اصولا از جدال کردن در دین نهی شده است مگر در جایی که دیگر راهی نمانده باشد، مرحوم فیض کاشانی روایتی را از کتاب احتجاج نقل می کند که نزد امام صادق علیه السلام یاد شد که پیامبر و ائمه علیه السلام از جدال در دین نهی فرمودند، امام صادق علیه السلام فرمودند به صورت مطلق نهی نشده است بلکه امر شده است که جدال به طریقی انجام شود که نیکوتر شود و سپس فرمودند: آیا به سخن خدا نمی نگرید که فرمود: «و لا تجادلوا اهل الکتاب الا بالتی هی احسن» و می فرماید: «ادع الی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنه و جادلهم بالتی هی احسن» به جدال احسن از جانب خدا امر شده است و از غیر آن نهی شده است.

استاد حسین فلاح مبارکه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: میلاد ختم المرسلین حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم و همچنین خجسته میلاد حضرت امام صادق علیه السلام را به محضر مبارک حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و رهبری معظم و شیعیان و تمام مسلمانان تبریک عرض می کنم.

وی افزود: در آیه 125 سوره نحل خداوند سبحان به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم امر می فرمایند که با سه روش مردم را به راه حق دعوت کنند: «ادع الی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جادلهم بالتی هی احسن ان ربک هو اعلم بمن ضل عن سبیله و هو اعلم بالمهتدین» خداوند سبحان به پیامبرش فرمان داده است که با سه روش برهان و موعظه و جدال احسن برای مردم استدلال و مناظره کند و مردم را به خیر دعوت کند البته به نسبت مخاطب و سطح فکری آنها این سه روش باید تغییر می کند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: قرآن کریم حکمت را «خیر کثیر» معرفی می کند، قرآن کریم در آیه 269 سوره بقره می فرمایند: «یعطی الحکمة من یشاء فمن یوت الحکمة فقد اوتی خیرا کثیرا» خداوند به هر کس بخواهد حکمت می دهد و به هر کس حکمت دهد خیر کثیر عنایت کرده است.

استاد فلاح مبارکه اظهار داشت: خداوند سبحان وقتی می خواهد لقمان را معرفی کند بیان می کند: «و لقد آتینا لقمان الحکمة» سوره لقمان آیه 12 که ما حکمت را به لقمان آموختیم. خداوند سبحان چیزهای دیگری هم به لقمان عنایت کرده است اما بهترین چیزی که به لقمان داده است همان حکمت است.

وی تاکید کرد: در ارتباط با عده ای از مردم باید با موعظه سخن گفت، موعظه را این گونه معنی کرده اند: موعظه یا پند به معنای بیان مطلبی است که مقبول عقلا و خردمندان است و دل مخاطب را برای پذیرش دعوت نرم می کند و در دل شنونده تاثیر می گذارد، سومین روش جدال است که باید عده ای را که مخاطب حکمت و موعظه نیستند با جدال احسن به راه خیر دعوت کنیم اینها انسان هایی هستند که به قول معروف دنبال جدال و سیاه نمایی هستند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در مورد معنای جدال بیان شده است: حجتی است برای سست کردن طرف مقابل و ناتوان ساختن او به وسیله مطالبی که از ادعای خودش گرفته می شود و این یعنی گرچه سخن طرف مقابل باطل باشد اما آن عقیده باطل و کذبی که دارد را با همان عقیده باطل و کذبش باطل کنیم. در جای دیگری قرآن کریم در سوره عنکبوت آیه 46 فرموده است: با اهل کتاب جز به روشی که از همه نیکوتر است مجادله نکنید مگر کسانی که از آنها ستم کرده اند و بیان کنید ما به تمام آن چه از سوی خدا بر ما و شما نازل شده است ایمان آورده ایم و معبود ما و شما یکی است و نسبت به او تسلیم هستیم.

استاد فلاح مبارکه اظهار داشت: اصولا از جدال کردن در دین نهی شده است مگر در جایی که دیگر راهی نمانده باشد، مرحوم فیض کاشانی روایتی را از کتاب احتجاج نقل می کند که نزد امام صادق علیه السلام یاد شد که پیامبر و ائمه علیه السلام از جدال در دین نهی فرمودند، امام صادق علیه السلام فرمودند به صورت مطلق نهی نشده است بلکه امر شده است که جدال به طریقی انجام شود که نیکوتر شود و سپس فرمودند: آیا به سخن خدا نمی نگرید که فرمود: «و لا تجادلوا اهل الکتاب الا بالتی هی احسن» و می فرماید: «ادع الی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنه و جادلهم بالتی هی احسن» به جدال احسن از جانب خدا امر شده است و از غیر آن نهی شده است.

وی افزود: به ایشان عرض کردند منظور شما از جدال احسن و غیر احسن چیست؟ ایشان فرمودند: جدال غیر احسن آن است که با باطل جدال کنی و به جای این که با حجت حرف او را انکار کنی حقی را منکر شوی اما جدال احسن آن جدالی است که خداوند به پیامبرش آموخت که چگونه منکر قیامت را محکوم کند آن گاه که مثلی آورد و استخوان پوسیده ای را پودر کرد و گفت چه کسی این استخوان پوسیده را زنده می کند خداوند فرمود به او پاسخ ده و بگو همان که در آغاز او را زنده کرده است و نسبت به تمام آفریدگان آگاه است همان که از درخت سبز آتش را تولید می کند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: یکی دیگر از ویژگی های پیامبر نرمی و لطف در دعوت است، اخلاق پیامبر برای ما اسوه است «و لکم فی رسول الله اسوة حسنة» حتی قرآن کریم می فرماید به فرعون طغیان گر هم با نرمی سخن بگویید: «فقولا له قولا لینا لعله یتذکر او یخشی» خداوند فرمود با فرعون هم با قول لین صحبت کنید شاید به خود آید و متذکر شود و از خدا بترسد این که خدا می داند و حتی از قرائن دیگر معلوم بوده است که فرعون به راه حق نخواهد آمد اما خداوند متعال می فرماید با فرعونی که ادعای خدایی می کند و با این که خداوند می فرماید او هدایت شدنی نیست می فرماید: «فقولا له قولا لینا لعله یتذکر او یخشی»

وی اضافه کرد: عظمت رفتار پیامبران باید برای همه ما الگو و سرمشق باشد، بر همه عزیزان و کسانی که اهل تبلیغ هستند و در مسیر تبلیغ دین گام برمی دارند لازم است با تاسی به پیامبران و امامان و صبر و حوصله و رعایت ادب و اخلاق از روش های منطقی استفاده کرده و مردم را به راه صلاح و سداد هدایت کنند، خصوصا امروزه در این فضاهای مجازی خیلی لازم است که با قرآن و جدال احسن و موعظه حسنه این جوانان را در مسیر درست آوریم، مقام معظم رهبری هم فرموده اند که به فضای مجازی خیلی اهمیت دهید.

امروزه اکثر جوان ها با فضای مجازی سر و کار دارند بهتر است با این سه روش که دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است مردم را به راه حق دعوت کنیم. ان شاء الله بتوانیم این مسئولیت بسیار بزرگی که بر گردن ما است را انجام دهیم و ان شاء الله خداوند متعال همه را به راه مستقیم هدایت فرماید. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته/20/21/260