شخصی بود که هشت سال در آمریکا در زمینه اقتصاد تحصیل کرده بود و از شاگردان مرحوم ابوی بود بعد از این که با کتاب مکاسب آشنا شده بود می گفت خیلی از مطالبی که در مکاسب آمده است با علوم اقتصاد روز قابل تطبیق و توجیه است و اگر بر روی این مطالب کار شود و استاد بتواند شاگردانش ار در این زمنیه به صورت عملی توجیه کند خیلی کاربرد دارد البته این مطلب زمان بر است با این شیوه برنامه ریزی و زمان بندی و امتحان گیری که بر عجله استوار است کسی از این شیوه ها استقبال نمی کند و اگر ارائه شود حتما با بی مهری روبرو می شود.

استاد محمد رضا پایانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: هر چند هدف از تکثر محدوده ها این بوده است که محدوده ها واقعی تر شود و بشود در محدوده زمانی مشخصی این کتب را به پایان رساند اما از گذشته هم همین مشکل در مورد فقه و اصول مطرح بوده است چون یک ناهماهنگی بین آموزش و امتحانات بوده است و سرعت بر خواندن این مطالب بوده است و تلاش بر این بوده است که محدوده ها را تا آن مقداری که امتحان می خواهد گرفته شود برسانند و نمی شده است.

وی افزود: همیشه این حالت وجود داشته که بخشی از محدوده های فقه و اصول باقی می مانده است ولی با این تدبیری که اندیشیده شده است با همه این که هدف واقعی تر کردن محدوده های درسی بوده است ولی مشکلات دیگری را ایجاد کرده است و آن هم این که با توجه به تعطیلات پیش بینی نشده و تعطیلات غیر ضروری و تعطیلاتی که مضر به حال تعلم است باعث شده است که محدوده ها به نتیجه نرسد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: یکی دیگر از مشکلاتی که وجود دارد این است که مثلا خود معاطات که در آخر یک محدوده است خوانده نمی شود ولی شروع محدوده بعدی تنبیهات معاطات است و به واسطه نبود پیشینه ذهنی سبب می شود که حق مطلب ادا نشود حتی با فرض این که محدوده قبلی تمام شود فاصله ای می افتد و خود فاصله سبب جدایی در ارائه یک بحث منسجم می شود.

وی اضافه کرد: به نظر می آید اگر قرار باشد بخشی از متن فقه و اصول ناخوانده بماند بهتر است که پیوسته باشد یعنی از یک محدوده باقی بماند یعنی یا مطالعه شود یا این که کلا بماند اما این که مطالب مختلف این کتاب ها گسسته شوند مشکل را جدی تر می کند. در مورد تعطیلات پیش بینی نشده مثل برگزاری اعتراضات و غیره هم می توان این مراسم ها را در روزهای تعطیل درسی برقرار کرد.

استاد پایانی اظهار داشت: قبل از این که به محور دوم بحث بپردازم که آیا اصلا کتاب های فقهی کنونی مثل رسائل و مکاسب و کفایه جوابگو است یا نه می خواستم به یک مشکل بیرونی اشاره کنم که تا این مشکل حل نشود در متن آموزشی مشکل خواهیم داشت و اشکالات و گلایه ها به همین حالت باقی خواهند بود و در میان طلاب هم از نظر انگیزشی نمی توانیم شاهد انگیزه ها و روحیه های قوی باشیم.

