کسانی که به این کتب متداول اشکال می کنند و وضع موجود حوزه از جهت دروس آزاد که قرن ها روش گذشتگان حوزه بوده است را مورد اشکال قرار می دهند چرا چند ورق کتابی که نشان دهنده عمق فقهی و اصولی آنها است ارائه نمی دهند و چرا روشی را ارائه نمی دهند که بدون نقص باشد.

استاد محمد باقری در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: اساتید معظم و طلاب عزیزی که اشتغال به تدریس و تحصیل دارند باید بدانند که هر کتابی غیر از کتب الهی و غیر از بیانات ائمه معصومین علیهم السلام قابل نقد است اما باید دید که ناقد آنها چه کسی است و اهلیت نقد داشته باشد تا بداند چه راه حلی برای رفع خلأهای کتاب وجود دارد.

وی افزود: بعضی اوقات به جای نقد کتب درسی در مقام تخریب قرار می گیرند شایعه می کنند که این کتاب به درد صد یا دویست سال قبل می خورد در حالی که اگر این گونه باشد در مورد قواعد متخذه از کلام ائمه علیهم السلام هم همین اشکال وجود دارد که مربوط به هزار و سیصد سال قبل هستند و بدرد آن روز می خوردند در حالی که این قواعد کلی که مبتنی بر آیات و روایات و سیره عقلائیه و غیر اینها می باشد قابل تغییر نیست.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: قواعدی که احکام شریعت از آنها استنباط می شود چه در اصول و چه در فروع قابل تغییر نیست مگر عنوان و موضوع آن تغییر کند و یا این که در تطبیقات آنها اشتباهی صورت گرفته باشد و یا عناوین دیگری بر آن عارض شده باشد این سخن در مورد کتب سطوح عالی حوزه که عبارت از رسائل و مکاسب و کفایه که این روزها مورد هجمه و تخریب واقع شده اند نیز صادق است.

وی اضافه کرد: کسانی که به این کتب متداول اشکال می کنند و وضع موجود حوزه از جهت دروس آزاد که قرن ها روش گذشتگان حوزه بوده است را مورد اشکال قرار می دهند چرا چند ورق کتابی که نشان دهنده عمق فقهی و اصولی آنها است ارائه نمی دهند و چرا روشی را ارائه نمی دهند که بدون نقص باشد، بنده خوف این را دارم که دست هایی در کار باشد که این کتاب هایی که بنیه علمی حوزه های علمیه متوقف بر آنها است و خروجی حوزه های شیعه در نجف اشرف و قم المقدسة باشد را از اعتبار بی اندازند و به آرزوی دیرینه دشمن لباس عمل بپوشانند.

استاد باقری اظهار داشت: این افراد اگر راست می گویند عدلی برای این کتاب ها بنویسید و کتب مورد نظرشان را تدوین کنند، مرحوم شهید و آخوند خراسانی و شیخ و دیگران که خداوند رحمتشان کند با چه اندوخته علمی و چه فکر دقیق و چه پشتکاری چنین آثاری را خلق کردند. آنها در محضر چه اساتیدی زانو زدند که بعد از سال ها فکر کردن قواعد و احکام و این مسائل کلی را از آیات و روایات تا سیره عقلائیه تدوین کرده اند، این یک خیال است که امثال این آقایان بتوانند عدل این کتاب ها را به همان عمق تدوین کنند.

وی افزود: کسی که می خواهد کتابی در عرض رسائل و مکاسب تالیف کند یا باید شیخ انصاری باشد یا در عرض او باشد اگر در چنین رتبه ای قرار ندارند نباید این کتب را در اذهان طلاب سست کنند که مورد رضایت امام زمان علیه السلام نمی باشد آن کسانی که چنین ادعایی دارند کتابی بنویسند که اساتید و اهل اندیشه و فهم بدانند عدلی برای این کتب محسوب می شود و می تواند جای آنها را بگیرد یا نه، شعار و هیاهو و تحریک کردن طلاب جوان کار یک عالم و کسی که صاحب فهم و درایت باشد نیست.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: توجه داشته باشید که قواعد و مسائل و ادله ای که این قواعد و مسائل از آنها استنباط و استخراج می شود قابل تغییر نیست فقط فهم ها و برداشت ها و استظهارها، فکرها و نظرها است که مختلف می شود و ممکن است تطبیقات صورت گرفته بر روی این قواعد مورد اختلاف بزرگان باشد. تمام قواعد شریعت از باب اجتهاد و تقلید تا آخر دیات همه احکام الهی و دارای منزلتی عالی هستند و غرضی عالی در آنها ماخوذ است و این کتب همان مسائل و قواعد کلی را به طلاب می آموزد لکن سست کردن این کتب سست کردن دین و آیات و روایات است.

