دانش معصومین علیهم السلام تصویری آشکار از اتصال و ارتباط این بزرگواران با خداوند متعال است و همین امر باعث می شود که این باور در ضمیر ما جای بگیرد که خداوند به آنها الهام می کند چرا که علم خداوند لا یتناهی است و اینها متصل به آن منبع الهی هستند لذا در توان ما نیست که برای دانش آنها حد و مرزی قائل شویم همچنان ما نمی توانیم صفت کلی برای دانش آنها پیدا کنیم چرا که ما می دانیم مفاهیم معمولی که انسان در حیات روزمره خود با آنها سروکار دارد نمی تواند تمام دانش و بینش و شناخت آنها را در خودش جای دهد زیرا امامان معصوم علیهم السلام و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و برخی از صالحان ملهم از نیرویی برخوردارند که خداوند توانا این نیرو به اینها ارزانی داشته است و در ضمیر آنها قرار داده است.

استاد سید مهدی موسوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: نام پیشوای ششم شیعیان جعفر و کنیه مبارک ایشان ابوعبدالله و شهرت و لقب ایشان صادق و نام پدر ارجمند ایشان پیشوای پنجم شیعیان امام محمد باقر علیه السلام و مادر ماجده ایشان ام فروه می باشند. حضرت در هفدهم ربیع الاول سال 83 هجری قمری در مدینه منوره چشم به جهان گشودند و در سن شصت و پنج سالگی در سال 148 هجری دیده از جهان فروبستند و در قبرستان معروف بقیع در کنار مرقد پدر بزرگوارشان به خاک سپرده شدند طاغوت ها و خلفایی که معاصر با زمان امامت حضرت صادق علیه السلام بودند یزید بن عبدالملک، نهمین خلیفه اموی تا آخرین خلیفه اموی و سفاح و منصور دوانقی از خلفای بنی العباس بودند.

وی افزود: می توانیم دوران زندگی آن حضرت را به دو بخش تقسیم کنیم بخش اول دوران قبل از امامت ایشان که حدودا سی و یک سال طول کشید یعنی از سال 83 هجری قمری تا سال 114 هجری قمری و بخش دوم دوران امامت حضرت تا آخر عمر مبارک ایشان است که این دوران سی و چهار سال به طول انجامید یعنی از سال 114 تا 148 هجری قمری که این دوران دوران شکوفایی اساس تشیع بود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: حضرت صادق علیه السلام در این دوران از فرصت جنگ بنی امیه و بنی عباس استفاده کردند و دانشگاهی اسلامی را در سطح عمیق و وثیق تشکیل دادند و ثمره این دانشگاه چهار هزار نفر شاگرد بود و حضرت اسلام ناب محمدی و علوی را از زیر حجاب اسلام بنی امیه آشکار ساختند.

وی اضافه کرد: پدر بزرگوار امام صادق علیه السلام، امام محمد باقر علیه السلام بودند و مادر ماجده ایشان فاطمه که کنیه ایشان ام فروه بود که این فاطمه دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر بود یعنی حضرت هم از لحاظ پدر و هم از لحاظ مادر دارای اصالت خاص و ویژه ای بودند چرا که پدر ایشان فرزند امام حسین علیه السلام و مادر ایشان از نوادگان امام حسن علیه السلام بودند که این خانواده نخستین و اصیل ترین بیت فاطمی محسوب می شد. در واقع این خانواده خوشبوترین و زیباترین گلی بودند که در بیت رسالت روییده بودند مادر ایشان دختر قاسم بن محمد ابی بکر فاطمه معروف به ام فروه به نوبه خودشان هم از سوی پدر و هم از سوی مادرشان اولین مهتر از سلاله خلیفه اول به حساب می آمدند که جد ایشان محمد بن ابی بکر از مجاهدان سپاه امیر المومنین علی بن ابیطالب بود.

استاد موسوی اظهار داشت: امام علی علیه السلام شوهر مادر محمد بن ابوبکر بودند بعد از وفات ابوبکر آن حضرت همسر وی اسماء بنت عمیس را به زنی گرفتند و به این ترتیب محمد را در دامان خودشان پرورش دادند و از دانش خودشان او را بهره مند ساختند به طوری که محمد فدایی پاکبازی برای اسلام شد آن حضرت بعد از این که به خلافت رسیدند محمد را به حکومت مصر گماشتند و وی هم در آن جا به دستور معاویه کشته شد.

