در آینده اگر عدلی ایجاد شد که رسایل را کنار گذارد کار خوبی انجام شده است و همه از آن استقبال می کنند چنان که رسایل سبب شد که قوانین و فصول کنار گذاشته شوند، اگر اساتید ببینند که به جای خواندن مطلوب رسایل در هفت سال کتابی آمده است که در سه چهار سال این نتیجه را می دهد از آن استقبال می کنند اما در حال حاضر چنین عدلی نداریم.

استاد محمد باقری در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: در حال حاضر کتاب رسائل به پنج قسمت و مکاسب هفت قسمت و کفایه هم چهار قسمت شده است زمانی که نزد اساتیدی مثل استاد ستوده درس می خواندم دو جلد کفایه را به صورت دو درسه در یک سال تمام می کردند یا رسایل را سه ساله به اتمام می رساندند درست است که اساتید ما اساتید قوی ای بودند ولی مطالب را واقعا سریع می خواندند و متن ها را بدون توضیح رد می کردند در همان زمان هم اساتیدی بودند که می خواستند این دروس را عمیقا تعلم کنند و دوره کفایه و لمعتین و قوانین و اصول فقه آنها چند سال طول می کشید.

وی افزود: اگر کتاب ها بخواهد به شکل موجود خوانده شود یعنی از لحاظ کمی و کیفی دچار نقصان نباشد چون در این صورت برای طلاب کم گذاشته ایم و این مطالب را طلبه ها نمی توانند در جای دیگری بخوانند و کتاب کفایه اساس خارج اصول است خارج مکاسب پایه و متنش مکاسب شیخ است در درس خارج مطالب این کتاب ها نقادی و به آنها حاشیه زده می شود و فرصت تعلیم آنها وجود ندارد و شخص نظرات مختلف را می گوید و نقد می شود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در حوزه با این تعطیلات و مناسبت هایی که وجود دارد که خیلی از این تعطیلات بجا است مثل ماه رمضان و محرم و صفر که به سبب امور تبلیغی تعطیل شده اند، حوزه تعطیل است اما طلاب تعطیل نیستند باید به امور تبلیغی بپردازند که تبلیغ نسبت به درس اهم است ولی در عین حال درس ها تعطیل می شود و در سال 130 جلسه بیشتر نداریم و می خواهیم این کتاب ها را در این مدت زمان تدریس کنیم.

وی اضافه کرد: وقتی که کفایه را با دوستان تقسیم بندی می کردیم به این نتیجه رسیدیم که یا باید 130 جلسه اضافه شود که در آن زمان مدیریت حوزه بیان کردند که چنین کاری ممکن نیست و یا این که باید تعداد سنوات بیشتر شود یعنی اگر در گذشته سطح را ده ساله تمام می کردیم الان باید دوازده ساله یا سیزده ساله به اتمام رسانیم که اشکالی را به وجود نمی آید چون طلبه های ما باید فاضل بار بیایند ما نباید دغدغه این را داشته باشیم که چرا ده سال، دوازده سال می شود ای کاش این ده سال، پانزده سال شود اما طلبه های ما فاضل بار بیایند این کتاب ها اساس است طلبه ها باید این کتاب ها را به درستی متوجه شوند و به گونه ای بخوانند که وقتی این کتاب ها را به اتمام رساندند مدرس رسایل و مکاسب شوند.

استاد باقری اظهار داشت: هر چه بخواهیم این کتاب ها را تندتر بخوانیم از کیفیت ما کاسته می شود و اگر کیفیت بخواهد حفظ شود آن چه که وضع موجود ایجاب می کند این است که اگر بخواهند کفایه را یک درسه بخوانند که چهار سال طول می کشد و اگر بخواهند دو درسه بخوانند فشار مضاعفی به طلاب می آید و همین طور وقتی که در سال دو اصول و دو فقه دارند یا این که دو فقه و یک اصول دارند و درس های جنبی دارند برخی در موسسات مشغول هستند و کارهای جنبی دارند چیزی به دست طلاب نمی آید چون این کتاب ها خیلی عمیق است. در فرض موجود که 130 جلسه در سال داریم در چهار سال تمام کتاب کفایه بحث می شود و هم کمیت و هم کیفیت آن حفظ می شود.