وی اضافه کرد: این که بعضی از کوته نظران می گویند باب طهارت و نجاست یا فلان باب امروز کارایی ندارد و اشکال می کنند معلوم می شود اینها اصلا اطلاعی از این مسائل و موارد تطبیق آنها و همبستگی ابواب فقهی و اصولی به یکدیگر ندارند این مسائل مانند یک زنجیره هستند که اگر یکی از آنها را حذف کنید دیگری ناقص می شود. طلاب جوان ما باید هوشیار باشند که تحت تاثیر این حیله ها واقع نشوند و درست و دقیق و با اساتید باهوش و عالم برای قرب الهی و دفع آفت دشمن از دین درس بخوانند و با مراجعه به مراجع عظام و کسب تکلیف از آن اعاظم وظیفه و تکلیف خود را روشن کنند.

استاد باقری اظهار داشت: بنده سوالی دارم که اگر دشمن شیعه بخواهد حوزه های علمیه شیعه را از غنای خود و آن چه در دنیا بی نظیر است خارج کند از چه جایی شروع می کند غیر از این است که تمام هجمه ها را به کتاب ها و مدارک آن متوجه می کند. اشکال دیگری که در این باب مطرح می شود راجع به مسائل روزی است که در گذشته وجود نداشته است که این تغییر بدین جهت است که زمان و مکان تفاوت کرده است اجتماعات فرق کرده اند و مسائل فرق کرده است و مسائلی را داریم که در زمان سابق این مسائل نبوده است اما این مسائل خدشه ای به اصول مسلم و کلی ما وارد نمی کند بلکه حکم همین مسائل مستحدثه باید از همان قواعد کلی استنباط شود.

وی خاطرنشان کرد: بحث دیگری که مطرح است بحث تحول در حوزه است یکی از مسائل در این مورد این است که تحول به چه معنا است، تحول به معنای تکامل پیدا کردن در حوزه و تکمیل و تتمیم علوم حوزوی است و تعالی و تکامل صاحبان این علوم است که در تمام علوم دنیا همین طور است که علوم تکمیل و تتمیم پیدا می کنند اما بحث این است که چه کسی باید آن تحول و تکمیل و تتمیم را در حوزه ایجاد کند و زمینه آن را فراهم کند یک وقت ما تحول را در مورد کتب لحاظ می کنیم و زمان دیگری تحول را از ناحیه دروس حوزه بحث می کنیم، در مورد تمام این مطالب ممکن است که تحول به عنوان تتمیم و تکمیل لحاظ شود اما بحث در این جا است که ممکن است ما سمینارها و مراسم هایی برگزار کنیم و در آن جا این مسائل را به بحث بگذاریم اما باید متوجه باشیم که چه کسانی باید در حوزه تحول را ایجاد کنند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: اگر کسی می خواهد در حوزه تحولی را ایجاد کند تحول به معنای تغییر قواعد و اساس حوزه نیست چون آنها قابل تغییر نیستند تحول در حوزه ای که در طی هزاران سال در آن این قواعد و نحوه درس ها و نحوه اجتهاد پروری، نحوه پرورش اخلاق، کتب و دروس و مراجع آنها و سیره گذشتگان در این مورد در قرن های متمادی مشخص است به چه معنا است و چه کسی باید تحول را در چنین حوزه ای ایجاد کند. بنده سوالم این است که چه کسی غیر از مراجع عظام و فضلا و اساتید حوزه که این قواعد و مطالب برای آنها هضم شده است و به عمق این مسائل رسیده اند می توانند این تحول را ایجاد کنند آیا برای تحول در حوزه کسی غیر از فقها و فضلای حوزه که در حوزه درس دارند و مطالب را هضم کرده اند و استخوان خرد کرده اند صلاحیت دارد؟

وی در انتهای سخنانش اظهار داشت: بنده شکی ندارم که طلاب جوان پشتوانه آینده حوزه و از افتخارات حوزه می باشند و همه سعی آنها بر این است که در آینده از حافظان اصل دین و مجموعه شریعت باشند اما تحول در حوزه از عهده کسانی که به عمق مطالب نرسیده باشند برنمی آید البته تحول جهات زیادی دارد بنده از جهت کتب و روش درس ها و دروس آزاد بحث می کنم و الا از تمام جهات تحول قابل بحث است اما زمینه تحول مورد نظر بنده را فقها و مراجع و فضلای حوزه به همین معنایی که گفته شد یعنی تتمیم و تکمیل و ترقی آن ایجاد می کنند و به سمتی که جوابگوی جهان معاصر از جهت اعتقادی و فقهی باشد رهنمون می سازند، تحول به این معنا باید وجود داشته باشد و متولیان این تحول هم باید شناخته شوند./20/21/260