اساتید باید حداقل به چند نفر از طلبه ها موضوعی را جهت تحقیق ارائه دهند و در پایان خروجی این تحقیق ها را به عنوان یک مقاله مطالبه کنند. در این صورت دروس آزاد یقینا رشد بهتری خواهد داشت اما متأسفانه در حال حاضر آموزش کاملا از پژوهش جدا شده است و متولی خاصی برای پژوهش وجود ندارد و خود اساتید هم روند، روش کاری و دیدگاهشان به تدریس و آموزش جداانگاری پژوهش از آموزش است.

استاد احمد مرادخانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: دروس آزاد اگر بدون توجه به ضوابط آموزشی برگزار شود، جوابگو نیست این که ما بگوییم از قدیم در حوزه هر کس در سر هر درسی که می خواست می رفت و هر کاری می خواست انجام می داد؛ این مطالب شاید در آن زمان جوابگو بود اما الان با کثرت طلابی که وجود دارد و نیاز بیشتری که نسبت به نظارت احساس می شود باید حداقل ها رعایت شود که بدانیم یک طلبه در طول سال در کجا و به چه درسی مشغول بوده است و با چه نمراتی درس های خودش را گذرانده است.

وی در ادامه سخنانش افزود: این کنترل ها حداقل کارهایی است که باید انجام شود و منافاتی هم ندارد که افرادی که واقعا دنبال این قضیه هستند که علمیت بیشتری پیدا کنند و به دنبال تحقیق و پژوهش هستند، در ساعات غیر موظفی خودشان به این مباحث بپردازند لذا به نظر بنده درس آزاد گذاشتن برای برخی از افراد در این زمان باعث اتلاف نیرو و اتلاف وقت می شود و به همین جهت شخص احساس می کند؛ متولی ای ندارد و شاید افراد بعد از مدتی خودشان را موظف به ادامه تحصیل ندانند و از لحاظ زندگی و مدرک عقب بیفتند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: ما چه بخواهیم و چه نخواهیم مدارک در این زمانه به عنوان تعیین کننده بعضی از سطوح علمی افراد مدنظر است، اشکال کار در تنظیم، کنترل و نظارت بر طلاب نیست، اشکال کار در روش هایی است که مخصوصا در سطوح عالی به کار نمی بندیم و طلبه ها به سمت کارهای پژوهشی سوق داده نمی شوند؛ باید نسبت به این مطلب برای اساتید و طلبه ها اطلاع رسانی کنیم که نمی شود خود اساتید اصلا در وادی پژوهش وارد نشوند؛ اساتید حوزه باید به این مطلب توجه کنند که صرف درس گفتن و تکرار مباحث گذشته آن چنان ثمره ای ندارد.

وی اضافه کرد: طلبه ها باید حداقل هایی را رعایت کنند و حداقل در کلاس ها حاضر شوند و راجع به مباحثی که مطالعه کرده اند به دقت مورد پرسش قرار گیرند. اساتید باید حداقل به چند نفر از طلبه ها موضوعی را جهت تحقیق ارائه دهند و در پایان خروجی این تحقیق ها را به عنوان یک مقاله مطالبه کنند. در این صورت دروس آزاد یقینا رشد بهتری خواهد داشت اما متأسفانه در حال حاضر آموزش کاملا از پژوهش جدا شده است و متولی خاصی برای پژوهش وجود ندارد و خود اساتید هم روند، روش کاری و دیدگاهشان به تدریس و آموزش جداانگاری پژوهش از آموزش است در حالی که در دانشگاه آموزش مقدمه ای است برای ورود افراد به زمینه کارهای پژوهشی اما متأسفانه هم اساتید در این زمینه کار نکردند و هم نظام آموزشی حوزوی آنها را توجیه نمی کند.

استاد مرادخانی اظهار داشت: در حال حاضر شاهد این مطلب هستیم که طلبه ها بعد از ده سال آموزش حتی یک مقاله علمی هم ندارند چه رسد به مقالات علمی_پژوهشی و علمی_ترویجی و با این فضاها آشنا نیستند و تا زمانی که ما طلبه ها را به این سمت و سو نکشیم و کارهای حوزه در تابلوهای بین المللی دیده نشود؛ حرف ها، اعتقادات، فقه و تفسیر شیعیان به صورت مستمر دیده نمی شود و هر کس هر چه می خواهد را به راحتی به مذهب شیعه انتساب می دهد و همین وضعیت است که باعث می شود یک سری تکفیری های بی ماهیت می توانند در سایت های مختلف علمی حضور پیدا کنند وحرف های خودشان را مطرح کنند و حتی از قلب اروپا نیرو جذب کنند.

