ما می توانیم از این میراث بزرگ گذشتگان استفاده کنیم فقه ما باید سنتی بماند روش ما باید اجتهادی بماند ولی با یک ویراستاری ساده و اضافه کردن تمرین های معمولی و خلاصه ای که اول درس ها می نویسیم با نمایه زدن و نموداری کردن آخر مباحث و درس درس کردن کتبی مثل رسائل می توانیم این کتاب ها را برای طلاب ساده تر کنیم

استاد محمد معروفی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: چند وقتی است که در حوزه بحث تحول مطرح است تبعا کسی که مخالف تحول است با اصل تحول مخالف نیست لذا باید حرف مخالفین را هم شنید غالب این آقایان می گویند که ما مخالف عوض کردن این کتب ثلاث یعنی رسائل و مکاسب و کفایه و یا مخالف عوض کردن مشی و مرام و روش اجتهاد هستیم.

وی افزود: باید دید بعضی از آقایان هم که سخن از تحول می گویند نظرشان نسبت به تحول چیست؟ حوزه باید از میراث گذشتگان استفاده کند و این سخن کاملا درستی است، حضرت امام هم می فرمودند که فقه ما سنتی و جواهری است، روش استنباط روش ثابتی است و قابل تغییر نیست یعنی اگر کسی بخواهد مجتهد در فقه شود مسیر مشخصی را باید بپیماید.

وی اضافه کرد: اکثر آقایان در مورد سنوات اجتهاد دو قول دارند یکی این که اگر کسی سطح را خوب خوانده باشد بعد از دو سه سال درس خارج به اجتهاد می رسد نظر دیگر نظر حضرت امام است که می فرمایند برای رسیدن به اجتهاد شش ماه درس خارج برای کسی که سطح را خوانده کفایت می کند و همه هم این مطلب را قبول دارند که اجتهاد ذو مراتب و مشکک است و به اندازه تلاششان در اجتهاد قوت پیدا می کنند و مجتهد امسال با مجتهد بیست سال بعد یکی نیست.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در حوزه علمیه همه آقایان نظرشان این است که اگر مرجع و مجتهدی نظرش عوض شود این مطلب دال بر حسن و تمحید آن فرد است و او را مدح می کنند که هنوز علمش رشد دارد، آیت الله فاضل لنکرانی در اواخر عمر در بحث افق نظرشان برگشت و آقایان از ایشان تمجید کردند که ایشان با این همه کثرت علم از نظرشان برگشتند و مرحوم آیت الله خویی در اواخر عمر از چند نظرشان برگشتند کسی نمی گوید این مطلب بد است بلکه می گویند علم آنها هنوز رو به کمال است تا جایی که در اواخر عمر علم آنها به قدری کامل می شود که نظرشان تغییر می کند.

وی اضافه کرد: ما باید بنگریم که آیا طلبه های ما اکثریتشان به درجه اجتهاد نائل می شوند یا نه؟ وقتی نگاه می کنیم می بینیم متاسفانه این گونه نیست پس این مسیری که اکثر طلاب طی می کنند مسیر درستی نیست، باید این مسیر تغییر کند این تحول لازمه و ضروری حوزه است و چیزی نیست که سلیقه ای باشد الان شاهدیم که برخی حتی چهل یا پنجاه سال درس خارج می روند اما نمی توانند یک حکم ساده را استنباط کنند چون مسیر اجتهاد را اشتباه رفتند در حالی که طلبه ای که سطح را درست خوانده باشد باید حداکثر ظرف دو یا سه سال تحصیل درس خارج به اجتهاد رسد.

استاد معروفی اظهار داشت: ما میراث گذشتگان را برای نسل کنونی اشتباه تبیین کردیم وقتی که می بینیم در این حوزه برخی به اجتهاد نمی رسند ممکن است این مساله را تنبلی و کوتاهی افراد برگردانیم و بگوییم آنها استعداد نداشتند که نرسیدند اما وقتی می بینیم اکثریت قاطبه و شاید نزدیک به همه طلاب به اجتهاد نمی رسند نمی توان این نتیجه را گرفت اگر می بینیم در یک کشور اکثریت اشتباه می کنند، معلوم می شود قانون و روش اشتباه است.

