در واقع حمایت از قشر ضعیف در اجتماع اسلامی یکی از اهداف و عملکردهایی بوده است که اهل بیت علیهم السلام در سیره خودشان داشتند و و این الگو را برای حاکمان اسلامی بجای گذاشتند که آنها هم باید همیشه در کنار قشر ضعیف قرار گیرند.

استاد احمد مراد خانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: آقا علی بن الحسین زین العابدین که دارای کنیه های مختلفی از قبیل ابومحمد، ابوعبدالله، ابوالحسن و ابوالحسین هستند. امام چهارمی که تولد آن حضرت طبق روایات مشهور پنج شعبان سال 38 هجری قمری در شهر مدینه و طبق برخی از روایات در سال 48 قمری بوده است اما روایات مشهور مربوط به سال 38 هجری قمری است. امامت آن حضرت به مدت 35 سال و از سال 61 هجری قمری و در روز عاشورا تا سال 94 یا 95 هجری قمری به طول انجامیده است و طول عمر آن حضرت 57 بوده است.

وی افزود: ویژگی های آن حضرت سبب ایجاد القاب سجاد، زین‌العابدین، سیدالساجدین شد با توجه به چنین عناوینی ایشان از جمله امامانی هستند که حوادث مهمی را در طول عمر خودشان دیده و لمس کرده اند. در واقع می توانیم بیان کنیم، امام سجاد علیه السلام چهار امام را یعنی امام علی علیه السلام طبق قولی که تولد آن حضرت سال 38 هجری باشد و امام حسن و امام حسین علیهما السلام را در طی عمر شریفشان درک کردند یعنی درک دو یا سه امام قبل از خودشان از ویژگی هایی است که در مورد ایشان بیان شده است. در روایت قاضی نعمان آمده است که یکی از همسرهای امام سجاد علیه السلام ام عبدالله بوده است که دختر امام حسن علیه السلام است و امام محمد باقر علیه السلام نتیجه این ازدواج میمون بوده اند؛ دوره زندگی امام سجاد علیه السلام دارای ویژگی ها و برجستگی های خاصی است که شاید بتوانیم طی هفت مورد این ویژگی ها را دسته بندی کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: یکی از ویژگی های امام سجاد علیه السلام درک دو یا سه امام قبل از ایشان است. این تردید به جهت این است که تاریخ شهادت امیرالمومنین علیه السلام در سال 40 هجری بوده است و اگر تاریخ ولادت این امام سال 38 هجری باشد؛ در زمان شهادت امیرمؤمنان علیه السلام، امام سجاد علیه السلام دو یا سه سال بیشتر نداشتند و اگر طبق نقل دیگر در سال 38 به دنیا آمده باشند قطعا امیرالمؤمنین علیه السلام را درک نکرده اند. ویژگی دیگری که می توانیم برای امام سجاد علیه السلام بیان کنیم؛ حضور ایشان در واقعه کربلا است. ایشان در این واقعه به واسطه بیماری نتوانستند به جهاد بپردازند و بر اساس حکمت الهی که در کار بود؛ امام سجاد علیه السلام تلخی های زیادی را در این سفر درک کردند و از نزدیک از دست دادن تمام عزیزانشان را درک کردند اما با لطف الهی سرپرستی کاروان اسرا را از کوفه تا شام و از شام تا مدینه بر عهده داشتند.

وی اضافه کرد: امر مهم تری که حضرت سجاد علیه السلام بعد از شهادت پدر بزرگوارشان امام حسین علیه السلام داشتند؛ تبیین اهداف عاشورا بوده است؛ در این راستا حرکتی که امام حسین علیه السلام داشتند و تبیین و تبلیغ این حرکت با حالت های مختلف انجام می شد. چنان که گفته شده است که ایشان نزدیک چهار سال به طور مرتب گریه می کردند و این داغ بزرگی که در دل ایشان گذاشته شده بود باعث می شد که ایشان دردمندانه تمام حوادث کربلا را بیان کنند.

استاد مرادخانی اظهار داشت: قهرمانی حضرت زینب کبری سلام الله علیها به همراه امام سجاد علیه السلام باعث شد که عاشورا خالی از تحریف باقی بماند و به دست شیعیان رسد؛ حوادث دیگری که ایشان درک کردند واقعه حره و قتل عام مردم مدینه در سال 63 هجری قمری بوده است. در زمان این واقعه امام سجاد علیه السلام در شهر مدینه بودند و بعد از حوادث عاشورا شرایط به گونه ای شده بود که مردم به دنبال قیام بر علیه امویان بودند لذا در این زمان برخی از افراد می آمدند و خانواده هایشان را تحت سرپرستی امام علیه السلام قرار می دادند؛ بر طبق بعضی از نقل ها دارد که بعد از این قتل عام امام سجاد علیه السلام؛ سرپرستی چهارصد خانواده را بر عهده داشتند یعنی در این واقعه که به دست یزید ملعون صورت گرفت؛ ایشان پناهگاه بزرگی برای شیعیان علی بن ابیطالب علیه السلام بودند.

