انسان با استفاده از قوه صبر می تواند صدق و تقوا را در وجود خودش احیا کند. حضرت زینب سلام الله علیها نیز با علم به این موضوع صبر، صدق و تقوا را در خود پرورش دادند.

 استاد علی کریم پور قراملکی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به مناسبت وفات خانم زینب کبری سلام الله علیها به تبیین یکی از ویژگی های بارز آن حضرت یعنی صبر پرداخت و اینکه از دیدگاه قرآن، صبر چه نقشی در جهات ذهنی، روحی و رفتاری آن حضرت داشته است.

استاد کریم پور در نخستین گام به جهت ذهنی پرداخت و گفت: وقتی به قرآن نگاه می کنیم، صبر در ابعاد  اعتقادی، فکری و ذهنی انسان تاثیر دارد.

وی به عنوان اولین اثر صبر در این زمینه گفت: صبر موجب اعطای بصیرت واقعی به انسان می گردد. قرآن به فخر فروختن قارون به اموالش اشاره می کند در حالیکه مومنان او را متذکر می شدند به اینکه آنچه خداوند به او ارزانی کرده است باید در راه خدا مصرف شود. «وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ» ( و كسانى كه معرفت و دانش به آنان عطا شده بود، گفتند: واى بر شما پاداش خدا براى كسانى است كه ايمان آورده و كار شايسته انجام داده‏اند [از آنچه او دارد] بهتر است. و [اين حقيقت الهيه را] جز شكيبايان در نمى‏يابند. (سوره مبارکه قصص 80)

این استاد حوزه علمیه قم خاطر نشان کرد: عدم درک قارون به خاطر نبودِ قوه صبر است. اگر او از صابران بود می توانست ثواب الهی را بفهمد و چون زینب سلام الله علیها از قوه صبر برخوردار بود، به این موضوع علم داشته است.

استاد  کریم پور در بیان دومین اثر صبر در جنبه ذهبی گفت: صبر موجب می گردد تا شخص علم و تقوای خودش را احیا کند؛ وی در این رابطه به آیه 177 سوره مبارکه بقره اشاره کرد: «لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى‏ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائِلِينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ»  (نيكى اين نيست كه روى خود را به سوى مشرق و مغرب كنيد، بلكه نيكى [واقعى و كامل، كه شايسته است در همه امور شما ملاك و ميزان قرار گيرد، منش و رفتار و حركات‏] كسانى است كه به خدا و روز قيامت و فرشتگان و كتاب آسمانى و پيامبران ايمان آورده‏اند، و مال و ثروتشان را با آنكه دوست دارند به خويشان و يتيمان و درماندگان و در راه ماندگان و سائلان و [در راه آزادى‏] بردگان مى‏دهند، و نماز را [با همه شرايطش‏] برپاى مى‏دارند، و زكات مى‏پردازند، و چون پيمان بندند وفاداران به پيمان خويشند، و در تنگدستى و تهيدستى و رنج و بيمارى و هنگام جنگ شكيبايند اينانند كه [در دين‏دارى و پيروى از حق‏] راست گفتند، و اينانند كه پرهيزكارند.)

وی افزود: این آیه به ما می رساند که انسان با استفاده از قوه صبر می تواند صدق و تقوا را در وجود خودش احیا کند. حضرت زینب سلام الله علیها نیز با علم به این موضوع صبر، صدق و تقوا را در خود پرورش دادند.

وی سومین اثر صبر از جنبه ذهنی را محرک بودن انسان برای مسیر پر سنگلاخ جهاد عنوان کرد و در این راستا به آیه 142 سوره مبارکه آل عمران اشاره کرد: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ» (آيا پنداشته‏ ايد [با ايمانِ بدون عمل‏] وارد بهشت مى‏شويد، در حالى كه هنوز خدا كسانى از شما را كه در راه خدا جهاد كرده‏اند وشكيبايان را [از ديگران‏] مشخص و معلوم نكرده است؟!)

استاد کریم پور با توجه به کنار هم قرار گرفتن جهاد کنندگان و صابرین از ارتباط تنگاتنگ آنها گفت و خاطر نشان کرد: خانم حضرت زینب سلام الله علیها چون قوه صبر را داشتند توانستند در راه خدا جهاد کنند.

وی قوه صبر را از اسباب کمال و ترقی انسان هم به شمار آورد و آیه 102 صافات را به عنوان شاهد مدعا ذکر کرد: «فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى‏ فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى‏ قالَ يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ» (هنگامى كه با او به [مقام‏] سعى رسيد، گفت: پسرم! همانا من در خواب مى‏بينم كه تو را ذبح مى‏كنم، پس با تأمل بنگر رأى تو چيست؟ گفت: پدرم آنچه به آن مأمور شده‏اى انجام ده اگر خدا بخواهد مرا از شكيبايان خواهى يافت.)