وی تاکید کرد: درست است که میراث گذشتگان خیلی خوب است و مسیر اجتهاد مسیر واضحی است اما در این راه اساتید باید برای طلبه به ترجمه تحت اللفظی اصرار کنند که طلبه علم گذشته اش زنده شود که این کار روش خاصی هم دارد و دیگر این که در تحصیل فقه و اصول باید چهار مرحله را برای طلبه ها مطرح کنیم اول این که باید طلبه متوجه شود که عنوان چیست دوم بیان اقوال است که طلبه متوجه شود که در این مساله چند قول است سوم ادله طرفین در مسائل است که باید کاملا متوجه شود چهارم فحص از معارض است که این طلبه نگاه کند که آیا این روایتی که پیدا کرده است معارضی هم دارد یا نه که اتفاقا سخت ترین مرحله همان فحص از معارض است چنان که می بینیم ممکن است چند مرحله اول در چند دقیقه طی شود ولی بعضی از مواقع فحص از معارض چند سال طول می کشد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: کتاب های گذشتگان ما من جمله رسائل و مکاسب و کفایه در عین این که از لحاظ عمق مطالب بسیار غنی هستند به شکل واضحی تنظیم نشده است ولی با علمی که الان آمده و ویراستاری هایی که الان شده است و خصوصا این که ما نیاز به تطبیقات داریم باید نسبت به نحوه ارائه مطالب تامل بیشتری کنیم.

وی اضافه کرد: آیت الله سبحانی چندین بار این مطلب را سر کلاس فرمودند که ما در مدرسه یک قاعده ریاضی می خواندیم صد تا مساله در آن مورد حل می کردیم ولی الان در حوزه گاهی صد قاعده می خوانیم اما یک مساله هم برایش حل نمی کنیم. طلبه های ما باید بر روی چه چیزهایی کار کنند تا قاعده را یاد گیرند برای این مهم ویراستاری ای لازم است که عنوان و اقوال و ادله و فحص از معارض را مشخص کند این مطالب با ویراستاری های جدید کاملا بارز می شود و سبب می شود طلبه سرعت خواندنش نسبت به قدما بیشتر شود.

استاد معروفی اظهار داشت: درست است که شیخ انصاری کتاب های گرانبهایی را نوشتند اما ما می توانیم کتاب های ایشان را ویراستاری کنیم می توانیم عناوین این کتاب ها را واضح کنیم در دانشگاه و مدارس کتاب شخص مهم نیست کتاب را یک مجموعه از نویسندگان می نویسند، نویسنده مهم نیست سال های بعد هم هر اشتباهی در این کتاب ببینند ولو یک کلمه قرار باشد جابجا شود و کلمه ساده تری جای آن را بگیرد، خیانت در امانت محسوب نمی شود ولی کتاب های ما چون تالیف یک شخص است ما مجبوریم امانت داری کنیم، نمی توانیم در کتاب شیخ انصاری دست بریم چون خیانت در امانت است.

وی تاکید کرد: باید از محتوای این کتاب ها استفاده کنیم ولی ما ملزم به رعایت متن آنها نیستیم یکی از قویترین شاگردان شیخ انصاری مرحوم آشتیانی هستند که شیخ انصاری عنایت خاصی به ایشان داشتند و مکرر از مرحوم آشتیانی تعریف کرده اند و ایشان سال ها و سنوات زیادی هم درس شیخ انصاری را شرکت کردند یک سری از شاگردان ایشان وقتی به تهران آمدند اصرار کردند که آیت الله آشتیانی حاشیه ای بر رسائل شیخ بنویسند که ایشان در مقدمه بحرالفوائد می نویسند: «دنیا را بر من ضیق کردند که شرحی بر رسائل بنویسم و من را مجبور کردند که این کتاب را بنویسم.»

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بحرالفوائد کتاب بسیار قوی ای است و خیلی از خاطرات سر کلاس شیخ را ایشان در آن جا نقل کردند چون بقیه کسانی که بر درس شیخ حاشیه نوشتند سنوات زیادی در درس شیخ نبودند مثلا مرحوم آخوند کمتر از دو سال در درس شیخ شرکت کردند حاج غلامرضای قمی که قلائد را می نویسند حدود دوسال در درس شیخ شرکت می کنند که خود ایشان وقتی به اجماع منقول می رسند می گویند: «شیخ در این جا مرحوم شد» شیخ مکرر رسائل را تدریس کرده بودند و در دوره آخر این تدریس حاج غلامرضای قمی سر درس شیخ بودند.

