به طور کلی می شود این تحلیل را از هر دو خطبه داشت که این سخنان در مواجهه با دو مخاطب و با دو رویکرد مختلف بوده است در مقابله با یزید سخنان حضرت زینب سلام الله علیها به صورت استدلالی و کاملا منطقی و بدون ترس بوده است و رویکرد حضرت زینب سلام الله علیها در مواجهه با مردم کوفه احساسی و عاطفی و علمی بوده است که بعد احساسات آن غلبه داشته است ولی جمله جمله و تک تک کلمات ایشان بار معنایی بسیار بالایی داشته است.

استاد جواد رجبی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: حضرت زینب سلام الله علیها با توجه به اهدافی که امام حسین علیه السلام و دین بر عهده ایشان گذاشته بودند باید ادامه دهنده جریان عاشورا می بودند و آن هدفی که حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام در پی آن بودند که فروریختن جایگاه یزید و یزیدیان و از بین بردن بدعت هایی که آنها در دین ایجاد کرده بودند را به بهترین شکل ادامه می دادند.

وی افزود: بعد از این که در عصر عاشورا حضرت زینب سلام الله علیها را به سمت کوفه حرکت دادند وقتی کاروان وارد این شهر شد با مردمی مواجه شدند که خاندان عصمت را می شناختند و در این حال آنها را به سمت عبیدالله بردند در این حال مردم ایستاده بودند و اسرا را نگاه می کردند و گریه و زاری می کردند از جایی به بعد هم صدای گریه ها خیلی بلند شد و صحبت هایی هم به گوش می رسید که عده ای دارند عزاداری می کنند حتی زن هایی که در مسیر بودند گریبان چاک می زدند و ناله می کردند وقتی حضرت زینب این صحنه را دیدند دیگر تاب نیاوردند و شروع کردند به صحبت کردن و خطبه را این گونه شروع کردند: «الحمد لله و الصلاة على أبي رسول الله أما بعد يا أهل‏ الكوفة و يا أهل الختل و الخذل‏ فلا رقأت العبرة و لا هدأت الرنة» حضرت زینب سلام الله علهیا چون خطبه را برای مردم بیان می فرمودند و این مردم کسانی هستند که در سست عهدی سابقه داشتند و انسان هایی بودند که باری به هر جهت بودند و هر طرف که باد می وزید می رفتند با بیانی احساسی شروع به سخن گفتن می کنند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: حضرت می فرمایند: شما مردمی مکار و حیله گر هستید آیا گریه می کنید؟ بعد حضرت بر روی همین قسمت دست می گذارند و می فرمایند: «فما مثلكم إلا كالتي نقضت غزلها من بعد قوة أنكاثا تتخذون أيمانكم دخلا بينكم‏ ألا و هل فيكم إلا الصلف النطف و الصدر الشنف خوارون‏ في اللقاء عاجزون عن الأعداء ناكثون للبيعة مضيعون للذمة فبئس ما قدمت لكم أنفسكم أن سخط الله عليكم و في العذاب أنتم خالدون أتبكون إي و الله فابكوا كثيرا و اضحكوا قليلا فلقد فزتم بعارها و شنارها و لن تغسلوا دنسها عنكم أبدا فسليل خاتم الرسالة و سيد شباب أهل الجنة»

وی اضافه کرد: حضرت زینب می فرمایند: دیگر هرگز اشک های شما خشک نمی شود و شیون شما آرام نمی گیرد سپس حضرت در اسلوبی زیبا بیان می کنند: مثال شما مانند زنی است هر چه که رشته است پنبه می کند شما ایمان خودتان را بازیچه فساد قرار داده اید بدانید که شما بار شومی را به دوش کشیدید و علت این مساله را برای آنها بیان می کنند که علت این که گریه می کنید و این گریه شما ادامه دار خواهد بود این است که شما نواده پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را کشته اید ضرت زینب سلام الله علیها در قسمت دیگری از خطبه می فرمایند: وای بر حال شما «ویلکم أ تدرون أي كبد لمحمد فريتم‏ و أي دم له سفكتم و أي كريمة له أصبتم‏» شما حرمت جایگاهی که حضرت اباعبدالله علیه السلام داشتند را از بین بردید به همین جهت هیچ گاه آب دیدگان شما خشک نخواهد شد.

استاد رجبی اظهار داشت: بعد از این قضیه که صحبت حضرت زینب سلام الله علیها با مردم تمام می شود اوج شاهکار حضرت زینب علیها السلام این است که وقتی آن حضرت را به مجلس عبیدالله می برند. عبیدالله ابن زیاد از حضرت زینب سلام الله علیها می پرسد که شما کیستید و این سوال را سه بار می پرسد اما حضرت جوابی نمی دهند، فردی در آن جا بیان می کند که ایشان دختر حضرت زهرا سلام الله علیها هستند، ابن زیاد از رفتار حضرت بسیار عصبانی می شود و خدا را شکر می کند که آنها را کشته است و رسوا کرده است.

