قدر به معنای تضییق و تنگی و به معنای مقدرات است فلذا خداوند متعال می فرماید: «الله یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر» این یقدر در مقابل یبسط است یعنی خداوند متعال برای عده ای روزی را بسط و گسترش می دهد و برای بعضی مضیق می گرداند، معنای دیگری هم از این آیه شده است که به معنای اندازه گیری و تقدیر است. ظاهرا معنای اول و سوم در این آیه مناسب تر است یعنی خداوند متعال می خواهد بفرماید: «لیلة القدر» شب عظمت و منزلت یا شب اندازه گیری و تقدیر سرنوشت است لذا در آیه دیگری از قرآن می فرماید: «قد جعل الله لکل شی قدرا» بر اساس روایات وارده در شب قدر شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم شب های «محتمل القدریة» هستند.

استاد سید ابراهیم موسوی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: خداوند متعال فرموده است: «إنا انزلناه فی لیلة القدر، و ما ادراک ما لیلة القدر، لیلة القدر خیر من الف شهر، تنزل الملائکة و الروح فیها باذن ربهم من کل امر، سلام هی حتی مطلع الفجر» اولین نکته ای که از این سوره به ذهن می آید این است که مفهوم لیلة القدر چیست؟ در علم کلام واژه ای به نام قضا و قدر داریم که متکلمین بیان کرده اند، قضا حکم الهی است و قدر مقدراتی است که انسان ها می توانند به خاطر اعمالی که دارند رقم زنند اما به صورت حتمی این خداوند متعال است که حکم می کند، در این جا واژه قدر کاربردهای مختلفی دارد، مفسرین چند معنا را در این جا برای این تفسیر بیان کردند.

وی افزود: منظور از قدر در این جا یعنی عظمت و منزلت و لیلة القدر یعنی شب عظمت و شرف به این معنا که شبی است که قدر و منزلت آن را درک نکرده اند فلذا قرآن کریم می فرماید: «و ما ادراک ما لیلة القدر» در بعضی از روایات در مورد تاویل این آیه شریفه آمده است که این آیه شریفه مربوط به علمی است که فقط در اختیار اهل بیت علیهم السلام است، که آن شناخت حضرت زهرا سلام الله علیها است: «اللیلة هی فاطمة» چون قدر و عظمت حضرت زهرا سلام الله علیها را نشناختند. هنوز هم بشر امروز نمی داند، قدر و منزلت حضرت زهرای مرضیه سلام الله علیها چیست؟ فقط ائمه معصومین علیهم السلام و فرزندانشان می توانند این قدر را درک کنند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: فرض کنیم که تفسیر ظاهری این آیه را بپذیریم، قرآن می فرماید: «و ما ادراک ما لیلة القدر» یعنی ای پیامبر عظمت این لیلة القدر را چگونه درک می کنی؟ «لیلة القدر»ی که «خیر من الف شهر» در مورد این آیه شریفه مفسرین گفته اند که منظور از «خیر من الف شهر» یعنی «لیلة القدر» که ارزشی بیشتر از هزار ماه دارد که حکومت ننگین بنی امیه بوده است که هشتاد و چند سال بر ممالک اسلامی حاکم شدند و اگر این لیلة القدر و عظمت این شب نبود، حقیقت اسلام ناب محمدی از بین می رفت.

وی خاطرنشان کرد: قدر به معنای تضییق و تنگی و به معنای مقدرات است فلذا خداوند متعال می فرماید: «الله یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر» این یقدر در مقابل یبسط است یعنی خداوند متعال برای عده ای روزی را بسط و گسترش می دهد و برای بعضی مضیق می گرداند، معنای دیگری هم از این آیه شده است که به معنای اندازه گیری و تقدیر است. ظاهرا معنای اول و سوم در این آیه مناسب تر است یعنی خداوند متعال می خواهد بفرماید: «لیلة القدر» شب عظمت و منزلت یا شب اندازه گیری و تقدیر سرنوشت است لذا در آیه دیگری از قرآن می فرماید: «قد جعل الله لکل شی قدرا» بر اساس روایات وارده در شب قدر شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم شب های «محتمل القدریة» هستند.

استاد موسوی اظهار داشت: احتمال شب قدر بودن شب بیست وسوم از دو شب قبل بیشتر است، سرنوشت افراد اعم از رزق و روزی و مرگ و حیات و خوشی ها و ناگواری ها بر اساس استعدادها و لیاقت های بشر تنظیم می شود و اعمال خوب و بد تاثیر بسزایی در تقدیر سرنوشت انسان دارد لذا در آیه دیگری که در سوره دخان است و سفارش شده است که در این شب ها تلاوت شود، خداوند می فرماید: «فیها یفرق کل امر حکیم» یعنی در شب لیلة القدر طبق حکمت حق تعالی امور همه مردم تعیین و تنظیم می شود.