وی خاطرنشان کرد: این که همه طلاب وارد کانال فقه و اصول می شوند و آن هم در یک سطح کاملا اشتباه است اگر بنابر این مساله است که همه در کانال فقه و اصول وارد شوند از اول که طلبه ای در هر سطحی وارد حوزه می شود در مصاحبه ای که انجام می گیرد طلبه محترم را باید کاملا توجیه کنند که این برنامه پیش روی شما است آیا می توانی خودت را با این برنامه تطبیق دهی و اگر نمی توانی راه دیگری را برای خودت انتخاب کن.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: طلبه با ذهنیت های مختلف و با میل به رشته های مختلف و این که وارد مجموعه ای مثل دانشگاه شده است و به تصور این که چهار، پنج سال تحصیل می کند و رشته تخصصی ای را برای خودش انتخاب می کند وارد حوزه می شود و در گردنه های سخت علمی می افتد از ادبیات گرفته که ممکن است گفته شود عمومی است تا فقه و اصول به شکل پیچیده خودش حتی شرح لمعه که به درد همه نمی خورد مگر کسانی که واقعا بخواهند تخصصی کار کنند، اصول مظفر هم به نظر بنده سخت است حتی در سطوح بالاتر با متن و محتوای سنگینی مثل مکاسب و رسائل برخورد می کند که تا انگیزه صحیح و آن استعداد خاص را در خواندن آن ندارند قطعا نارسایی ایجاد می شود و طلبه ها به مشکل می خورند و اساتید را هم دچار چالش می شوند.

وی افزود: به نظر بنده برای کسانی که استعداد و علاقه دارند و در جایی استعداد سنجی شدند و برای فقه و اصول مناسب هستند این طرح با یک تغییراتی مناسب و جواب ده می باشد اما برای کسانی که به نیت فقه و اصول تخصصی نیامده اند کاملا شکست می خورد و به نتیجه ای نمی رسد. بخش هایی از مکاسب که اهمیت بیشتری دارند را می توان با یک لجنه علمی و به روزتر و قابل استفاده تر است به صورت متن اصلی آورد که همه ملزم به تدریس آن شوند اما قسمت های دیگر را می توان برای مطالعه قرار داد که حذف نشوند و بخش هایی مثل عبد و امه و توابعش قابل حذف است.

استاد پایانی اظهار داشت: به نظر می آید در مکاسب چنین پالایشی لازم است اما رسائل کتاب بسیار خوب و علمی ای است و به نظر من مشکل خاصی ندارد و دسته بندی های خیلی مرتب و منطقی دارد، رسائل در اصول برای کسانی که واقعا می خواهند در فقه و اصول کار کنند بسیار مناسب است اما مکاسب هم به لحاظ حجم، هم به لحاظ محتوا و هم به خاطر بعضی از مطالبش که از روانی خوبی برخوردار نیستند نیاز به پالایش دارد.

وی اضافه کرد: در مورد اصلاح کتاب کفایه ما دو جهت را باید در نظر گیریم اول دیدگاه های اصولی مرحوم آخوند خراسانی است که انصافا دیدگاه های دقیق و نافذی است و بعضی از آنها بدیع است بخصوص که بعضی از آنها ناظر به دیدگاه های اصولی مرحوم شیخ انصاری است که اینها حائز اهمیت است که قطعا برای شخصیت علمی یک فقیه آشنایی و تسلط بر دیدگاه های آخوند خراسانی ضروری است اما مشکلی که وجود دارد این است که در متن کفایه پیچیدگی ها و اغلاق هایی وجود دارد که هر استادی را دچار زحمت و صرف وقت می کند فقط برای این که مرادی را تفهیم کند و گاهی اوقات بنای کتاب بر این است که مطالب را به صورت معما گونه مطرح کند که از این قبیل کتاب ها در ادبیات و موضوعات دیگر نیز وجود دارد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: به نظر می رسد در سطح عالی اغلاق چیز پسندیده ای نیست مطلب باید شسته رفته و آسان به دست طلاب رسد این اغلاق سبب پختگی و استنباط از متن هم نمی شود و بیشتر طلبه ها را اذیت می کند، به نظر بنده راه جمع این است که در مورد کفایه دیدگاه های مرحوم آخوند خراسانی به صورت متقن و دقیق استخراج و کتاب کفایه بازنویسی شود، کفایه قطعا احتیاج به یک تحریر و بازنویسی دارد که کار هر کسی نیست اساتید مختلفی باید در این رابطه نظر دهند تا دیدگاه مرحوم آخوند ضایع نشود و عینا متن و عبارتی که به دقت از دیدگاه مرحوم آخوند گرفته شده است با عبارتی روان و قابل فهم آورده شود. برخی از مباحث کفایه شاید ضرورت طرح نداشته باشد و باید توسط اساتید خبره با حفظ دیدگاه آخوند خراسانی بازنگری شود چون متن این کتاب حالت نفرت و گریز را برای طلبه به وجود می آورد.