وی خاطرنشان کرد: در مجلس ابن زیاد حضرت زینب سلام الله علیها بدون این که ناراحتی و غصه ای برایشان ایجاد شود می فرمایند: گناهکار و ستمگر و دروغگو رسوا می شوند و پلیدی برای شما باقی می ماند ما هرچه که دیدیم زیبایی بود. می توان در مورد خطبه حضرت زینب سلام الله علیها که در مجلس عبیدالله بن زیاد مطرح شد این سخنان را بیان کرد که با توجه به کار بزرگی که حضرت زینب سلام الله علیها در این مجلس انجام دادند استقامت ایشان در تاریخ به یاد ماندنی شد و دیگر این که بلاغت و استدلال و برهانی که حضرت زینب در بیان کلامشان از آن استفاده کردند سبب شد عبیدالله برای این که بیشتر از این دچار بدنامی نشود اسرا را حرکت دهد و به سمت شام رهسپار کند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: نکته دوم در مورد خطبه ای است که حضرت زینب سلام الله علیها در مجلس یزید داشتند این است که روایت دارد وقتی کاروان اسرا به شام رسید یزید مجلسی ترتیب داد تا پیروزی خودش را جشن گیرد در این مجلس و در ملأ عام گستاخی های زیادی به ساحت اهل بیت علیهم السلام و پیامبر عظیم الشان اسلام صلی الله علیه و آله و سلم انجام داد و اشعار کفرآمیزی خواند و بیان کرد کجا هستند اجداد ما که ببینند که ما پیروز شدیم.

وی تاکید کرد: نوع کلام حضرت زینب سلام الله علیها در مجلس یزید کاملا متفاوت با کلام ایشان در کوفه بود و وقتی که شروع به صحبت می کنند علمی و استدلالی شروع می کنند، آن حضرت در کوفه فرمودند گریه می کنید گریه حق شما است گریه شما باید بیشتر باشد ولی وقتی حضرت زینب سلام الله علیها در مقابل یزید شروع به صحبت می کنند می فرمایند:  « الحمد لله رب العالمين‏ و صلى الله على محمد و آله صدق الله كذلك يقول ثم كان عاقبة الذين أساؤا السواى أن كذبوا بآيات الله و كانوا بها يستهزؤن‏ أظننت‏ يا يزيد حيث‏ اخذت‏ علينا اقطار الارض و آفاق السماء» در این جا تعبیر حضرت زینب سلام الله علیها متفاوت است در یک مرحله به یزید می فرمایند: سر برادر مرا در این تشت گذاشته ای و در حالی که مردم نظاره می کنند شروع به شعر خواندن می کنی و به برادر من بی احترامی می کنی و اشعار کفرآمیز می خوانی؟ و در مقابل این کار یزید به آیات قرآن استشهاد کردند.

استاد رجبی اظهار داشت: نکته دوم این بود که وقتی حضرت زینب سلام الله علیها غرور و تکبر یزید را می بینند چون یزید کسی است که کشتن امام حسین علیه السلام را برای خود یک پیروزی می دانست خانواده خودش را عزیز می دانست و خانواده و اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را ذلیل می دانست، حضرت زینب سلام الله علیها با استناد به آیات الهی بیان می کنند که فکر نکن اکنون دنیا به تو روی آورده است، این سنت الهی است که خداوند در قرآنش فرموده است که به کافران فرصت داده می شود که هر روز بیشتر از روز قبل در گرداب گناه و فساد فرو روند.

وی افزود: حضرت زینب سلام الله علیها در قسمت دیگری از سخن خود خانواده اهل بیت علیهم السلام و خانواده یزید را معرفی می کنند و بیان می کنند که چگونه شما خانواده پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را در بند کردید در حالی که جد حضرت زینب سلام الله علیها بعد از فتح مکه خاندان شما را آزاد کرد و شما «ابناء الطلقا» هستید، شما فرزند زنی هستید که جگرهای خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را به دندان می کشید و بغض و کینه آنها را داشت و شما کسانی هستید که بعد از فتح مکه مسلمان شده اید.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: حضرت زینب سلام الله علیها در قسمت دیگری از سخنشان به یزید آگاهی می دهند که کاری که شما انجام داده اید نتیجه اصل و نسب و خاندان شما است و معلوم است که خاندان شما چه کسانی هستند جد تو هند جگر خوار است و جد من رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم است، یزید وقتی از خاندان در گذشته اش می خواهد که کاش زنده بودند و می دیدند که چه کرده است؟ حضرت زینب سلام الله علیها در مقابل این سخن می فرمایند: فکر نکن که آنها برنخواهند گشت بلکه به زودی تو هم در جهنم به آنها ملحق خواهی شد یعنی حضرت زینب سلام الله علیها می فرمایند که جایگاه تو نیز مانند اجدادت در جهنم است.

وی اضافه کرد: حضرت زینب سلام الله علیها با اعتماد به وعده الهی که تخلف ناپذیر است این سخنان را بیان فرمودند و نتیجه عملکرد یزید را به او گوشزد کردند، حضرت زینب سلام الله علیها می فرمایند: ای یزید تو وقتی امام حسین علیه السلام را به شهادت رساندی تنها به خودت ضربه زدی چون حسین علیه السلام در راه خدا به شهادت رسیده است و شهیدان در راه خدا زنده هستند و نزد او روزی می خورند ولی تو می میری و به واسطه این عمل زشتت سر و کارت با خداوند و رسولش است و باید جوابگوی آنها باشی.

