مکراراً مشاهده می شود که در زمان امتحانات دریایی از طلاب در حال امتحان دادن هستند اما بازدهی معتنابهی از آنها مشاهده نمی شود اشکال به این بر می گردد که قوانین را بر اساس معلول وضع می کنند نه بر اساس علت این قانون ها فی حدذاته خیلی خوب هستند و در همه جای دنیا و عالم وجود دارند ولی باید اشکال را در نقطه اصلی بررسی کنند تا این قانون ها کارایی لازم را داشته باشد.

استاد محمد رضا الهی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: سوال این است که آیا حضور و غیاب الزامی برای طلبه ها مفید است یا نه؟ جواب این است که در قانونی که در این مورد برای ضرورت حضور و غیاب وضع کردیم توجه به معلول کرده ایم نه علت. اگر ما بخواهیم به نقطۀ مطلوبی دست پیدا کنیم باید قوانین را بر اساس علت وضع کنیم نه بر اساس معلول.

وی افزود: یکی از مشکلات اصلی ورودی های حوزه است یعنی ورودی های حوزه بر اساس هدفی که برای حوزه ترسیم شده است یا بررسی نمی شوند و یا این که در ادامه استمرار ندارد و لذا بازدهی آن چنانی ندارند یعنی وقتی که نگاه می کنیم می بینیم هدفی برای طلاب معین نیست و ثانیا این که انگیزه ندارند یعنی این بی انگیزگی که طلبه برای چه آمده است و چه هدفی را می خواهد دنبال کند باعث می شود که حوزه انسجام و سازماندهی لازم را نداشته باشد. اگر از این زاویه نگاه شود و نقطه عزیمت هرم حوزه اینگونه باشد مساله دروس آزاد هم حل خواهد شد چرا که حوزه با بنای صحیح و با هدف مشخص و معین معیارهایش را تعیین خواهد کرد و به این ترتیب دروسی رشد خواهد کرد که اسلوب و اصول صحیح را دارا باشد و دروسی هم که معیارهای حوزوی را ندارد عملاً حذف خواهد شد، چه مدرک و اعتباری بالاتر از این؟

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: شما می بینید که خیلی از طلبه ها شغل های دیگری دارند و کارهای دیگری می کنند و در جاهای دیگری وقتشان را هزینه می کنند برای این که هدف مشخص برای طلاب ترسیم نشده است و یا اینکه خودشان کم کاری کردند و یا این که حوزه آنها را مستغنی نکرده است و لذا به کارهای دیگری مشغول هستند و این علوم را برای جامعه امروز کارآمد نمی دانند؛ در حالی که این معارف برای تمام زمان ها است و همچون شمس و قمر روشنایی خود را برای تشنگان معارف و حقایق دارد.

وی اضافه کرد: معاونت بین الملل حوزه بیان می کند امروزه در دنیا به اندازه ای درخواست مطالب دینی و مذهبی و حتی فقهی از حوزه علمیه قم زیاد است که ما به خاطر کمبود نیروی کارآمد نمی توانیم پاسخگو باشیم. سفیر سابق ایران در چین به اساتید حوزه می گفت شما ده نفر طلبه فاضل مسلط به زبان چینی به بنده معرفی کنید تا از ظرفیت حوزه در کشور چین استفاده شود و اسلام اصیل و اهل بیتی که در گذشته برگرفته از ارتباط ایران از طریق جاده ابریشم با چین بود تقویت شود اما متاسفانه امروزه وهابیت این اسلام را مدیریت می کند!

وی اضافه کرد: در حال حاضر متخصص کافی در فقه و اصول، در مباحث حقوق بین الملل، اقتصاد، روانشناسی، علوم تربیتی و موضوعات مرتبط نیست و طلاب آگاه با تعاملات اجتماعی و زبان های خارجی به منظور ابلاغ کلام دین به اندازه کافی وجود ندارند، بنده در کنفرانسی در لبنان شرکت کرده بودم که بیست و چند کشور عربی و انگلیسی در آن حاضر بودند در آن جا مشاهده کردم بعضی از طلاب که از فضلای قم بودند نمی توانستند به عربی تکلم کنند در این فضا این افراد با کسانی که درس فقه و علوم دینی را تخصصی نخوانده اند هیچ فرقی نمی کنند یعنی «صمّ بکم» هستند.

