمیق و مبارک حوزه به قرآن کریم و تفسیر آن که میراث شرع مقدس است.

13.وجود اساتید گرانقدر سطوح عالی و خارج (که یک زمان درسهای خارج آن انگشت شمار بود و اکنون حدود دویست درس خارج داریم).

14.تاسیس حوزه های علمیه خواهران در سراسر کشور و خصوصا قم.

15.وجود سایت در دفاتر مراجع عظام که نشانه تحول در کارها است.

16.تحول کتاب مغنی اللبیب به مغنی الادیب و المنطق به المنطق التعلیمی.

اینها نمونه هایی از تاثیرات و برکات تحول در حوزه علمیه می باشد و نشانه بالندگی حوزه و به روز و کارآمد کردن میراث کهن و گرانقدر در حوزه های علمیه است که ضرورت و مدیریت آن لازم است و البته این نکته مغفول نماند که نظام مقدس جمهوری اسلامی و حوزه های علمیه شیعی تحت توجهات حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه) می باشد که حضرتش به شیخ مفید رحمت الله علیه فرمودند: انا غیر مهملین لمراعاتکم و لا ناسین لذکرکم و لولا ذلک لنزل بکم اللاواء و اصطلمکم الاعداء فاتقوا الله جل جلاله.

در پایان از مراجع عظام به ویژه من تشرفنا بمحضره، خصوصا مقام معظم رهبری دام ظله و شورای عالی حوزه و جامعه محترم مدرسین و هیات رئیسه جامعه محترم مدرسین و اعضای محترم که بعضا در جلسه حضور دارند و مدیران محترم حوزه های علمیه حضرات آیات که زحمات فراوان برای حوزه ها متحمل شده اند و دغدغه نظام مقدس جمهوری اسلامی و حوزه های علمیه و تراث ارزشمند و طلاب عزیز را دارند بسیار تشکر می کنم.

ضمنا عرض خدا قوت به مدیر محترم حوزه های علمیه آیت الله اعرافی دارم که ان شاءالله با توجه به سابقه مدیریتی موفق در عرصه های حوزوی و بین المللی ایشان، امیدواریم که دوره مدیریت ایشان فصل نوینی در تحول مثبت حوزه های علمیه باشد. از خداوند متعال برای ایشان آرزوی موفقیت در اقدام و عمل نمودن به منویات مراجع عظام و مقام معظم رهبری را داریم./250/30/20