وی افزود: حادثه دیگری که در زمان حضور امام سجاد علیه السلام در مدینه رخ داد؛ قیام توابین در شهر کوفه به سرپرستی سلیمان بن صرد خزاعی و همچنین حادثه دیگری که در ایام بعد از شهادت امام حسین علیه السلام رخ داد؛ قیام مختار است که امام علیه السلام تمام این موارد را از نزدیک مشاهده کردند و در رابطه با حوادث آن مقدار که می توانستند کمک کنند؛ انجام می دادند گرچه در بعضی از مسائل نسبت به اعتقادات بعضی از افراد امثال مختار اشکالاتی مطرح است اما این قیام ها در مجموع مورد تایید امام بوده است و در واقع نمی توان گفت که امام با این قیام ها مخالف بودند چون هر عملی که بر علیه ظلمه انجام شود یقینا مورد تایید اهل بیت علیهم السلام بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: دوره 35 ساله امامت حضرت سجاد علیه السلام باعث شد که ایشان شش نفر از حاکمان اموی را درک کنند مثل یزید بن معاویه، عبدالله بن زبیر، معاویة بن یزید، مروان بن حکم، عبدالملک مروان و ولید بن عبدالملک که مرد خبیثی بوده است و امام علیه السلام را با سم به شهادت رساند و در واقع وقتی نگاه می کنیم می بینیم که امام علیه السلام در باره حضورشان در کنار این حاکمان اموی جابر با درایت سرپرستی شیعیان و مسلمین را بر عهده داشتند و زمینه های نهضت فرهنگی دوره امام صادق و امام باقر علیه السلام را ایجاد کردند. امام سجاد علیه السلام تا 34 سال بعد از واقعه کربلا حضور فعال داشتند و در این ایامی که به عنوان امام امت حضور داشتند بارها دیده می شد که امام در مسائل مختلف به صورت پنهانی تاثیراتی را در جامعه اسلامی گذاشتند.

وی خاطرنشان کرد: شاید بیشترین زمان حکمرانی بنی امیه در زمان ایشان مربوط به زمان حکومت عبدالملک مروان بوده است که حدود 21 سال حکومت کرد یعنی از سال 65 تا 86 این خبیث حاکم اسلامی بود و بعد از آن ولید بن عبدالملک بود که از سال 86 تا 96 حاکمیت بنی امیه بر جهان اسلام را ادامه داد. در این زمان امر خلافت و جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دقیقا تبدیل به قدرتی شده بود شبیه قدرت های پادشاهان سایر کشورها و از معنویت چیزی در آن باقی نمانده بود و این امام بود که در این دوره باید نقش مهمی را ایفا می کرد. ویژگی دیگری که برای امام سجاد علیه السلام وجود دارد که کم و بیش در همه ائمه بوده است اما در دوره امام سجاد علیه السلام هم نمود بسیار عالی داشت حمایت امام علیه السلام از بردگان بود؛ برده داری در آن زمانی که بردگان را هیچ حساب می کردند و حتی انسان نمی دانستند و برخورد حیوانی با آنها داشتند ارزش فوق العاده زیادی داشت.

استاد مرادخانی اظهار داشت: سیره عملی پیامبر و اهل بیت ایشان نسبت به بردگان و قشری که تحت شدیدترین فشارها بودند حمایت از این قشر بوده است و اهل بیت علیهم السلام تا جایی که می توانستند برده ها را می خریدند و آزاد می کردند. سید الاهل حتی در کتاب زین العابدین خودش این مساله را بیان می کند که تعداد بردگانی که در زمان امام سجاد علیه السلام خریداری شد و در شهر مدینه آزاد شدند؛ نزدیک به یک لشگر بود که اینها به عنوان موالی امام سجاد علیه السلام معروف بودند و از مریدان و عاشقان امام سجاد علیه السلام بودند و چنین عملی را شما در زمان حضرت علی علیه السلام هم مشاهده می کنید که در شهرهای عراق بردگان به ایشان نزدیک می شدند و ایشان برای آنها ارزش قائل می شدند و به آنها شخصیت می دادند و از این طریق محبت آنها را به خودشان جلب می کردند و این کار سبب می شد که آنها از موالیان و شیعیان علی بن ابیطالب علیه السلام شناخته شوند.