وی افزود: بنده مخالف حضور و غیاب نیستم اما سوال بنده این است که ملاک حضور و غیاب چیست ما چه چیزی را می خواهیم با این حضور و غیاب بدست آوریم در این رابطه چند سوال وجود دارد بعضی از جاها خیلی خوب است و نتیجه داده است در بعضی جاها حضور و غیاب نتیجه نداده است، حضور و غیاب در تمام مجتمع های عقلایی که ملاکشان بر حضور شخص است وجود دارد، قرن ها در مدارس و دانشگاه ها در ایران و غیر ایران این مطلب وجود داشته است وقتی حضور فیزیکی شخص ملاک باشد حضور و غیاب می کنند و راهی جز حضور و غیاب نیست.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در حوزه غالب طلاب وظیفه شرعیشان را می دانند و وظیفه شناس هستند و می دانند که باید درس بخوانند آن کسانی که به درس رسایل و بخصوص کفایه می آیند غالبا سنشان از بیست به بالا است و دیپلم گرفته اند و وارد حوزه شده اند و بعضی از آنها 25 یا 26 سال دارند می دانند مطالب این کتاب ها بدون حضور در کلاس ها قابل حل نیست اما عده معدودی هستند که اگر حضور و غیاب نباشد در کلاس ها شرکت نمی کنند این مطلب را هم قبول داریم که حضور و غیاب فقط حضور فیزیکی طلاب نیست به دانشگاه کاری ندارم در حوزه حضور و غیاب فقط حضور فیزیکی طلاب نیست چون اگر انسان در درس شرکت نکند و دنبال درس نرود مسائلی برای او پیش می آید اما وقتی در سر کلاس حاضر می شود ولو این که با حضور و غیاب در کلاس ها حاضر شده است خواه ناخواه مطالبی را در کلاس ها فرا می گیرد.

وی اضافه کرد: کسانی که با حضور و غیاب می آیند غالبا این گونه هستند که وقتی می آیند می گویند: حال که در کلاس حاضر شدم درس را هم فرا گیرم. بنده معتقدم که حضور و غیاب فایده دارد همان هایی که وقتی حضور و غیاب نبود در کلاس حاضر نمی شدند وقتی حضور و غیاب باشد، می بینند که وقتشان گرفته می شود و باید در سر کلاس ها حاضر شوند لذا به درس گوش می دهند و آن را فرا می گیرند اما باید ببینیم حضور و غیاب آن نتیجه ای را که ما می خواهیم را تامین می کند یا نه، اگر تامین می کند حضور و غیاب چیز خوبی است.

استاد باقری اظهار داشت: راه های دیگری هم برای حضور طلاب در کلاس ها است یکی از پیشنهادهای ما این است که کلاس هایی که شلوغ هستند و حضور و غیاب در آنها مشکل است می توانیم این برنامه را اجرا کنیم که در هر کلاسی وقتی طلبه برای امتحان می آید امضای استادش را داشته باشد اما استاد او را چگونه می شناسد؟ سه چهار نفر از طلبه ها در همان کلاس باید بیایند و شرعا شهادت دهند که این آقا به طور مستمر در درس شرکت می کرده است تا برای استاد احراز شود که آن شاگرد در کلاس حضور داشته است، حضور و غیاب فعلی هم بیش از این را ثابت نمی کند حضور و غیاب فعلی در هفته دو تا سه بار انجام می شود و برای کل هفته حضور طلبه را ثابت می کند.

وی اضافه کرد: راه دیگر این است که در درس استاد گروه هایی تشکیل شود و این گروه ها تحقیق هایی را بیاورند که معلوم شود طلبه در کلاس حاضر شده است یا نه با لحاظ تمام جوانب بنده با حضور و غیاب مشکلی ندارم این مساله عدلی دارد و این غرض به واسطه چیزهای دیگری هم می تواند جبران شود اما خود حضور و غیاب به آن صورتی که بیان کرده اند بی فایده نیست.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: این کتاب های موجود غرض حوزه ها را تامین می کند یا این که باید این کتاب ها عدلی داشته باشند؟ در زمان های سابق که در حوزه ها کتاب های قوانین و فصول را تدریس می کردند، فکر می کردند فصول و قوانین وحی منزل هستند وقتی کتاب رسایل نوشته شد دیدند چه کتابی است و چه عمقی دارد و مرحوم شیخ انصاری بر روی این مطالب چه فکری کرده است و مبدع و مخترع بسیاری از مطالب بوده است و چگونه است که در روایات و آیات این همه مطالب را به این خوبی استنباط کرده است بدین ترتیب رسایل جای این کتاب ها را گرفت و کم کم در حوزه ها دیدند که با رسایل زودتر به نتیجه می رسند.

