حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام در دوره ای به امامت رسیدند که پدر بزرگوار ایشان بخش زیادی از عمرشان را در زندان بودند ولی سیاست مامون به گونه ای دیگر بود یعنی ظاهر امر او این گونه بود که می خواست با آرامش کارش را پیش برد.

استاد روح الله حریزاوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: آن چه که توانسته شیعه را در دوران حیات اهل بیت علیهم السلام دوام بخشد در گرو نهضت اباعبدالله الحسین علیه السلام و هجرت دو امام بزرگ شیعیان است یکی هجرت امیرالمومنین علیه السلام به عراق و دیگری هجرت علی بن موسی الرضا علیه السلام به ایران، این دو هجرت در کنار قیام سید الشهداء علیه السلام از عوامل حفظ تشیع است.

وی افزود: نکته دیگری که در مورد امام رضا علیه السلام باید به آن توجه داشته باشیم مساله مکاید مامون عباسی لعنة الله علیه است، مامون یک شخصیت دیپلمات و سیاستمدار پیچیده در میان پادشاهان خونخوار اموی و عباسی بوده است و شخصی بوده است که حرکت هایش به راحتی قابل تحلیل نبوده است، برخلاف پدر سفاکش هارون الرشید که طبق آن چه در کتاب شریف کافی نقل شده است «و سیف هارون یقطر الدم» از شمشیر هارون خون می چکیده است که کنایه از این است که بسیار ستمگر بوده است و افراد زیادی را در زندان ها محبوس کرده بود به گونه ای که سجن هارون و سیاهچال های او معروف است اگر کسی به زندان هایی که به حالت چاه بود می افتاد باید تا آخر عمر در آن جا می ماند و گاهی افراد از بالا با طناب برای او غذا می فرستادند یا نمی فرستادند تا از گرسنگی جان دهد و یا به واسطه شکنجه جان می داد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام در دوره ای به امامت رسیدند که پدر بزرگوار ایشان بخش زیادی از عمرشان را در زندان بودند ولی سیاست مامون به گونه ای دیگر بود یعنی ظاهر امر او این گونه بود که می خواست با آرامش کارش را پیش برد.

وی اضافه کرد: قضیه دعوت حضرت رضا علیه السلام به ولایتعهدی از آن توطئه های بسیار پیچیده ای بود که مامون با اهداف خاصی آن را انجام داد، رهبر معظم انقلاب در مباحث خودشان که در کتاب انسان 250 ساله چاپ شده است شش دلیل را برای طرح ولایتعهدی از سوی مامون ذکر می کنند که مختصری از آن را بیان می کنم عمده دلیل این بود که مامون می خواست اهل بیت علیهم السلام را که به واسطه خانه نشین شدن آنها توسط بنی امیه و بنی العباس به شخصیت های معنوی و محبوب مردمی تبدیل شده بودند را آلوده به سیاست کند و آن قداستی را که خانه نشینی اهل بیت علیهم السلام برای آنها به وجود آورده بود را در ذهن شیعیان از بین برد.

مامون با طرح مساله ولایتعهدی اگر حضرت رضا علیه السلام را خلیفه یا ولیعهد می کرد ایشان را در جرائم دستگاه حاکمه شریک می کرد و این مطلب باعث می شد آن محبوبیت از بین رود این حرکت مامون دلایل دیگری هم داشت که می توانست به واسطه آن اتفاقات و تصمیماتی که در دستگاه خلافت بود را توجیه کند یا علمیت و تقوای حضرت را به عنوان وجه المصالحه و توجیه کارهایش قرار دهد و شیعیان را کنترل کند چون قیام هایی به خونخواهی اهل بیت علیهم السلام صورت می گرفت و با این کار می خواست کاری کند که شیعیان قیامی صورت ندهند، هدف کلی مامون از ارائه این طرح تخریب ذهنیتی بود که مردم نسبت به اهل بیت علیهم السلام داشتند.

حضرت رضا علیه السلام در مقابل این توطئه و طراحی پیچیده مامون چند کار را انجام دادند که باعث شد کید مامون از بین رود و نتواند به اهداف خودش رسد اولا هنگامی که مامون می خواست ایشان را به زور به سمت مرو حرکت دهد حضرت دستور دادند به شکل خاص و عجیبی مراسم وداع انجام گیرد و مردم و اهل بیت ایشان پشت سر آن حضرت شیون کنند و تصریح کردند که این سفر مرگ است و ایرادی ندارد پشت سر کسی که زنده برنمی گردد شیون کنند این مطلب نشان دهنده این است که این سفر اجباری بوده است و ثانیا نسبت به پیشنهاد ولایتعهدی تا زمانی که حضرت تهدید به مرگ نشده بودند ایشان این پیشنهاد را نپذیرفتند و ثالثا شرط کردند که در امور دخالت نکنند و حضرت رضا علیه السلام با این طراحی ها باعث شدند که آن توطئه مامون از بین رود و دستگاه حاکمه نتواند قداستی که اهل بیت علیهم السلام دارند را خدشه دار کند.

جمع بندی ما از سیره سیاسی حضرت رضا علیه السلام این است که توجه کنیم یک امام معصوم چگونه می تواند برای حفظ تشیع با یک سبک خاص هم جان خودش را در دوره ای که به حضور او احتیاج دارند حفظ کند و در عین حال زیر بار ظلم هم نرود و در نهایت هم به خاطر این که مامون نتوانست بر تدابیر حضرت رضا علیه السلام فائق آید مجبور شد ایشان را به شهادت رساند و شهادت حضرت رضا علیه السلام دلیل موجهی است بر این که حضرت تا آخر عمر شریفشان در حال مبارزه بودند و نه در حال مصالحه ان شاء الله خداوند به همه ما توفیق تمسک به سیره اهل بیت علیهم السلام را عنایت کند./20/22/260