در تعریف این آیات و بیان حکمت روزه ما روایاتی هم داریم که در این جا حکمت آن را بیان می کند و می فرماید از جمله روایاتی که در این مساله است در رابطه با حکمت روزه است، صحیحه زراره از امام باقر علیه السلام در این مورد می فرماید: «قال بنیَ الاسلام علی خمسة اشیاء» اسلام بر 5 چیز بنا شده است، «علی الزکوة و الصلوة و الصوم و الحج و الولایة» اسلام بر این پنج اساس بنا شده است و پنج رکن محکم دارد که اگر هر کدام از این رکن ها متزلزل باشد آن سقف می ریزد، یکی نماز است، دومی زکوة است، سومی روزه است، چهارمی حج و پنجمی ولایت است البته در این جا ولایت مطلق است که منظور از آن ولایت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در زمان آن حضرت و ولایت ائمه اطهار علیهم السلام در زمان آنها است.

استاد سید حسین موسوی تبریزی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون» آن چه از این آیات استفاده می شود، کیفیت اعلام وجوب روزه است که خداوند با اظهار رحمت و عنایت خود و این که نمی خواهد به بندگان خود مشقت دهد بلکه می خواهد آنها را به پاکی و درستی و قوت قلب و آماده سازی برای تمام مشکلات رساند فلسفه وجوب این امرش را تبیین می کند.

وی افزود: خداوند بر خلاف خیلی از احکام واجب اسلامی مثل نماز و حج و خمس و زکات و جهاد و امثال آن در این جا در رابطه با صوم به دنبال فرمایش خودش که می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام» می فرماید: «کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون» در همین یک آیه اول دو عنایت از جانب پروردگار اعلام شده است، اول این که می فرماید ما که به شما چنین گفته ایم، چنین نبوده است که می خواستیم شما را زجر دهیم و شما را به چیز مشقت باری تکلیف کنیم چون این وجوب در امت های سابق بوده است البته در روایات مختلف است که برای بعضی از امت ها سه ماه پشت سر هم روزه واجب بوده است و برای بعضی ها حتی اگر یک ماه هم بوده است، باید سه روز یک بار افطار می کردند، همه اینها برای اسلام و مسلمین و پیروان رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم تخفیف داده شده است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: خداوند به واسطه عبارت «کتب علیکم الصیام» می فرماید که این روزه بر شما مسلم است چون کتابت به معنای امر حتمی و نوشته شده است کما این که برای گذشتگان شما هم بوده است بعد حکمت این روزه را بیان می کند که حکمت این روزه متقی سازی است، روزه می تواند انسان ها را وقتی که از تمام هواهای نفسانی و تحمل شداید مثل گرسنگی و تشنگی و امثال اینها در یک ماه عادت دهد و برای این کار تمرین کند بعد از ماه رمضان هم این بندگان می توانند در برابر شهوات نفسانی محرم و فقر و ناچاری هایی که به وجود می آید، انسان را بیمه کند برای این که پرهیزگار باشند و در موقع شدت دست به مال دیگری دراز نکنند، در مورد شهوت از حد و حدود شرعی خود متجاوز نشوند و ناموس و حق مردم برای شما محترم بشمارند و از حقوق خود تعدی نکنند و این تقوا یکی از آثار بسیار بسیار خالص روزه است.

وی اضافه کرد: در تعریف این آیات و بیان حکمت روزه ما روایاتی هم داریم که در این جا حکمت آن را بیان می کند و می فرماید از جمله روایاتی که در این مساله است در رابطه با حکمت روزه است، صحیحه زراره از امام باقر علیه السلام در این مورد می فرماید: «قال بنیَ الاسلام علی خمسة اشیاء» اسلام بر 5 چیز بنا شده است، «علی الزکوة و الصلوة و الصوم و الحج و الولایة» اسلام بر این پنج اساس بنا شده است و پنج رکن محکم دارد که اگر هر کدام از این رکن ها متزلزل باشد آن سقف می ریزد، یکی نماز است، دومی زکوة است، سومی روزه است، چهارمی حج و پنجمی ولایت است البته در این جا ولایت مطلق است که منظور از آن ولایت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم در زمان آن حضرت و ولایت ائمه اطهار علیهم السلام در زمان آنها است.