وی افزود: در کتاب هایی مثل رسایل و کفایه و مکاسب و امثال اینها محققین و بزرگانی مثل شیخ انصاری و مرحوم آخوند و امثال اینها این کتاب ها را تدوین کردند اگر کسی در متن کتاب هایی مثل لمعه تدقیق کند اساس این کتاب ها بر این استوار است که کتاب های قبلی را متوجه شود یعنی با این کتاب ها است که می توانیم جواهر و تذکره علامه و تحریرش را بفهمیم و کتاب های جدیدی که ما برای مدارس امروز می گذاریم و می خواهیم جایگزین این کتاب ها کنیم نمی توانند عدل مناسبی برای کتاب های مکاسب و رسایل باشند.

استاد باقری اظهار داشت: جایگاه هر کتاب از مولف آن هویدا است وقتی به شیخ انصاری نگاه می کنیم می گوییم مکاسب کتاب شیخ انصاری است یک وقت کفایه را نگاه می کنیم می گوییم مرحوم آخوند مولف آن است لمعه را هم شهید نگاشته است، حال می بینیم در بعضی از جاها دروس تمهیدیه را جایگزین لمعه و مکاسب می کنند حال آن که نمی شود این کتاب ها و مولفین آنها را با هم قیاس کرد.

وی تاکید کرد: مکاسب شیخ انصاری مجتهد پرور است کتاب هایی مثل دروس تمهیدیه و امثال آن به درد دانشگاه می خورد که برای هر مساله فقهی یک استدلال یا یک روایت را بدانند اما بدرد حوزه نمی خورد این جایگزینی ها خدمت به حوزه ها نیست، نمی شود کتاب مکاسب و یا لمعه را رها کرد و سراغ این کتاب ها رفت، اگر کسی مکاسب را از اول تا آخر بخواند واقعا در باب معاملات مجتهد می شود در دروس خارج هم اساس همین کتاب است و فقط بر آن حاشیه می زنند و اگر کسی بخواهد مکاسب را به خوبی حلاجی کند هفت سال طول می کشد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بنده با جایگزینی کتب به جای این کتاب ها مخالف نیستم اما سوال من این است چه چیزی را می خواهید عدل این کتاب ها قرار دهید؟ شما شیخ انصاری یا مرحوم آخوند پیدا می کنید که در یک جایی بگذارید و اینها بنشینند و چیزی برای اصول و فقه و عبادات و معاملات درست کنند که عدل لمعه یا عدل مکاسب و رسایل و کفایه شود اگر نوشته شود آن گاه اساتید نگاه می کنند که ببینند کدام بهتر است و آن را تدریس می کنند.

استاد باقری اظهار داشت: چندین سال است که زحمت می کشند که حلقات را به جای رسایل جایگزین کنند طلبه ای که از راه کفایه یا رسایل به اجتهاد و استنباط احکام می رسد با کسی که حلقات می خواند یکی نیست بنده رسایل را سی سال درس گفتم و بیشتر از ده سال حلقه ثالثه را درس گفته ام و این سخن را می گویم. عدل گذاری زمانی بد است که طلاب نتوانند به سطح مکاسب و رسایل رسند اگر طلبه ها این کتاب ها را بخوانند نمی توانند یک صفحه از جواهر را بخوانند و در امتحان شفاهی هم این دو طلبه یکی نیستند.

وی اضافه کرد: درست است که این کتاب ها در دویست سال پیش تدوین شده است اما الی یوم القیامه مطالب همین ها است فقط مطالب قابل حاشیه و نقد و بررسی است اگر شما عدل درست کردید و آن عدل در سطح این کتب نباشد کار ناتمام است. خیانت به حوزه ها است که ما بیاییم کتاب هایی که به گرد این کتاب ها نمی رسند را جایگزین این کتاب ها کنیم آن وقت طلابی که تازه وارد این مرحله می شوند و نمی توانند تشخیص دهند که کدام عمیق تر است و کدام عمیق تر نیست و به دنبال راه و متن آسان تر می گردند به سراغ این کتاب ها می روند و تذکره و تحریر علامه را متوجه نمی شوند و اگر این کتاب ها را نفهمند درب اجتهاد بسته می شود.

این استاد حوزه علمیه قم در انتهای سخنانش بیان داشت: در آینده اگر عدلی ایجاد شد که رسایل را کنار گذارد کار خوبی انجام شده است و همه از آن استقبال می کنند چنان که رسایل سبب شد که قوانین و فصول کنار گذاشته شوند، اگر اساتید ببینند که به جای خواندن مطلوب رسایل در هفت سال کتابی آمده است که در سه چهار سال این نتیجه را می دهد از آن استقبال می کنند اما در حال حاضر چنین عدلی نداریم./20/43/260