وی خاطرنشان کرد: با این پتانسیلی که در افکار شیعه وجود دارد ما اگر روش کارمان را تغییر دهیم و واقعا از پایه شش به بعد طلبه ها را هم پژوهشی و هم آموزشی بارآوریم به نتیجه مطلوب می رسیم. سازوکار اصلی این کار در اختیار خود اساتید است که باید در این فضا کار کرده باشد؛ این مطلب برای حوزه ای که قدمت چند صد ساله دارد بد است که تعداد مجلات علمی و پژوهشی اش چه رسد به مجلات بین المللی و آی اس آی آن بسیار کم باشد. اگر یک دانشگاه بعد از سی یا چهل سال، چند مجله نداشته باشد نقطه ضعف بزرگی برای سیستم آموزشی اش است اما در حوزه چنین مشکلی وجود دارد و تعداد مقالات و مجلاتش اندک است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بعضی از مراکزی که احساس می کردند؛ حوزه جوابگو برنامه آنها نیست به صورت مستقل عمل می کنند، کارهای بزرگی مثل تمدن سازی شالوده های محکم و بزرگ می خواهد و ما تا این زمینه ها را درست نکنیم در حد شعار باقی می مانیم و چیز دیگری عایدمان نمی شود.

وی تاکید کرد: حوزه باید متولی این امر شود که فقه را به سمت و سویی که تخصصی شود بکشاند در حال حاضر کسی نمی تواند ادعا کند که من در تمام زمینه های فقهی به عنوان متخصص درجه یک و صاحب نظر هستم؛ حداقل هایی وجود دارد که برای برداشت از روایات و آیات ضرورت دارد و برای فهم مطالب ضرورت دارد اما دقت نظرهایی که کار یک متخصص است و نیاز به تقسیم بندی و شاخص سازی مباحث فقهی دارد بسیار وسیع تر از توان یک شخص است.

استاد مرادخانی اظهار داشت: فقه در زمینه حقوق مدنی، حقوق جزا و حقوق اجتماعی اهمیت بسیاری دارد الان بیش از چهل سال است که انقلاب شده است و در واقع فقه اجتماعی شیعه مطرح می شود؛ تعارض هایی در مباحث اجتهادی و روش های اجتهاد اجتماعی با روش های اجتهاد در مسائل فردی و شیوه های آن وجود دارد که جای کار بسیاری دارد و قضایا و اطلاعاتی که باید فقیه در این زمینه ها داشته باشد و نگرشی که باید لحاظ کند با بقیه زمینه ها متفاوت است.

وی خاطرنشان کرد: یک زمان می خواهیم یک حکمی را به صورت فردی استنباط کنیم و یک وقت می خواهیم حکمی را برای اجتماع با توجه به مصالح اجتماعی و حتی جهانی استنباط کنیم؛ یقینا با آن دیدگاه های محدود و با آن روش های محدود شده نمی توانیم در این زمینه ها صاحب نظر باشیم لازمه این مطلب این است که شما بیایید بعد از هفت سال بعضی از درس هایی که ضرورت ندارد را کم کنید و بعضی از درس هایی که ضرورت دارد را اضافه کنید.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: بازبینی در متون درسی یکی از شاخصه های نظام آموزشی است و پویایی نظام آموزشی را نشان می دهد. باید ببینیم بعد از انقلاب به چه میزان در این مسائل بازنگری شده است و در این زمینه چه تحولاتی داشته ایم. در حال حاضر طلبه ها احساس می کنند برخی از مباحثی که می خوانند کاربرد ندارد و خود استاد هم نمی داند که کاربرد این بحث در کجاها میسر است. طرح مباحث نوعا فقط در همین حد است اما باید دانست که شبهاتی که مطرح می شود در چه جاهایی باید رصد شود و در چه جاهایی باید پاسخ گفته شود. به همین خاطر حوزه باید به سمت فقه های تخصصی رود که خیلی از مراکز این مسأله را درک کردند و به صورت مستقل بر روی این مباحث کار می کنند.

وی افزود: حوزه رسمی ما هنوز با همان روش های خودش کار می کند و فردی را به عنوان مجتهد در مسائل حقوق جزا که همان بحث تجزی در اجتهاد است تربیت می کند، باید در زمینه درسی تحولی ایجاد شود و تجزی در مسائل فقهی نسبت به حقوق مدنی و جزا، حقوق بین الملل و حقوق بشر هم ایجاد شود تا حداقل شبهه ها را به صورت دقیق متوجه شوند و پاسخ هایی که داده می شود و ورودی که به مسائل دارند با بینش به آن فضا و اصطلاحات آن علم باشد. من گاهی مقالاتی می بینم که شخص از سر درد و دلسوزی نوشته است اما هیچگونه اطلاعات لازم را در زمینه حقوقی ندارد و حتی اصطلاحات لازم در زمینه حقوقی آن بحث را رعایت نکرده است و این مسأله ایجاد مشکل می کند و فکر می کنند همه حوزه همین طور است و اطلاعاتشان کم است. حوزه و متولیان حوزه باید نسبت به این مسائل توجه داشته باشند.

استاد مرادخانی در انتهای سخنانش اظهار داشت: عواملی که مدیریت حوزه در زمینه های علمی در اختیار می گیرند باید عواملی باشد که خودشان نسبت به این زمینه ها صاحب اطلاع باشند و آنها را قبول داشته باشند. ان شاءالله مدیریت حوزه با دقت نظری که دارد در این زمینه وارد شود و سطوح حوزه را سطوح آموزشی و پژوهشی کند و این گونه نباشد که شخص تحصیل کرده در حوزه های علمیه حتی ابتدائیات کارهای پژوهشی را هم نداند و اطلاعی در مورد آنها نداشته باشد فلذا هیچ حضوری در نمایه های بین المللی و در مجلات مختلف علمی نداشته باشد./260/20/