استاد الهی اظهار داشت: استعداد و ظرفیت طلبه ها در زیر چتر عدم انگیزه و نبود هدف و عدم ارتباط و تعامل اجتماعی و عدم تخصص در علوم حوزوی رنگ می بازد و طلاب نمی توانند به آن بازدهی که مدنظر است برسند مکراراً مشاهده می شود که در زمان امتحانات دریایی از طلاب در حال امتحان دادن هستند اما بازدهی معتنابهی از آنها مشاهده نمی شود اشکال به این بر می گردد که قوانین را بر اساس معلول وضع می کنند نه بر اساس علت این قانون ها فی حدذاته خیلی خوب هستند و در همه جای دنیا و عالم وجود دارند ولی باید اشکال را در نقطه اصلی بررسی کنند تا این قانون ها کارایی لازم را داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: قوانین حضور و غیاب و امثال آن شاکله اصلی حوزه را تشکیل نمی دهند، این قوانین برای کسانی خوب است که ببینند حوزه فعال و پویا و کارآمد است و طلبه های ورودی در حال پیگیری علوم آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم و در حال تخصص گرفتن هستند و حوزه بالندگی و بازدهی لازم را دارد بعد این قانون برای موارد استثنایی وضع شود یا اگر برای همه اجرا می شود اکثر افراد کار خودشان را انجام می دهند و مشکلی وجود ندارد و در مواردی که مشکل جزئی وجود دارد که در آن جا این قوانین تنظیم کننده است اما متاسفانه امروزه وضعیت نامطلوبی را در عدم حضور منظم در اکثر دروس حوزه مشاهده می کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: سوال این است که چرا یک قانون که به عنوان یک قانون استثنایی است این قدر در حوزه سر و صدا ایجاد کرده است؟ مشکل از کجا است که این قوانین درست نمی شود مشکل در ورودی ها و انگیزه های طلاب است و مشکل دیگر هم این است که تعامل بدنه جامعه با بدنه حوزه هم دچار مشکل شده است و همین امر به تفکر طلبه و سازماندهی فکری او ضربه وارد می کند.

وی افزود: وقتی امام رحمة الله علیه اول انقلاب به ایران آمدند بهترین زمان در تاریخ برای تعالی روحی و فکری و تبیین و اجرای احکام اسلام و معارف آن بود و این در گرو وجود ابزارهایی بود اما این حاکم شدن دین به معنای واقعی در صورتی است که مردم و روحانیت حرف همدیگر را بفهمند. ما نمی توانیم نمره مثبتی به تعاملات مردم و روحانیت دهیم این نمره پایین است که سبب می شود طلاب سرخورده شوند و بازخوردش این است که طلاب گلایه می کنند فقه و اصول منطق و فلسفه چیست؟ درد جامعه درد دیگری است، ما چه کاری می توانیم انجام دهیم؟

استاد الهی اظهار داشت: سوال ما از طلاب این است که آیا عوض کردن کتب این امر را اصلاح می کند؟ و جواب این است که این کار نیز مبنایی و کلیدی و راه حل اصلی نیست. اگر حوزه کار تخصصی خودش را انجام دهد و نقش اخلاقی و اعتباری خود را حفظ کند و آن چه که عرض کردم محقق شود همین جامعه دنبال کلام حوزه و روحانیت می گردد که چه می گویند و آنها چه کاری باید انجام دهند.

استاد الهی اظهار داشت: در حال حاضر اگر از طلبه سؤال شود که بعد از ده، پانزده یا بیست سال تحصیل چه تخصصی داری؟ نمی تواند جواب دهد مشکل در این جا است و وقتی چنین مشکلی وجود داشته باشد در مورد قوانین فرعی طبیعی است که اشکالات متعددی در اجرا بوجود خواهد آمد.

وی افزود: بنده اعتقاد دارم دنیا به حوزه توجه دارد. «سیگرید هونکه» دانشمند آلمانی می گفت: «دین اسلام دین جامع و دارای برنامه است.» همچنین «گلدزیهر» دانشمند متعصب یهودی قرآن مسلمانان را یک کتاب جهانی که دربردارندة تمام ابعاد انسانی است برمی شمرد. الان بعضی از دوستان ما فقه استدلالی و نیمه استدلالی را که سه بخش احکام، عقود و ایقاعات و عبادات است به زبان انگلیسی ترجمه کرده اند و در معرض مشاهده دانشگاه های معتبر دنیا قرار داده اند یعنی مراکز آکادمیک و تخصصی و دانشگاهی دنیا مثل دانشگاه کمبریج انگلیس که بخش پزشکی آن هر مقاله ای که در موارد حقوق پزشکی و غیر آن که ناظر به فقه شیعه و اسلام است را مورد توجه قرار می دهد و بعضی از همین دوستان بنده با آنها مرتبطند و مقالاتشان را با آنها تبادل و بررسی می کنند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مباحث فقهی کاملا خوراک روز دنیا است، بنده خواهش می کنم که این موارد برای طلاب توضیح داده شود و وضعیت آنها به گونه ای ترتیب داده شود که ممحض در کار طلبگی شوند نه به کارهای فرعی و فروشندگی و کارهایی که طلبه را از هدف اصلی دور می کند روی آورند. امروز بسیاری از طلبه ها را می بینیم که کارشان همه چیز شده است الا درس و بحث، اگر تذکری هم به آنها داده شود استدلال می کنند که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمومنین علیه السلام هم این گونه بوده اند، در حالی که آنان کی و کجا این گونه بوده اند؟ آن حضرات شخصیت و شانیت ذاتی خودشان را حفظ کرده بودند و از آن حیث با جامعه ارتباط می گرفتند طلبه ها هم نباید از حیثیت طلبگی خود دست بردارند چون مردم از طلبه ها چنین توقعی دارند.