استاد موسوی تبریزی اظهار داشت: «و قال الصوم جنة من النار» روزه سپر آتش جهنم است و به انسان قابلیتی می دهد که می تواند در برابر آتش جهنم سپر داشته باشد «و یسود وجه الشیطان» وقتی روزه می گیرید، شیطان روسیاه می شود یعنی جرات نمی کند که به طرف انسان روزه دار بیاید «و أنه زکوة الابدان» و روزه پاکسازی بدن است الان هم در میان دانشمندانی که بر روی بدن ها کار می کنند این مطلب مورد قبول است که اگر انسان یک ماه بر غذایش مواظبت کند، بسیار بسیار موثر است.

وی خاطرنشان کرد: در روایت داریم «و ان الملائکة مامور من الله تعالی بالدعاء للصائم» خداوند ملائکه را مامور کرده است که وقتی شخصی روزه می گیرد برای آن روزه دار دعا کنند و شما می دانید وقتی که ملائکه ای که ملائکة الله و معصوم هستند و هرگز مرتکب گناه در برابر خدا نمی شوند در رابطه با صائمین دعا کنند حتما مورد قبول قرار می گیرند. در روایت است «ان نوم الصائم عبادة و نفسه تسبیح» خواب روزه دار هم عبادت است و نفس کشیدن او هم ثواب تسبیح دارد « أن خلوف فم الصائم أطيب عندي من‏ ريح‏ المسك‏» آب دهن صائم بویش بسیار بهتر و پاکیزه تر و مطلوب تر از هر چیزی مثل مشک و عنبر در نزد خدا است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: «و انه قال الله تعالی الصوم لی و انا اجزی به» و از طرف خداوند به رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید روزه برای من است و من پاداش آن را می دهم و «و انه جنة من النار» روزه سپری از آتش است «و انه لا یجری علی الصائم القلم حتی یفطر» در روایت داریم که خداوند قلم و حساب و کتاب را از روزه دار بر می دارد تا افطار کند یعنی اگر خدای ناکرده گناهی کند البته به شرط این که روزه اش را باطل نکند اگر اشتباهات و گناهان غیر مبطل روزه باشد در نامه اعمالش نوشته نمی شود.

وی اضافه کرد: «لعلکم تتقون» یک کلمه کاملی است که در قرآن بیان شده است و خداوند عنایتش را از این جا شروع می کند که یکی از راه های تقوا همین روزه داری است و برای این که محبت و عنایت خودش را شامل حال روزه داران کند و نمی خواهد آنها را تحت فشار قرار دهد، خداوند می فرماید: «ایاما معدودة» فکر نکنید که این ایام روزه داری مادام است، بعضی از ماه های رمضان 29 روزه است، بعضی از این ماه ها 30 روزه می شود، «فمن کان منکم مریضا» اما چند طایفه از شمار روزه داران مستثنی شده اند، اول این که مریض باشند یا اینکه کسی که در مسافرت باشد (سفر تجاری و تفریحی فرقی نمی کند) هر کدام از اینها که باشد پروردگار عنایتش را شامل حال همه می کند و تکلیف را از دوش آنها بر می دارد و ثواب روزه را به آنها می دهد به شرط این که عوض این روزها در غیر ماه رمضان روزه گیرند یعنی در غیر از این ماه روزه داری کنند.

استاد موسوی تبریزی اظهار داشت: سوم این که کسانی هستند که پیرزن و پیرمرد هستند و طاقت روزه داری را ندارند یا جوان هستند اما طاقت روزه داری این چنینی را ندارند و در بعضی از نقاط شمالی کره زمین که بیش از بیست ساعت باید روزه دار باقی بمانند توانش را ندارند، باز هم عنایت خداوند شامل حال این افراد می شود ولی با جایگزین کردن اعمالی مثل اطعام مسکین در نزد خداوند ماجور هستند و اگر از این مقدار گفته شده بیشتر هم بدهند ثواب روزه داری آنها بیشتر می شود.