وی تاکید کرد: امام جعفر صادق علیه السلام بدین گونه که بیان کردیم عصاره جهادی مقدس بود چون از پدر و مادری زاده شده بود که هر دو از سلاله پاک و بزرگواری به شمار می آمدند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: ابعاد وجودی این شخصیت شخیص بسیار غنی و متعدد است که ما نمی توانیم آن را با این زبان الکن و قاصر خودمان به احصاء درآوریم اما از باب تیمن و تبرک و به قول شاعر: «آب دریا را اگر نتوان کشید   هم به قدر تشنگی باید چشید» به دو بعد از ابعاد وجودی شخصیت امام صادق علیه السلام اشاره می کنم.

وی افزود: دانش معصومین علیهم السلام تصویری آشکار از اتصال و ارتباط این بزرگواران با خداوند متعال است و همین امر باعث می شود که این باور در ضمیر ما جای بگیرد که خداوند به آنها الهام می کند چرا که علم خداوند لا یتناهی است و اینها متصل به آن منبع الهی هستند لذا در توان ما نیست که برای دانش آنها حد و مرزی قائل شویم همچنان ما نمی توانیم صفت کلی برای دانش آنها پیدا کنیم چرا که ما می دانیم مفاهیم معمولی که انسان در حیات روزمره خود با آنها سروکار دارد نمی تواند تمام دانش و بینش و شناخت آنها را در خودش جای دهد زیرا امامان معصوم علیهم السلام و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و برخی از صالحان ملهم از نیرویی برخوردارند که خداوند توانا این نیرو به اینها ارزانی داشته است و در ضمیر آنها قرار داده است.

استاد موسوی اظهار داشت: یک بعد از ابعاد وجودی امام صادق علیه السلام بعد علمی و دانش ژرف و گسترده آن حضرت است اما سزاوار است که اعترافات برخی از زعما و اندیشمندانی که در رابطه با آفاق گسترده دانش حضرت سخنانی را گفته اند را هم بیان کنیم ابوحنیفه که رئیس مکتب فرقه حنفیه است بیانی دارد که: «من دانشمندتر از جعفر بن محمد ندیده ام» خود ابوحنیفه در جای دیگر گفته است: «جعفر بن محمد فقیه ترین کسی است که دیده ام.»

وی اضافه کرد: ذهبی در تذکرة الحفاظ نقل می کند: «زمانی که منصور جعفر بن محمد را احضار کرده بود مرا خواست و گفت مردم شیفته جعفر بن محمد شده اند برای محکوم ساختن او یک سری مسائل مشکل را در نظر بگیر و با او بحث کن من چهل مساله مشکل را آماده کرده بودم روزی که منصور مرا احضار کرد و وارد مجلس وی شدم دیدم جعفر بن محمد سمت راست او نشسته است وقتی چشمم به ایشان افتاد آن چنان تحت تاثیر ابهت و عظمت ایشان قرار گرفتم که چنین حالی از دیدن منصور به من دست نداده بود، سلام کردم و با اشاره منصور نشستم منصور رو به آن حضرت کرد و گفت: «او ابوحنیفه است» جعفر بن محمد علیهما السلام فرمودند: «بلی می شناسمش» بعد منصور رو به من کرد و گفت: «مسائل خودت را با ابوعبدالله در میان گذار.»

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: ابوحنیفه می گوید: «در این هنگام شروع به طرح مسائل کردم هر مساله ای که می پرسیدم پاسخ می دادند که عقیده شما در این باره چنین و عقیده اهل مدینه چنان و عقیده ما چنان است در برخی از مسائل با نظر ما موافق و در برخی دیگر با اهل مدینه موافق و گاهی با هر دو مخالف بودند بدین ترتیب چهل مساله را مطرح کردند و جعفر بن محمد همه را پاسخ گفتند.» ابوحنیفه به این جا که رسید با اشاره به امام صادق علیه السلام گفت: «دانشمندترین مردم و آگاه ترین آنها به اختلاف مردم در فتاوا و مسائل فقهی است.» این یکی از اعترافات خصم نسبت به امام صادق علیه السلام است.

وی اضافه کرد: مالک پیشوای فرقه مالکی می گوید: «مدتی نزد جعفر بن محمد رفت و آمد می کردم می دیدم که شاگردان بسیاری از خرمن وجود علمی این فرد استفاده می کنند.» یا شهرستانی درباره آن حضرت می گوید: «ابن حجر هیثمی درباره آن امام می گوید: «مردم از جعفر بن محمد صادق علومی نقل کردند و آوازه اش در تمام شهرها پیچیده است و پیشوایان بزرگ از ایشان روایت نقل کردند.»