وی افزود: شب قدر، جلوه های معنوی بی شماری دارد، اولین جلوه معنوی شب قدر نزول قرآن است: «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن». ماه رمضان، ماه نزول قرآن است و قلب ماه رمضان، شب لیلة القدر است و این لیلة القدر برخلاف پندار عوام الناس که فکر می کنند از موقع شهادت امیرالمومنین علیه السلام مطرح شده است از اول ظهور اسلام مطرح بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: مردی از قبیله جهم از پیامبر اکرم صلی الله علیه و سوال کرد یا رسول الله من در اطراف مدینه ام و هر سه شب نمی توانم به شهر بیایم، به کدام شب بیشتر اهمیت دهم. رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند که شب بیست و سوم را بیشتر دریاب که احتمال شب قدر بودنش بیشتر است.

وی اضافه کرد: یکی از ویژگی ها و جلوه های معنوی شب قدر نزول قرآن است: «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن» که در آیه دیگری از قرآن کریم می فرماید: «و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للمومنین» در چنین شب هایی است که مردم می توانند با آمادگی هایی که از اول ماه رمضان با تلاوت قرآن و با خواندن دعاهایی که وارد شده است، کسب کرده اند خود را برای پذیرش فیوضات الهی آماده تر کنند.

وی تاکید کرد: در شب قدر با خواندن دعای جوشن کبیر و همچنین آن اعمالی که به عنوان مستحبات وارد شده است و خالی کردن دل ها از کینه و عداوت نسبت به دوستان (البته کینه و عداوت نسبت به دشمنان باید باشد اما نباید نسبت به دوستان کینه و عداوت داشته باشند) و پرداخت دیون و بدهکاری های مادی نسبت به مردم و ادا کردن حق الناس، آمادگی بیشتری برای دریافت برکات شب قدر و ماه رمضان پیدا کنند.

استاد موسوی اظهار داشت: دومین ویژگی نزول ملائکه است: «و ما یعلم جنود ربک الا هو، تنزل الملائکة و الروح فیها باذن ربهم من کل امر» در روایات ما است که ملائکه الهی که رئیس آنها «روح» نام دارد و جبرئیل، میکائیل، اسرافیل و عزرائیل در شب های قدر بر حجت خدا نازل می شوند که در زمان حاضر حجت بالغه خداوند ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند و آنهایی که توجه بیشتری به حضرت ولی عصر دارند، عنایات بیشتری از جانب آن حضرت متوجه آنها می شود. شما اگر به مفاتیح الجنان مراجعه کنید، شیخ عباس قمی می فرماید: در این شب دعای «اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن» را بیشتر بخوانید و اساسا توسل به امام زمان علیه السلام باید در شب های قدر بیشتر شود.

وی تصریح کرد: سومین ویژگی شب قدر تجلی ولایت است. هیچ عبادتی در هیچ زمانی و مکانی بدون ولایت نمی شود فلذا محور شب قدر نزول ملائکه بر حجت خدا است، حجت خدا یعنی اولیاء معصوم خدا علیهم السلام که در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آن حضرت و در زمان امیرالمومنین علیه السلام ایشان و در زمان ما حجة بن الحسن العسکری علیه السلام هستند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: چهارمین ویژگی این شب ها در شب زنده داری است که مردم به هر شکلی که است روز را استراحت کنند و برای شب آماده شوند، حجم غذایشان را کمتر کنند، وضو گیرند و غسل هم برای این شب ها وارد شده است که نسبت به آن خیلی سفارش شده است پس بسیار نیکو است که مردم خودشان را برای احیای این شب ها با نشاط نگه دارند تا این شب زنده داری با رغبت و میل و تمایل باشد. این ویژگی ها مخصوص شب قدر است که از همه مهم تر دعا و مناجات است که در روایات آمده است: «الدعا مخ العبادة» قرآن هم می فرماید: «قل ما یعبؤا بکم لولا دعائکم» بگو اگر دعاهای شما نباشد، پروردگار برای شما هیچ ارزشی قائل نیست.

وی اضافه کرد: در این شب ها امیدوارم که مومنین و متدینین و دوستان متوجه باشند که این شب های با عظمت در طول سال یک بار بیشتر تکرار نمی شوند. در این شب ها است که عمر انسان تقدیر می شود و رزق و روزی مادی و معنوی و تمام آن چه بشر به دنبال کمال است، می تواند در این شب ها به انسان داده شود. انسان می تواند به واسطه دعاها و مناجات هایی که در این شب ها دارد، از خدا خیر دنیا و آخرت را بخواهد و خداوند متعال هم برای او این امور را امضا کند.

استاد موسوی در انتهای سخنانش اظهار داشت: در قرآن هم دارد که سرنوشت انسان به دست خودش است: «إن الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم» در این شب ها، خصوصا مومنین برای گرفتاری گرفتاران کشورهای اسلامی مثل یمن، بحرین، عراق و سوریه و هر جا که مظلومی است دعا کنند. از همه مهم تر دعای جدی در فرج امام زمان علیه السلام داشته باشند که تا این ظهور موفور السرور نزدیک تر شود تا این نابسامانی هایی که در بین مسلمین است برطرف شود./260/