از طرف دیگر امام رضا علیه السلام با تدبیر و سیاست خاصی این شیطنت و اهداف شوم مامون را خنثی کردند وقتی که می خواستند امام علیه السلام را از مدینه به مرو برند، امام علیه السلام دستور دادند که برای ایشان گریه کنند از امام علیه السلام سوال می کنند شما مسافرید چرا پشت سر شما گریه کنیم؟ امام علیه السلام می فرمایند کسی که از مدینه با کراهت و نارضایتی می رود و آخر کارش شهادت است چنین سفری میمنت ندارد گریه پشت سر چنین مسافری مذموم نیست و مردم به واسطه این کار می فهمند که امام علیه السلام را به چه جهت می برند و مردم را نسبت به دستگاه بدبین می کنند.

استاد سید حسین حسینی نیا در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: فرا رسیدن میلاد مبارک حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام به همه پیروان آن بزرگوار و شیعیان آن حضرت تهنیت عرض می کنم، امیدوارم خداوند ما را جزء پیروان آن حضرت قرار دهد. امام رضا علیه السلام در یازده ذی القعده سال 148 هجری قمری در مدینه منوره متولد شدند، پدر آن بزرگوار موسی بن جعفر علیه السلام و مادر آن بزرگوار بانویی با فضیلت به نام تکتم بودند که وقتی علی بن موسی الرضا علیه السلام به دنیا آمدند از طرف امام کاظم علیه السلام نام این بانو طاهره قرار داده شد.

وی افزود: امام رضا علیه السلام پس از شهادت پدر بزرگوارشان در سن 35 سالگی عهده دار امامت و رهبری امت شدند و یکی از خلفای معاصر آن امام بزرگوار هارون الرشید بود که مدت زمان 10 سال از امامت آن حضرت مقارن با خلافت وی بود 5 سال از این دوران مقارن با خلافت محمد امین و 5 سال آخر این دوران هم در زمان خلافت عبدالله مامون سپری شد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در مورد زیارت امام رضا علیه السلام روایتی از وجود مقدس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم داریم که می فرمایند: « ستدفن‏ بضعة مني‏ بخراسان ما زارها مكروب إلا نفس الله عز و جل كربه و لا مذنب إلا غفر الله له ذنوبه» پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در این روایت کلمه «بضعة» را مطرح کرده اند که این کلمه به معنای پاره تن است و این کلمه ظاهرا در دو جا بیان شده است، یکی پیرامون حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها است که فرمودند: «فاطمة بضعة منی» و یکی در این جا است که فرمودند پاره تن من در خراسان دفن می شود و هر کس ایشان را زیارت کند یا هر کس غم و غصه ای دارد و ایشان را زیارت کند خداوند غم و غصه اش را برطرف می کند و گناهانش را می بخشد.

وی اضافه کرد: امام رضا علیه السلام نیز در مورد زیارتشان می فرمایند: «من‏ زارني‏ على‏ بعد داري‏ و شطون مزاري أتيته يوم القيامة في ثلاث مواطن حتى أخلصه من أهوالها إذا تطايرت الكتب يمينا و شمالا و عند الصراط و عند الميزان» هر کس مرا با توجه به دور بودن خانه و مزارم زیارت کند من در سه جا دست او را می گیرم وقتی کتاب را بدست او می دهند وقتی موقع حساب است و یک جا هم در پل صراط از او دستگیری می کنم به همین جهت زیارت امام رضا علیه السلام بسیار ارزشمند است.

استاد حسینی نیا اظهار داشت: در ارتباط با سیره عبادی امام رضا علیه السلام تاریخ مطالب زیادی دارد و ما به اندازه وسعمان می توانیم از آن استفاده کنیم وقتی می گوییم سیره عبادی امام علیه السلام ذکر سیره برای این است که ما به ائمه بزرگوارمان اقتدا کنیم چون در روایت داریم که امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: «أحب العباد إلی الله المتاسی» محبوب ترین عباد کسانی هستند که به فرزندان من متاسی شوند، بعضی از انسان ها هستند که ائمه علیهم السلام را وسیله دنیایشان و برای حاجت های دنیوی به سراغ آنها می روند و عملکرد آنها مطابق روش اهل بیت علیهم السلام نیست که امام صادق علیه السلام در مورد آنها فرمودند: «اینها از ما نیستند» و شیعه واقعی کسی است که پیرو ائمه علیهم السلام باشد.