استاد موسوی اظهار داشت: سید امیر علی نویسنده کتاب مختصر تاریخ العرب و التمدن الاسلامی درباره حضرت می گوید: «این اشاره را از یاد نباید برد که کسی که زعیم این جنبش بود یکی از نوادگان علی بن ابیطالب موسوم امام جعفر ملقب به صادق بود وی مردی بود با افق های باز فکری و خردی بس دور اندیش به علوم عصر خویش بسیار اهتمام می ورزید در واقع او به عنوان نخستین پایه گذار مدارس فلسفی در اسلام محسوب می شد در اجتماعات و جلسات علمی آن حضرت تنها کسانی که بعدا به عنوان بنیان گذاران مذاهب فقهی معرفی شدند شرکت نمی کردند بلکه دانش پژوهان علاقه مند به فلسفه و فلاسفه از نقاط دوردست نیز در این جلسات شرکت می کردند.»

وی خاطرنشان کرد: ده ها و بلکه هزاران اعتراف دیگر از سوی نویسندگان مسلمان و محدثان و قدما به ویژه معاصران آن امام در این باره وجود دارد تا آن جا که باید گفت جهان از فضل و دانش سرشار و آگاهی گسترده و فزون از حد آن حضرت آکنده گشته است این مساله یکی از ابعاد وجودی شخصیت شخیص امام صادق علیه السلام بود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بعد دوم که من درباره آن می خواهم صحبت کنم بعد عبادت و طاعت امام جعفر صادق علیه السلام است هر کس جعفر بن محمد را به کار و کوشش و علم متصف ساخته است این ویژگی را با صفت زهد و طاعت وی مقرون کرده است مالک که پیشوای مذهب مالکی است می گوید: «من جعفر بن محمد را از یکی از سه حال خارج ندیده ام یا نماز می خواند یا روزه می داشت و یا قرآن تلاوت می کرد.» همین مالک گفته است: «هیچ چشمی و هیچ گوشی نه دیده و نه شنیده و بر هیچ قلبی خطور نکرده است که انسانی از نظر علم و عبادت و پرهیزکاری برتر از جعفر بن محمد صادق باشد.»

وی اضافه کرد: صاحب تهذیب التهذیب از ابوالفضل اربلی نقل کرده است: «جعفر بن محمد نفس شریف خود را وقف عبادت کرده بودند و آن را بر طاعت و و زهد واداشته بود و خود را به دعا و تهجد و نماز و تعبد مشغول ساخته بود.»

استاد موسوی اظهار داشت: صاحب اعیان الشیعه نقل می کند که یکی از معاصران آن حضرت نقل می کند: «ابوعبدالله صادق را در مسجد النبی در حال سجده دیدم نشستم و چون دیدم سجده آن حضرت به طول انجامید با خود گفتم تا وقتی که امام در سجده به گفتن تسبیح مشغول شوم و به گفتن ذکر سبحان ربی و بحمده و استغرالله ربی و اتوب الیه پرداختم سیصد و شصت و چند بار این ذکر را گفتم و هنوز امام سر از سجده بر نداشته بودند. او جبه خشن و کوتاهی از پشم در بر می کرد و حله ای بر روی جامه اش می پوشید و می فرمود ما جبه پشمین را برای خدا می پوشیم و حله را برای شما آن حضرت را می دیدند که پیراهنی درشت باف را در زیر جامه اش بر تن کرده است و روی آن جبه پشمین پوشیده است و روی آن پیراهن درشت بافی در بر کرده است. آن حضرت به میهمانانش گوشت می خوراند و خود گوشت ها را با دست خود پاک می کرد اما خوراک خود ایشان سرکه و زیتون بود و می فرمود این خوراک ما است همان خوراک پیامبران.»

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: حضرت صادق علیه السلام در بعد طاعت و عبادت هم الگو و اسوه بودند بنده این دو بعد را انتخاب کردم چون غالبا مخاطبین عرایض بنده طلاب و شاگردان مکتب امام جعفر صادق علیه السلام هستند در این راستا توجه به این نکته حائز اهمیت است که انسان با دو بال می تواند به قله معرفت رسد اول بال علم و دانش و دوم بال تقوا و پرهیزکاری که این دو بعد در شخصیت شخیص امام جعفر صادق علیه السلام وجود داشت و اگر ما واقعا شاگرد این مکتب هستیم باید حضرت را در این دو بعد حضرت الگوی خود قرار دهیم و تا جایی که می توانیم این دو بعد را در خودمان نمایان کنیم و ان شاء الله حضرت صادق علیه السلام ما را به عنوان شاگردان واقعی این مکتب قبول فرمایند./20/43/260