وی خاطرنشان کرد: بنده معتقدم که جای برنامه ای که علوم دینی را در آحاد مردم در حد معمول رشد دهد خالی است به گونه ای که ذهن مردم از کسبه و کارمند و معلم و غیره نسبت به معارف دینی آشنایی لازم را پیدا کند تا هرم روحانیت و مردم ناهمگون نباشد و فاصلة غیرعادی میان حوزه و جامعه نباشد و بر همه آحاد مردم آشنایی با قرآن و معارف اهل بیت علیهم السلام و تعلیم عمومی دین ضروری است.

استاد الهی اظهار داشت: به نظر می رسد بسیاری از کسانی که آمده اند در حوزه وضعیتشان این گونه است یعنی باید شغل خودشان را داشته باشند و بعد بر طبق یک برنامه عمومی تدوین شده به آگاهی و آشنایی تعالیم دینی بپردازند و حوزه هم در حد مشخص و محدودی به تربیت اشخاص متخصص دینی در زمینه های مختلف علوم اسلامی مشغول باشد الان این مقدار طلبه در حوزه های علمیه نه تنها نیاز نیست که بار حوزه است و هم هزینة مادی و هم فکری و هم روانی بر حوزه تحمیل می کند اگر این برنامه اجرا شود قطعاً دغدغة مقام معظم رهبری و مراجع عظام تقلید که حقیقتاً درد دین دارند برطرف خواهد شد.

وی اضافه کرد: یکی دیگر از عوامل جهت دهنده و علل تعیین کننده مسأله اخلاق است. اخلاق در حوزه امروز جایگاه خاص و اساسی خود را ندارد. والد معظم بنده می فرمودند قدیم در حوزه درس اخلاق به معنای واقعی کلمه بود و طلاب تشنه شرکت در مباحث اخلاقی بودند، الان فضای مجازی و جامعه و فضاهای اینترنتی و ارتباطی باعث شده است که ذهن ها مشوش شود و طبعاً طلبه ها هم نتوانند به خودشان رسیدگی کنند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: والد ما می فرمودند: «در حوزة گذشته همزمان درس های مهم و تأثیرگذار اخلاق برگزار می شد. مدرسه آیت الله موحد ابطحی که در کوچه آیت الله گلپایگانی فعلی قرار دارد که پیش از آن این مکان آب انبار بود و بر بالای آن مرحوم حاج آقاحسین فاطمی می نشستند و درس اخلاقشان در ماه مبارک رمضان برقرار بود طلاب تشنه معارف به درس اخلاق ایشان می آمدند و از فیوضات اخلاقی ایشان سیراب می شدند و چقدر از معاریف در آن درس شرکت می کردند، چقدر بکا بود، چقدر توجه بود، همچنین درس اخلاق ایشان در مدرسه حجتیه.»

وی در ادامه افزود: درس امام رحمة الله علیه هم جمعه ها سه ربع به غروب برگزار می شد که بسیار ارزشمند و قابل استفاده بود اما در حال حاضر این مسائل در حوزه های علمیه ضعیف شده است حوزه ای که در آن اسطوانه هایی همچون آیات عظام اراکی، گلپایگانی و امام ره رشد کردند.

وی در انتهای سخنانش اظهار داشت: حقیقتا مراکزی که به صورت تخصصی برای علوم و معارف دینی تأسیس شده است طلاب قوی و خوبی تحویل جامعه می دهند ولیکن اصلا این مقدار طلبه به نسبت مجموع طلابی که وارد حوزه می شوند قابل احصاء نیستند و آن مقدار بازدهی که از حوزه انتظار می رود وجود ندارد؛ ان شاءالله همین لشگری که در حوزه درس می خوانند و برای آنها هزینه می شود و خودشان آمدند و از خانواده و محل اقامت و مسقط الرأس خودشان دور شدند همه اینها جزء سربازان واقعی امام زمان «عجل الله تعالی فرجه الشریف» خواهند بود و آن چه مد نظر حضرت حجة بن الحسن العسکری ارواحنا له الفداء است تحقق یابد و این را بدانیم و با سراسر وجودمان احساس کنیم که با تقویت حوزه، دین و مکتب و مذهب حکومت اسلامی هم تقویت خواهد شد./20/43/260