وی اضافه کرد: حضرت رضا علیه السلام نسبت به نماز هم اهمیت خاصی قائل بودند رجاء بن ضحاک مسئول گروهی بود که امام علیه السلام را به طرف مرو می برد وی می گوید: «در طول مسیر ما را به نماز اول وقت سفارش می کرد» یعنی سیره امام این بود که نماز را در اول وقت بجا می آوردند که به همراهان خود نیز چنین توصیه ای داشتند یا در مناظره ای که امام رضا علیه السلام با یکی از ملحدین داشتند وقتی زمان نماز فرا می رسد امام علیه السلام مناظره را رها می کنند و مشغول نماز می شوند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: سیره اجتماعی امام رضا علیه السلام بسیار مهم است اسلام یک مجموعه از معارف است و نمی شود بخشی از آن را اخذ کنیم و بخشی از آن را رها کنیم، اسلام همراه بعد عبادی خود بعد سیاسی و اخلاقی نیز دارد و ما باید به همه ابعاد آن توجه کنیم؛ امام رضا علیه السلام یک روایت نورانی دارند که نشان دهنده سیره اجتماعی ایشان است که می فرمایند: «إن الله عز و جل أمر بثلاثة مقرون‏ بها ثلاثة أخرى أمر بالصلاة و الزكاة فمن صلى و لم يزك لم تقبل منه صلاته» خداوند سه چیز را قرین سه چیز قرار داده است امر به صلوه و زکوة کرده است، نماز بعد عبادی دین است اما همین نماز باید همراه با بعد اجتماعی باشد که می رساند که نماز بدون زکوة فایده ای ندارد یا نماز بدون ادای خمس فایده ای ندارد، نماز بدون پرداخت حقوق واجب فایده ای ندارد.

وی خاطرنشان کرد: یکی از قصدهای امام رضا علیه السلام از بیان مقرونیت صلوة و زکوة این است که از توجه نسبت به فقرا و مستحقین زکوة غفلت نشود «و أمر بالشكر له و للوالدين‏ فمن لم يشكر والديه لم يشكر الله» یعنی شکر خداوند در کنار تشکر و احترام نسبت به پدر و مادر «فلم یشکر الوالدین لم یشکر الله» کسی که به پدر و مادرش احترام نگذارد خداوند را هم شاکر نیست و در بخش سوم می فرماید: «و أمر باتقاء الله و صلة الرحم‏ فمن لم يصل رحمه لم يتق الله عز و جل» یعنی بعد تقوا را همراه با بعد خانواده قرار داده اند پس ارتباط با جامعه سیره مهمی است که از زندگی امام رضا علیه السلام برداشت می شود.

استاد حسینی نیا اظهار داشت: کرامت های زیادی برای امام رضا علیه السلام نقل شده است یکی از آن کرامت ها را مرحوم شیخ صدوق نقل کرده است که اربابی از بلخ همراه با غلامش به زیارت امام رضا علیه السلام آمد، ارباب در نماز به امامت امام رضا علیه السلام جلوی غلامش ایستاده بود وقتی نماز تمام شد هر دو به سجده رفتند و دعا کردند بعد از اتمام سجده و دعای هر دو ارباب برمی گردد و به غلام خود می گوید: به دلم افتاده است که تو را آزاد کنم و فلان کنیزی که دارم را هم آزاد کنم و به عقد تو در آورم و باغی هم دارم که می خواهم به تو دهم که زندگی کنی. غلام همین که این سخنان را می شنود شروع به گریه کردن می کند، ارباب به او می گوید: چرا گریه می کنی؟ جواب می دهد: همین الان که در سجده بودم همین سه خواسته را از امام رضا علیه السلام خواستم و چه زود امام رضا علیه السلام حاجت مرا برآورده کرد؛ از امام رضا علیه السلام چنین کرامت هایی زیاد نقل شده است.