وی تاکید کرد: شیوه متداول برای تدریس که استاد مطالب را القاء می کند و طلبه هم یادداشت می کند در مورد فقه شاید جوابگو باشد هر چند کافی نیست اما برای اصول نه، یعنی استاد باید با گروه بندی طلاب از آنها کار و تحقیق بخواهد و آنها را به حواشی و مصادیق مطالبی که بیان می شود ارجاع دهد، کتاب مکاسب ظرفیت های خیلی بالایی دارد برای این که نیازهای اقتصادی و تجاری جامعه ما را برآورده کند.

استاد پایانی اظهار داشت: شخصی بود که هشت سال در آمریکا در زمینه اقتصاد تحصیل کرده بود و از شاگردان مرحوم ابوی بود بعد از این که با کتاب مکاسب آشنا شده بود می گفت خیلی از مطالبی که در مکاسب آمده است با علوم اقتصاد روز قابل تطبیق و توجیه است و اگر بر روی این مطالب کار شود و استاد بتواند شاگردانش ار در این زمنیه به صورت عملی توجیه کند خیلی کاربرد دارد البته این مطلب زمان بر است با این شیوه برنامه ریزی و زمان بندی و امتحان گیری که بر عجله استوار است کسی از این شیوه ها استقبال نمی کند و اگر ارائه شود حتما با بی مهری روبرو می شود.

وی افزود: در خصوص اصول کار تحقیق و پژوهش به صورت جدی تری مطرح است و بیشتر مشکلاتی که در این رابطه وجود دارد این است که همه مطالب به صورت تئوری و نظری و در شکل پیچیده خودش بیان می شود مثل بحث شبهه محصوره و تمسک به عام در شبهه مصداقیه مفهومی و استصحاب کلی قسم اول و قسم دوم که طلبه ها در هیچ مقطعی از تحصیلشان چه در سطح عالی باشند و چه در درس خارج باشند با این مطالب به صورت عملی و کاربردی مواجه نمی شوند که به طور مثال قواعد اصولی را بر مصادیق واقعی آنها تطبیق کنند بلکه یک مثال ساختگی از اول تا آخر اصول آورده می شود و یک مثال را تا آخر یاد می گیرد و به همین صورت هم در آینده تدریس می کند که سبب عدم هضم مطالب اصولی می شود.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: به نظر بنده مشکل اساسی که برای مطالب اصولی داریم و خصوصا در مورد فقه هم مطرح است و انتقاداتی که تحت عناوین زوائد علم اصول و حشویات علم اصول گفته می شود همه ناشی از این مطلب است که مطالب کاربردی اصولی توسط اساتید و طلاب فراگرفته نمی شود که در این مورد باید فکر اساسی شود.

وی در انتهای سخنانش اظهار داشت: باید لجنه ای گردهم آیند و در مورد مطالب اصولی چند مورد را به صورت مصادیق عینی و کاربردی آن قرار دهند که طلبه ها بدانند مطالب فقهی و اصولی این قدر اثر گذار است و کسی که این مبنای اصولی را دارد در دیدگاه فقهی باید چه مطلبی را بگوید و کسی که بنای دیگری را دارد باید دیدگاه دیگری در فقه داشته باشد تا این مطالب به صورت کاربردی حل نشود نباید رغبت چندانی را نسبت به بحث های اصولی انتظار داشته باشیم و این همه انتقادات وارد می شود که اصول فربه شده است و قابل استفاده نیست، این مطالب بیشتر از این مطلب ناشی شده است که واقعا در بیان کاربرد مطالب نظری مشکل داریم هم اساتید و هم طلاب ما در این رابطه مشکل دارند باید از حد تئوری خارج شویم و حتما در کنار مکاسب و کفایه کتاب های کاری تدوین شود./20/21/260