وی تصریح کرد: خداوند می فرماید: «یرید الله بکم الیسر و لا یرید بکم العسر» خداوند نمی خواهد شما را به زحمت اندازد بلکه می خواهد به راحتی شما را به مدارج تقوا و کمال برساند و آخرین عنایتی که بیان می کند این است: «اذا سألک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوة الداع اذا دعان» ای رسول خدا اگر از شما بپرسند، خداوند کجا است و او را چگونه بخوانیم و دعا کنیم، بیان کن که من در کنار آنها هستم، من به آنها از رگ گردن نزدیک تر هستم و هر چه به صورت خالصانه دعا کنند، من قبول می کنم «فلیستجیبوا لی» پس از من اجابت دعا را بخواهند «و لیؤمنوا بی لعلهم یرشدون» ایمان بیاورند و بر اساس ایمان دعا کنند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: روایات بسیار زیادی داریم که ثواب اصل روزه به خصوص ثواب روزه های ماه رمضان بسیار زیاد است، کسی که روزه می گیرد، نمی داند که در دو جا هم در دنیا و هم در آخرت ممکن است ناراحتی هایی برای او پیش آید ولی وقتی روزه دار با اختیار خودش این ناراحتی ها را به جان می خرد، خداوند او را از آن ناراحتی ها نجات می دهد، ابتدا ناراحتی های دنیا را برطرف می کند که وقتی کسی روزه می گیرد: « فإن قيل فلم أمروا بالصوم قيل لكي يعرفوا ألم الجوع و العطش و يستدلوا على‏ فقر الآخرة» خداوند روزه را واجب کرده است برای این که انسان مشکل گرسنگی و تشنگی را بچشد تا یادش به گرسنگی و تشنگی روز قیامت بیفتد.

وی تاکید کرد: در روز قیامت انسان اگر عملی نداشته باشد، این گرسنگی و تشنگی و عذاب الیم در مقابل او است پس باید برای روز قیامت آذوقه تهیه کند پس این روزه سرمایه گذاری برای قیامت است، دوم این که در روایت داریم که از علت و حکمت صیام سوال شد که حضرت فرمود: «إنما فرض الله عز و جل الصيام ليستوي‏ به‏ الغني‏ و الفقير» خداوند روزه را واجب کرده است تا این که در روز ماه رمضان، انسان خودش گرسنه بماند و بداند که فقیر چگونه مشکل گرسنگی و تشنگی را می کشد و این مطلب برای او اعلان و تذکاری باشد برای این که به دنبال گرسنگان و تشنگان رود و مشکلات گرسنگان و تشنگان را حل کند و در روز قیامت بتواند در برابر این مطلب به اجر عظیم رسد پس به این واسطه در دنیا فقیر و غنی طعم یکسانی را می کشند و غنی درد فقیر را می فهمد و خودش را در آن منزلت می بیند و همیشه و نه تنها در ماه رمضان به آنها کمک کند.

استاد موسوی تبریزی اظهار داشت: امیدوار هستم که خداوند ان شاء لله ما را بر این فریضه بزرگ که بر ما تکلیف کرده است، توفیق دهد که بتوانیم به طور صحیح با کمال خلوص آن را انجام دهیم که خداوند در حدیث قدسی می فرماید: «الصوم لی و انا أجزی به» روزه برای من است اصلا یکی از عباداتی که نمی شود در آن ریا کرد، روزه است و روزه فقط برای خدا می شود. این که انسان تنها در خانه نشسته است و آب و نان در کنار او است و میوه هم در کنار او است و گرسنه و تشنه است و نمی خورد این ریا نیست و صرفا برای خدا است، این تمرین است که انسان می تواند تمام اعمالش را برای خدا انجام دهد و باعث می شود انسان از بزرگترین گناهان دوری گزیند.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: امیدوار هستم که خداوند به واسطه این تمرینات عبادی خودش و دعاها و مناجات هایی که در این ماه است و شب های قدری که فرا می رسد و به ما گفته شده است که آنها را مغتنم شمارید به ما توفیق دهد که یک دستاورد بسیار بزرگ داشته باشیم که در تمام ایام سال به این دستاورد عمل کنیم. از خداوند می خواهیم که به ما توفیق دهد و گناهان ما را در این ماه رمضان ببخشد و یکی از عبادات مهم که خواندن قرآن است و انس با قرآن به خصوص در ماه مبارک رمضان مانوس بودن با قرآن و معانی قرآن کریم، الحمدلله الان ترجمه ها و تفسیرهای فارسی هم زیاد است برای همین به قرآن خواندن با ترجمه و تفسیر توجه به آیات و معانی قرآن بیشتر تاکید می کنم ولو این که در روز انسان یک ورقه بخواند و به معنای آن دقت کند، توفیق بیشتری برای ماه رمضان پیدا می کند علاوه بر آن ثواب های روزه و نمازش یکی از مراتب عالی است که انسان می تواند در این ماه کسب کند./260/