وی افزود: اهداف مامون از ولایتعهدی امام رضا علیه السلام چه بود؟ مامون به چه جهت امام علیه السلام را از مدینه به مرو برد؟ وقتی در تاریخ ملاحظه می کنیم متوجه می شویم که مامون شش هدف را دنبال می کرد، اولین هدف مامون از دعوت امام علیه السلام از مدینه به خراسان برای ولایتعهدی این است که مامون می خواست صحنه مبارزات حادی که انقلابیون شیعه داشتند را به عرصه فعالیت سیاسی آرام و بی خطر تبدیل کند چون بالاخره شیعه ها در مبارزه هایشان علیه ستمگران و غاصب ها و خلفای ظالم انقلاب هایی داشتند و مبارزه های مخفی و علنی می کردند و به واسطه دو ویژگی هم این کار را می کردند، یکی به واسطه این که مظلومیتشان را نشان دهند و هدف دیگرشان هم نشان دادن قداست انقلابشان بود، مامون می خواست با این کارش جلو این صحنه مبارزاتی را بگیرد و هدفش هم این بود که وقتی امام علیه السلام را وارد دستگاه خلافت کرد نشان دهد که امام رضا علیه السلام نه مظلوم هستند و نه قداست دارند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: دومین هدفی که مامون از این دعوت داشت این بود که مدعای شیعه که خلافت عباسی و اموی مشروعیت ندارد را باطل کند و بگوید که اگر شما می گویید دستگاه ظالمانه است فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هم داخل همین دستگاه است و ولایتعهدی ما را بر عهده گرفته است. سومین هدفی که مامون دنبال می کرد این بود که در واقع می خواست با این کارش امام علیه السلام که یک کانون معارضه و مبارزه بود را در کنترل خود و دستگاه های خود قرار دهد و زیر نظر داشته باشد. هدف چهارمی که از این کار داشت این بود که ارتباط خیلی قوی مردم با امام علیه السلام را از بین برد چون او به خوبی می دانست که امام علیه السلام یک عنصر مردمی، قبله امید و مرجع سوال های آنها هستند.

وی خاطرنشان کرد: وقتی که امام علیه السلام در محاصره ماموران قرار می گرفتند مردم نیز رفته رفته کمتر با امام علیه السلام ملاقات می کردند و این رابطه کم کم قطع می شد و مامون به دنبال این هدف هم بود که با احضار علی بن موسی الرضا علیه السلام و واگذار کردن ولایتعهدی این رابطه را قطع کند. پنجمین هدفی که مامون دنبال می کرد این بود که مامون می خواست با توجه به این مساله یک حیثیت معنوی برای خودش درست کند چون وقتی که امام علیه السلام و فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را به عنوان ولیعهد خود قرار می داد، مردم او را تمجید و تحسین می کردند و این مساله معنویتی برای مامون ایجاد می کرد و او به دنبال همین حیثیت معنوی برای خود و حکومتش بود.

استاد حسینی نیا اظهار داشت: آخرین هدفی که مامون آن را دنبال می کرد این بود که مامون می خواست برای خودش در دستگاه به واسطه علی بن موسی الرضا علیه السلام توجیه کننده ای ایجاد کند یعنی هر جایی که در حکومتش خلاف و جنایتی سر می زد به واسطه این که منصب ولایتعهدی این دستگاه را امام علیه السلام به عهده داشتند مردم ناآگاه پیش خودشان می گفتند: حتما آن حضرت از این خطا با خبر هستند و چشم پوشی می کنند.

وی اضافه کرد: کار مامون یعنی احضار علی بن موسی الرضا علیه السلام از مدینه به مرو و اعطای ولایتعهدی به او بسیار هوشمندانه و زیرکانه بود و با برنامه ریزی پیچیده و عمیقی همراه بود و کسی به جز خود مامون نمی توانست این کار را طراحی کند حتی وزیر و فرمانده اش فضل بن سهل هم از این کار سر در نمی آورد اما به نظر می رسد که از این کار مامون این اهداف را می توان برداشت کرد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: از طرف دیگر امام رضا علیه السلام با تدبیر و سیاست خاصی این شیطنت و اهداف شوم مامون را خنثی کردند وقتی که می خواستند امام علیه السلام را از مدینه به مرو برند، امام علیه السلام دستور دادند که برای ایشان گریه کنند از امام علیه السلام سوال می کنند شما مسافرید چرا پشت سر شما گریه کنیم؟ امام علیه السلام می فرمایند کسی که از مدینه با کراهت و نارضایتی می رود و آخر کارش شهادت است چنین سفری میمنت ندارد گریه پشت سر چنین مسافری مذموم نیست و مردم به واسطه این کار می فهمند که امام علیه السلام را به چه جهت می برند و مردم را نسبت به دستگاه بدبین می کنند.

وی افزود: وقتی مامون پیشنهاد ولایتعهدی را به امام رضا علیه السلام می دهد ایشان به شدت انکار می کنند تا جایی که مامون ایشان را تهدید می کند و در این جا امام علیه السلام ولایتعهدی را می پذیرند همین که مردم می فهمند که آن حضرت به اجبار این منصب را پذیرفته اند نتیجه عکس می دهد و مامون از این باب نمی تواند برای خودش محبوبیتی ایجاد کند.