استاد رجبی اظهار داشت: این سخن حضرت زینب سلام الله علیها یک پیشگویی بزرگ در تاریخ است چون امروزه می بینیم که از یزید چه چیزی باقی مانده است و از امام حسین علیه السلام چه چیزی باقی مانده است، نتیجه کار یزید و یزیدیان نابودی و نکبتی بوده است که نصیب آنها شد و سرافرازی بوده است که نصیب امام حسین علیه السلام شده است در ادامه حضرت زینب سلام الله علیها به بلندی جایگاه خودشان اشاره می کنند و بیان می کنند که شما همیشه حقیر و پست هستید.

وی افزود: حضرت زینب سلام الله علیها در پایان خطبه خودشان در کاخ یزید اشاره می کنند یاد و خاطره شهدای کربلا همیشه باقی می ماند اما یاد شما از بین می رود و جمله آخر خطبه شان در مجلس یزید بسیار جالب است حضرت می فرمایند: « فكد كيدك واسع سعيك و ناصب جاهدك فو الله لا تمحو ذكرنا و لا تميت وحينا و لا تدرك أمدنا» قسم به خداوند تو هیچ گاه نمی توانی ذکر ما را قطع کنی و وحی ما را بمیرانی و نمی توانی تاریخ و زمانی برای ما مشخص کنی و ما را از بین بری حضرت در این جا آینده نگری بسیار خوبی از خودشان نشان می دهند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: با یقین و قطعیت در مقابل یزید صحبت کردن کار بسیار سختی است انسان در ظاهر در موقعیت ضعف قرار می گیرد چون در مقابل چنین پادشاه به ظاهر فاتحی نمی توان به راحتی چنین سخنانی را بیان کرد و این که بتوانی کاری انجام دهی که جماعتی که در آن جا هستند حق پیروزی را به تو دهند شجاعت فوق العاده ای می خواهد و به واسطه این مجاهدت فوق العاده و سخنان آتشین در مجلس شام نتیجه عجیبی رقم خورد.

 وی تاکید کرد: نتیجه سخنان حضرت زینب سلام الله علیها در شهر کوفه این بود که مردم بعد از این سخنان شروع به گریه و زاری کردند حتی خیلی ها بر این اعتقاد هستند که خیلی از قیام هایی که بعد از امام حسین علیه السلام انجام شد مرهون خطبه قراء حضرت زینب سلام الله علیها بوده است یعنی یک خطبه با آن فشار و مشکلات خوانده می شود که آغازگر و جریان ساز قیام ها و انقلاب های آینده می شود و در مجلس یزید هم چنین بوده است در مجلس یزید کسانی که در جلسه بودند همه گریه می کردند و خروجی آن جلسه چیزی جز پیروزی حضرت زینب سلام الله علیها نبوده است.

استاد رجبی اظهار داشت: خطبه حضرت زینب در کوفه چند بخش داشته است یک بخش از آن اشاره به توحید بوده است بخشی از آن ملامت کردن اهل کوفه بوده است و بخش دیگری از این خطبه آگاه کردن مردم نسبت به اشتباهاتشان بوده است، یک بخش تحریک عواطف بوده است که حضرت زینب در این راستا بیان فرمودند که با پیامبر چه کردید و یک بخش وعده به انتقام الهی بوده است و در خطبه شام یک بخش مربوط به بیان اقدامات یزید و سخنان وی بوده است که بی احترامی به وحی الهی بوده است و بخش دیگری از این خطبه مقابله حضرت با غرور و تکبر یزید بوده است و یادآوری اصل و نسب اهل بیت علیهم السلام و بنی امیه بخش دیگری از آن است و این که کاری انجام شده است نتیجه اصل و نسب یزید بوده است.

وی افزود: حضرت زینب سلام الله علیها در مجلس شام ظن و گمان یزید را باطل کردند و اعتماد خودشان را به وعده الهی بازگشت بدی عمل یزید به خود او بیان کردند نکته بعدی این که حضرت زینب سلام الله علیها در این خطبه به بلندی جایگاه خودشان نسبت به یزید اشاره می کنند و نکته آخر هم اشاره به این است که یزید نمی تواند کربلا را از صحنه روزگار محو کند و یاد اباعبدالله الحسین علیه السلام را از بین برد.

این استاد حوزه علمیه قم در انتهای سخنانش اظهار داشت: به طور کلی می شود این تحلیل را از هر دو خطبه داشت که این سخنان در مواجهه با دو مخاطب و با دو رویکرد مختلف بوده است در مقابله با یزید سخنان حضرت زینب سلام الله علیها به صورت استدلالی و کاملا منطقی و بدون ترس بوده است و رویکرد حضرت زینب سلام الله علیها در مواجهه با مردم کوفه احساسی و عاطفی و علمی بوده است که بعد احساسات آن غلبه داشته است ولی جمله جمله و تک تک کلمات ایشان بار معنایی بسیار بالایی داشته است./20/43/260