وی خاطرنشان کرد: حاج غلامرضای قمی به پسرشان سفارش می کنند که به تهران و به درس آیت الله آشتیانی برود چون هیچ کس مثل ایشان درس شیخ را درک نکرده است، آیت الله آشتیانی در کتاب بحرالفوائد چندین مرتبه می نویسند که ما به شیخ چندین بار عرض کردیم: «محتوای رسائل بسیار غنی است ولی الفاظ رسائل مناسب با محتوا نیست» مثلا در بعضی از جاهای کتاب رسائل معماهای بلاغی وجود دارد که خلاف بلاغت است ایشان می گوید خیلی از مواقع شیخ در سر درس می فرمودند: «منظور من از این جمله این نیست بلکه این است، خیلی از مواقع می گفتند این دو قسمی که من نوشتم دو قسم نیست، منظورم چهارم قسم است.»

استاد معروفی اظهار داشت: مرحوم آشتیانی می فرمایند: «ما تا آخر خیلی اصرار کردیم که شیخ انصاری متن رسائل را عوض کنند ایشان در اواخر عمر قبول کردند که متن را عوض کنند، می خواستند شروع کنند که اجل مهلت نداد.» اگر ما حرف مرحوم آشتیانی را قبول کنیم در می یابیم که خود شیخ انصاری هم می خواستند برای تغییر متن رسائل اقدام کنند، درست است که محتوای این کتاب باید بماند اما متن این کتاب ها که مانند آیات قرآن نیست که نتوانیم به آنها دست زنیم.

وی تاکید کرد: ما می توانیم از این میراث بزرگ گذشتگان استفاده کنیم فقه ما باید سنتی بماند روش ما باید اجتهادی بماند ولی با یک ویراستاری ساده و اضافه کردن تمرین های معمولی و خلاصه ای که اول درس ها می نویسیم با نمایه زدن و نموداری کردن آخر مباحث و درس درس کردن کتبی مثل رسائل می توانیم این کتاب ها را برای طلاب ساده تر کنیم. خیلی از مواقع می بینیم که شیخ انصاری در سه سطر سه، چهار مطلب مهم را بیان کرده اند باید این مطالب به نحو مطلوبی از هم تفکیک شوند و هیچ مشکلی هم در این رابطه پیش نمی آید، شیخ انصاری و مرحوم آخوند هم احساس ضرورت کردند که کتب قدیمی تر باید عوض شود که این کتاب ها را نوشتند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بزرگان اکثر قدم ها را در فقه برداشتند ولی برخی از عناوین فقهی و اصولی هنوز جایشان خالی است اگر منظور از تحول این است که ما در عمل به صحبت های مقام معظم رهبری بعضی از نقصان های فقه را جبران کنیم و بعضی از مباحث کمتر مطرح شده و اصلا مطرح نشده فقه را مطرح کنیم خیلی خوب است.

وی افزود: در نشست اساتید گفته شد که دویست درس خارج در حوزه قم برگزار می شود درست است که چند درس مکاسب محرمه، چند درس طهارت و چند درس صلاة باید مطرح شود ولی از طرف دیگر چند مبحث از مباحث مورد نیاز حکومت اسلامی هم باید مطرح شود مثلا درس خارجی برای حقوق شهروندی گذاشته شود و یا این که قوانین بانکی را به عنوان درس خارج حلاجی کنند.

استاد معروفی اظهار داشت: درست است که شروع این مباحث سخت است ولی با جلو رفتن این مباحث کار ساده تر می شود مثلا قریب 1400 سال است که علما مکاسب محرمه را بحث می کنند که به این غنا رسیده است، درست است که اگر بزرگی مطلب جدیدی را شروع کند خیلی اشتباه دارد اما این مطلب باید الان مطرح شود تا در سیصد، چهارصد سال آینده این مطلب هم غنی شود در اکثر مباحث مکاسب و صلوة و طهارت و صوم کار به انتخاب اقوال و ادله کشیده است و غالبا این گونه است که کسی قول و مطلب جدیدی نمی آورد.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: تحول به معنای دوم هم تحول خوبی است تحول به معنای اول هم که بخواهیم نظام مندی کتاب ها و ویراستاری و نحوه تدوین کتب را عوض کنیم هم تحول خوبی است و اگر به معنای این باشد که بعضی مباحث مطرح نشده یا کمتر مطرح شده را مطرح کنیم این هم چیز خوبی است ولی اگر تحول به معنی عوض کردن مسیر اجتهاد است به نظر من این مطلب کار درستی نیست و نظر مقام معظم رهبری هم این نیست خود ایشان هم هیچ وقت نفرمودند که باید مسیر اجتهاد عوض شود بلکه می فرمایند که زمان اجتهاد باید کوتاه تر شود و تدوین کتاب ها تغییر کند و در مسائل کمتر کار شده بیشتر کار شود./20/20/260