استاد حسینی نیا اظهار داشت: امام علیه السلام وقتی مجبور می شوند ولایتعهدی را بپذیرند شرط می گذارند و می گویند من با این شرط ولایتعهدی را قبول می کنم که در هیچ یک از شئون حکومت مثل جنگ، صلح، عزل، نصب دخالت نکنم حتی در عید فطر هم امام علیه السلام را مجبور کردند که نماز عید را بر پا کنند که با تدبیر امام علیه السلام مجبور می شوند ایشان را برگردانند همین که امام علیه السلام هیچ یک از شئونات حکومت را نمی پذیرند توطئه ها را خنثی می کند.

وی تاکید کرد: چهارمین راهی که امام علیه السلام به دنبالش بودند این بود که با داشتن منصب ولایتعهدی بلندگوی دستگاه حکومت را به دست گیرند که در تاریخ ائمه علیهم السلام سابقه نداشته است و کاری را انجام دادند که به سبب آن حرکت عظیمی را آغاز شد یعنی در واقع امام علیه السلام با این کار امامت شیعی را در سطح عظیمی معرفی کردند و پیام تشیع را به همه مردم رساندند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مناظراتی که امام علیه السلام در طول دوران ولایتعهدیشان با افراد مختلف داشتند در میان ائمه علیهم السلام سابقه نداشت، قصیده هایی که خوانده می شد و شعرهایی که به واسطه امثال دعبل خوانده می شد ایشان را بیشتر در سطح جامعه معرفی می کرد و خطبا در سراسر کشور اسلامی فضایل اهل بیت علیهم السلام را مطرح می کردند و این یک پیروزی عظیم برای امام علیه السلام بود این جا مامون به دنبال این بود که شیعه را خانه نشین کند و کسی از اهل بیت علیهم السلام حرفی نزند اما امام علیه السلام با این کارشان فضا را آماده کردند و هدف مامون با این کار از بین رفت.

وی ادامه داد: پنجم این که مامون می خواست رابطه امام علیه السلام و مردم را قطع کند اما نتیجه عکسی حاصل شد، امام رضا علیه السلام وقتی از مدینه حرکت کردند در تمام شهرها می ایستادند و سخنرانی می کردند مثل کاری که آن حضرت در نیشابور و در تجمع مردم انجام دادند و حدیث سلسلة الذهب را مطرح کردند که کار بس عظیمی بود.

استاد حسینی نیا اظهار داشت: مامون می خواست جلو مبارزه شیعیان را بگیرد اما وقتی امام علیه السلام ولایتعهدی را قبول کردند باعث دلگرمی عده ای شدند و مردمی که علیه حکومت شورش می کردند در این جا هم به همین کیفیت کارشان را انجام می دادند و به صورت علنی حرفشان را می زدند مثلا شعرایی که عرب زبان بودند و نمی توانستند علنا علیه حکومت ها شعر بگویند مثل دعبلی که مخفیانه شعر می گفت به واسطه وجود آمدن این موقعیت در دفاع از امام علیه السلام و علیه ستمگران اشعار معروفش را سرود.

وی افزود: با توجه به این که مامون اهدافی را دنبال می کرد، امام علیه السلام با زیرکی خاص و تدبیر خاص الهی که داشتند با این کارها مقابل اهداف شوم مامون را می گیرند و در نهایت می بینیم وقتی مامون نگاه می کند اهدافش نقش بر آب شده است راهی را می رود که پدرانش هارون و افراد دیگر رفتند و سرانجام می بینیم که مامون مجبور می شود دست از ریاکاری بکشد و به کار خطرناکی مثل مسموم کردن علی بن موسی الرضا علیه السلام دست زند.

این استاد حوزه علمیه قم در انتهای سخنانش بیان داشت: امیدواریم که پروردگار عالم ما را پیرو و در مسیر ائمه اطهار علیهم السلام قرار دهد از علی بن موسی الرضا علیه السلام که در این ایام خاص که میلاد باسعادتشان است می خواهیم همان طور که ما را مشمول لطف و کرامتشان قرار داده اند ما را از خودشان جدا نفرمایند و به حقیقت امام علیه السلام از خداوند می خواهیم رهبر معظم انقلاب و خدمتگزاران به انقلاب و نظام را یاری کند و علمای بزرگوار ما را که در قید حیات هستند حفظ کند و علمایی که از دنیا رفتند و دیگر از دست رفتگان را مشمول لطف و کرامت خود قرار دهد./20/43/260