حضرت می فرمودند انسان مومن از برادر دینیش نباید بیش از یک مقدار سود گیرد و سودش باید به اندازه مخارج خودش باشد نه این که بخواهد با سودی که از برادران دینی خودش می گیرد برای خودش آمال و آرزوهایی درست کند و زندگی معیشتی آن چنانی را برای خودش به دست آورد.

استاد سید مهدی معلمی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: در خصوص اخلاق اقتصادی در فرهنگ رضوی می شود نکاتی را برداشت کرد که برای زندگی امروز درس آموز است، نکته اول این که در فرهنگ رضوی بر این مطلب تاکید شده است که سرپرست خانواده نباید نسبت به وضعیت معیشتی خانواده سختگیری زیادی داشته باشد و به نوعی نسبت به خانواده خودش بخیل باشد حتی در روایتی که در اصول کافی جلد چهارم است که حضرت رضا علیه السلام می فرمایند: «توسعه دادن در معیشت خانواده برای کسی که دارای نعمت است واجب است.»

وی افزود: نکته بعد بحث عقلانیت در اقتصاد است، در یکی از روایات است که حضرت رضا علیه السلام می فرمایند: «سزاوار است که انسان در زمستان خوراک خود را کمتر کند و بیشتر به گرمایش بپردازد.» این توصیه به خاطر مسائلی بوده است که در زمان های قدیم بوده است که مردم مجبور بودند برای تهیه سوخت هزینه زیادی بدهند اما از همین روایت می توان اهم و مهم کردن در مسائل اقتصادی را بیرون کشید و دامنه اش را توسعه بخشید.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در زندگی امروز شاید بحث گرمایش خیلی ملاک نباشد ولی بحث آموزش جایگاه خاصی دارد و انسان ها باید بیش از این که خرج لباس و تجملات کنند باید دغدغه آموزش فرزندانشان را داشته باشند که این مطلب هم می تواند به عنوان یکی از مصادیق این روایت به شمار آید مخصوصا در باب مسائل اعتقادی و دینی آموزش یکی از مسائلی است که بسیار اهمیت دارد و جا دارد نسبت به آن هزینه شود.

وی اضافه کرد: نکته دیگری که می شود در بحث اخلاق اقتصادی مطرح کرد در رابطه با این است که انسان نسبت به دیگران رابطه مسئولانه ای داشته باشد و اگر قرار است از اموال و دارایی های خودش مراقبت کند باید به گونه ای برخورد نکند که از جوانمردی و مروت ساقط شود. امام رضا علیه السلام فرمودند: «مراقبت شخص نسبت به مال و اموالش به وسیله خوش رفتاری با زیر دستان از جوانمردی است» در این روایت به وضوح مشاهده می شود که بحث ارتباط مسئولانه با همکاران و سایر کسانی که در روابط اقتصادی با آنها تعامل داریم جزء جوانمردی و مروت به حساب آمده است.

استاد معلمی اظهار داشت: در مورد اخلاق شخصی امام رضا علیه السلام این مطلب ذکر شده است که هر بار سفره ای پهن می کردند با کنیزان و خادمان خودشان بر سر سفره می نشستند و حضرت می فرمودند: کاسه بزرگی بیاورید و از هر طعامی که بر سر سفره بود یک مقدار را در آن می گذاشتند و می فرمودند: این را ببرید و بین مساکین پخش کنید و این سیره مستمر حضرت بوده است که ناشی از همان حس مسئولیت پذیری در مسائل اقتصادی و اجتماعی است که نسبت به همه اعضای خانواده و نزدیکان خودشان رعایت می کردند.

وی اضافه کرد: ولیمه دادن برای ازدواج از چیزهای بسیار مطلوب و پسندیده و نشان دهنده کرامت و بزرگواری است که در روایت امام رضا علیه السلام به این مساله به عنوان یک سنت اسلامی اشاره شده است اما باز در همین جا روایتی است که در کتاب محاسن برقی نقل شده است که می گوید اگر همین ولیمه دادن بیش از سه روز باشد نه تنها نشان دهنده کرامت و بزرگواری نیست بلکه نشان دهنده ریا و خودنمایی و تکاثر است.

این استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: در بحث مسائل اقتصادی یکی از مهم ترین بحث ها بحث اسراف است یعنی انسان باید در مصرف حد میانه را رعایت کند امام رضا علیه السلام در رابطه با این بحث روایتی دارند که در کتاب بحار جلد شصت و هشت بیان شده است که در مورد هزینه زندگی است که باید به اندازه حد وسط باشد نه چنان سخت گیرانه باشد که حالت بخل داشته باشد و نه چنان اسراف کند که دیگر از آن حد معقول و مشروع خودش خارج شود که حضرت هر دو مساله را ناپسند شمرده اند.

وی خاطرنشان کرد: نکته دیگری که می شود در رابطه با بحث اخلاق اقتصادی در فرهنگ رضوی مطرح کرد بحث توجه به تعهد و تخصص در مسائل اقتصادی است بالاخره انسان ها به صورت طبیعی نسبت به تعهد افراد خیلی حساس هستند اما شاید در زمان های خاصی این تعهد یک پوششی باشد که افراد به سراغ تخصص نروند و نسبت به آن کم توجه شوند در کتاب بحارالانوار جلد دهم از سیره امام رضا علیه السلام نقل شده است که از سپردن کارها به دست افرادی که تشخیص نداشتند و ناوارد بودند حذر داشتند و این مساله را جزئی از اسلام خالص به حساب می آوردند.

استاد معلمی اظهار داشت: در آیه شریفه قرآن هم به این مطلب اشاره شده است که «لا تؤتوا السفهاء اموالکم» اتفاقا ریشه بسیاری از نابسامانی ها و بی عدالتی ها، تبعیض و فقر و محرومیت و بسیاری از مشکلاتی که امروزه جامعه ما با آن درگیر است و بسیاری از جوامع دیگر درگیر این مطلب هستند این است که کارها به افرادی سپرده می شود که تخصص لازم را ندارند و به نوعی سفیه به شمار می روند.

وی خاطرنشان کرد: در رابطه با بحث خرید و فروش و فرآیندهای اقتصادی که در بین مردم است بالاخره بسیاری از افراد در زندگیشان مبادله های اقتصادی دارند، امام رضا علیه السلام بر انصاف بسیار تاکید می کردند و محدث نوری در روایتی که در مستدرک وسایل الشیعه است نقل می کند که حضرت می فرمودند که انسان مومن از برادر دینیش نباید بیش از یک مقدار سود گیرد و سودش باید به اندازه مخارج خودش باشد نه این که بخواهد با سودی که از برادران دینی خودش می گیرد برای خودش آمال و آرزوهایی درست کند و زندگی معیشتی آن چنانی را برای خودش به دست آورد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: نکته دیگری که می شود در این بحث بیان داشت بحث توجه امام رضا علیه السلام به سازندگی و در حقیقت رویکرد امام رضا علیه السلام در بحث های خدمت رسانی و مسائل مبنایی و زیربنایی است در تاریخ است که حضرت وقتی به شهر نیشابور وارد شدند در آن جا بنای یک حمام را گذاشتند که از این مطلب توجه ایشان به بهداشت را هم می توان برداشت کرد.

وی در انتهای سخنانش اظهار داشت: توجه به بحث کار و کوشش در فرهنگ رضوی به وضوح دیده می شود در روایتی در کتاب تحف العقول از امام رضا علیه السلام نقل شده است: «کسی که با کار و کوشش متاع فراوان را برای خانواده خودش تامین کند، اجر و ثوابی بالاتر از مجاهدان در راه خدا را دارد.» البته در عین حال توجه به قناعت و عدم اسراف و زراندوزی در سیره رضوی و سخنان آن بزرگوار کاملا مشاهده می شود./20/21/260