وی با توجه به این آیه گفت صبر انسان را می توان حتی تا مقام جناب اسماعیل ذبیح الله برساند. استاد کریم پور در توضیح بیشتر در زمینه سببیت کمالی صبر برای انسان، به آیات 155 تا 157 بقره اشاره کرد: «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ  أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُون» (ما بطور حتم و بدون استثناء همگى شما را يا با خوف و يا گرسنگى و يا نقص اموال و جانها و ميوه‏ها مى‏آزمائيم، و تو اى پيامبر صابران را بشارت ده. يعنى آنهايى را كه وقتى مصيبتى بايشان مى‏رسد ميگويند: (إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ) ما ملك خدائيم و بسوى او باز خواهيم گشت. اينان مشمول صلواتى از پروردگارشان هستند و ايشان تنها ايشان راه يافته‏گانند.)

استاد علی کریم پور قراملکی در بخش دوم گفتگو، به نقش صبر در بُعد روحی انسان، از منظر قرآن پرداخت و در اولین گام به افزایش روحیه تحمل پذیری مشکلات و ناملایمات توسط قوه صبر اشاره کرد و آیه 175 سوره بقره را متذکر شد: «أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى‏ وَ الْعَذابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ» (اينان همانهايند كه با سرمايه هدايت، گمراهى مى‏خرند و مغفرت را با عذاب معاوضه مى‏كنند؛ راستى چقدر بر چشيدن آتش تحمل دارند.)

وی دومی اثر صبر در بعد روحی را ایجاد انگیزه دانست و در این راستا به بیان آیه 10 زمر پرداخت: «قُلْ يا عِبادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ وَ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةٌ إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ.» (بگو: اى بندگان مؤمنم! از پروردگارتان پروا كنيد. براى كسانى كه در اين دنيا اعمال شايسته انجام داده‏اند، پاداش نيكى است و زمين خدا گسترده است [بر شماست از سرزمينى كه دچار مضيقه دينى هستيد به سرزمينى ديگر مهاجرت كنيد]. فقط شكيبايان پاداششان را كامل و بدون حساب دريافت خواهند كرد.)

وی افزود: حضرت زینب سلام الله علیها نیز با توجه به دارا بودن قوه صبر بوده است که با انگیزه ای که همه به آن واقفیم، جهاد در راه خدا را به پیش بردند.

استاد کریم پور در بیان سومین اثر صبر در این بعد گفت: این قوه، روح انسان را به خداوند متصل می کند. «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ.» (اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از صبر و نماز [در همه امور زندگى‏] يارى جوييد زيرا خدا با صابران است. (سوره مبارکه بقره ، 153)

وی عزت بخشی و روحیه اقتدار را یکی دیگر از آثار صبر در بعد روحی عنوان کرد و در این راستا به آیه 46 سوره مبرکه  انفال اشاره کرد: «وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ.» (و از خدا و پيامبرش فرمان بريد، و با يكديگر نزاع و اختلاف مكنيد، كه سست و بد دل مى‏شويد، و قدرت و شوكتتان از ميان مى‏رود و شكيبايى ورزيد زيرا خدا با شكيبايان است.)

استاد کریم پور در ادامه بیان اثرات صبر بر بعد روحی به احیاگری خستگی ناپذیر در انسان اشاره کرد و افزود: این ویژگی به آن علت است که انسان پشتیبانی خداوند را برای خود حس می کند و یا به این بر می گردد که نشاط روحی دارد. «وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.» (و اگر وسوسه‏اى از سوى شيطان تو را تحريك كند [كه از اين بهترين شيوه دست بردارى‏] به خدا پناه ببر بى‏ترديد او شنوا و داناست.) (سوره مبارکه فصلت : 36) «إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ» (بى‏ترديد كسانى كه گفتند: پروردگار ما الله است، سپس [در ميدان عمل بر اين حقيقت‏] استقامت ورزيدند، نه بيمى بر آنان است و نه اندوهگين مى‏شوند. (سوره مبارکه احقاف، 13)

وی حسن برخورداری از لذایذ را یکی دیگر از اثرات صبر در بعد روحی عنوان کرد و آیه 16 از سوره مبارکه جن را یادآور شد: «وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقا» (و اگر [انس و جن‏] بر طريقه حق پايدارى كنند حتماً آنان را از آب فراوانى سيراب خواهيم كرد.

استاد علی کریم پور قراملکی در بخش سوم از گفتگو به اثرات صبر در بُعد عملی پرداخت و به عنوان اولین اثر به افزایش بازدهی و نیکوکاری در افراد اشاره کرد و در این راستا آیه 115 سوره مبارکه هود را بیان کرد: «وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ‏» (و شكيبايى كن كه يقيناً خدا پاداش نيكوكاران را تباه نمى‏كند.)

وی افزود: اینکه شخص بداند خداوند عملِ محسنین را ضایع نمی کند، موجب می گردد نیکوکار در انجام کار حسن، بیشتر جدیت و تلاش کند.

استاد در بیان دومین اثر صبر از بعد عملی به دستیابی به کمال برتر  اشاره کرد و آیه 17 سوره آل عمران را بیان کرد؛ این آیه اوصاف کسانی هست که خداوند در آیه قبل به آنها بشارت داده است «... بشّر العباد»: «الصَّابِرِينَ وَ الصَّادِقِينَ وَ الْقانِتِينَ وَ الْمُنْفِقِينَ وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحار» (آنان كه صبر كنندگان و راستگويان و فرمانبرداران و انفاق كنندگان و استغفار كنندگان در سحرهايند.)

وی افزود یکی دیگر از کارکردهای صبر در بعد عملی اثر بخشی در دیگران است: «فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفاسِقُون»( پس صبر كن همان گونه كه پيامبران اولوالعزم صبر كردند، و براى آنان در [نزول عذاب‏] شتاب مكن، روزى كه آنان آنچه را كه وعده داده مى‏شوند ببينند، گويى فقط ساعتى از يك روز [در دنيا] درنگ داشتند اين قرآن، ابلاغى است براى همه پس آيا جز مردم نافرمان هلاك مى‏شوند؟) ( سوره مبارکه احقاف 35)

استاد الگوسازی را یکی دیگر از آثار صبر در بعد عملی عنوان کرد و گفت: آن انسانی می تواند الگو باشد که در بُعد عملی صبور باشند. پدر اگر به بچه خود بگوید که سلام کند اما خود اهل سلام کردن نباشد، بر پسر اثرگزار نخواهد بود. آیه 21 سوره مبارکه احزاب به این نکته اشاره می کند: «لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرا»( يقيناً براى شما در [روش و رفتار] پيامبر خدا الگوى نيكويى است براى كسى كه همواره به خدا و روز قيامت اميد دارد و خدا را بسيار ياد مى‏كند)

وی ادامه داد قوه صبر موجب عاقبت به خیر شدن انسان است: «قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِين» (موسى به قومش گفت: از خدا يارى بخواهيد، و شكيبايى ورزيد، يقيناً زمين در سيطره مالكيّت و فرمانروايى خداست، آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد مى‏بخشد، و سرانجام نيك براى پرهيزكاران است. (سوره مبارکه اعراف 128)

این استاد حوزه علمیه قم مدیریت صحیح هیجانات به واسطه قوه صبر پرداخت و در این راستا به دو نوبت از مدیریت صحیح یعقوب اشاره کرد؛ آنجا که در سوره مبارکه یوسف می فرماید: «وَ جاؤُ عَلى‏ قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَ اللَّهُ الْمُسْتَعانُ عَلى‏ ما تَصِفُونَ» (و خونى دروغين بر پيراهنش آوردند [تا يعقوب مرگ يوسف را باور كند]. گفت: چنين نيست كه مى‏گوييد، بلكه نفس شما كارى [زشت را] در نظرتان آراست [تا انجامش بر شما آسان شود] در اين حال صبرى نيكو [مناسب‏تر است‏] و خداست كه بر آنچه شما [از وضع يوسف‏] شرح مى‏دهيد از او يارى خواسته مى‏شود). (18) «قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَنِي بِهِمْ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ»، ([برادران پس از بازگشت به كنعان، ماجرا را براى پدر بيان كردند، يعقوب‏] گفت: [نه چنين است كه مى‏گوييد] بلكه نفوس شما كارى [زشت‏] را در نظرتان آراست [تا انجامش بر شما آسان شود] پس من بدون جزع و بيتابى شكيبايى مى‏ورزم، اميد است خدا همه آنان را پيش من آرد زيرا او بى‏ترديد، دانا و حكيم است. (83)

وی در پایان گفتگو ضمن اشاره به برخورداری مدیریت صحیح توسط حضرت زینب سلام الله علیهااین جمله زیبا از حضرت را به عنوان شاهد مثال ذکر کردند: «ما رأیت الّا جمیلا»/270/260/43/