وی افزود: در واقع حمایت از قشر ضعیف در اجتماع اسلامی یکی از اهداف و عملکردهایی بوده است که اهل بیت علیهم السلام در سیره خودشان داشتند و و این الگو را برای حاکمان اسلامی بجای گذاشتند که آنها هم باید همیشه در کنار قشر ضعیف قرار گیرند. بحث رفاه طلبی زمانی آسیب زا می شود که رفاه طلب ها بخواهند در بدنه حکومت اسلامی نفوذ کنند و این خطری است که در طول تاریخ دیده شده است و باید از آن پرهیز کرد.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: از ویژگی های خاص امام سجاد علیه السلام می توانیم از آثار فراوانی که از این امام در زمینه های مختلف باقی مانده است یاد کنیم؛ مجموعه صحیفه سجادیه که در واقع به تمام مسائل اسلامی نظر دارد و اعتقادات و بحث مراتب توحید در صحیفه سجادیه با بیان بسیار لطیفی که امام علیه السلام به صورت دعا بیان کردند؛ یکی از آثار بزرگی است که مایه فخر شیعیان است که باعث شده است صحیفه سجادیه بعد از قرآن و نهج البلاغه همتایی نداشته باشد. در زمینه مباحث حقوقی و فقهی وقتی نگاه می کنیم می بینیم که امام علیه السلام رساله حقوق دارند و این رساله حقوق هم نسبت به حقوق حتی اعضای بدن چه رسد به حقوق خداوند و حقوق پدر و مادر و دیگران در این زمینه به صورت مفصل بیان شده است حتی حقوقی که وام گیرنده نسبت به افراد دارد و این ویژگی نشان دهنده دقت فقه شیعه و دقت امام سجاد علیه السلام است.

وی تاکید کرد: از جمله دعاهای خاصی که منسوب به امام سجاد علیه السلام است و از آثار امام سجاد علیه السلام شمرده می شود؛ دعای سحر امام سجاد علیه السلام معروف به دعای ابوحمزه ثمالی است. این شخصیت بیان می کند که امام سجاد علیه السلام در سحرگاهان ماه رمضان این دعا را قرائت می کردند و با حال خاصی این کلمات را بیان می کردند. این دعا در واقع یکی از زیباترین دعاهایی است که مباحث توحیدی و عبادی با تمام دقت های آن در این دعا مشاهده می شود.

استاد مرادخانی اظهار داشت: زیارت امین الله یکی دیگر از آثاری است که از امام سجاد علیه السلام به جا مانده است که هنگام زیارت حضرت امیر علیه السلام نقل شده است که ابن مشهدی در کتاب المزار کبیر خودش و ابن قولویه در کتاب کامل الزیارات خودش این زیارت امین الله را نقل می کند که در واقع از زیارت های خاصی است که از امام سجاد علیه السلام نقل شده است. یکی از مهم ترین خدماتی که امام سجاد علیه السلام در طول حیات با برکتشان داشته اند؛ بحث تربیت شاگردان امام سجاد علیه السلام است شاگردانی که در زمینه های مختلف نقش بسزایی داشته اند تا جایی که از جمله افرادی که به عنوان شاگردان امام سجاد علیه السلام مطرح هستند نام دو صحابه به چشم می خورد.

وی افزود: جابر بن عبدالله انصاری که از صحابه خاص پیامبر بود و شخصی است که به عنوان راوی حدیث لوح که در آن اسماء ائمه علیهم السلام آمده است مطرح است. شخصیتی که پنج امام را درک کرده است یعنی از حضرت امیر تا امام محمد باقرعلیه السلام را درک کرده است و در واقع جابر نقش تعیین کننده روند نبوت و امامت را داشته است؛ در این که مسیر صحیح آن مسیر است یا سلیم بن قیس رمادی که از اصحاب خاص امام سجاد علیه السلام بوده است که ایشان یکی از اصحاب امام علی علیه السلام و همچنین امام حسن و امام حسین علیهما السلام بودند و محضر امام محمد باقر علیه السلام را هم درک کرده اند.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: این مسائل خصوصیت هایی است که در نقش امام نسبت به تربیت و ترویج افکار شیعیان که همان افکار ناب اسلام محمدی است نقش بسیاری داشته است؛ ابوخالد کابلی که نگاه می کنیم شخصی است که اهل افغانستان بوده است و از کابل به مدینه می آید و یکی از راویان احادیث شیعه می شود. ابو حمزه ثمالی به عنوان یک محدث و یک مفسری از تابعین مطرح است؛ وقتی به قرن دوم نگاه می کنیم، این شخص با درک چهار امام بیان کننده افکار و احادیث این امامان در قالب احادیث تفسیری و غیر تفسیری است و شهرت ایشان به همان دعایی است که از امام سجاد علیه السلام نقل کرده است که تحت عنوان دعای ابوحمزه ثمالی مطرح است و از چهره بزرگ تربیت شده در دامان امام سجاد علیه السلام است که نقش مهمی را در ترویج افکار شیعه داشته است.

وی در انتهای سخنانش بیان داشت: ابان بن تغلب کسی است که نزدیک به سی هزار روایت را از ائمه و معصومین نقل می کند به عنوان یک فردی که فقیه اهل بیت علیهم السلام است؛ شناخته می شود و از بزرگان تفسیر و محدثان بزرگی است که سه امام را درک کرده است یعنی امام سجاد و امام محمد باقر و امام صادق علیهم السلام را درک کرده است و درواقع امام سجاد علیه السلام با تربیت ابان بن تغلب زمینه ساز ظهور فقه شیعه به صورت رسمی در دایره حکومت اسلامی بوده است و اینها هر کدام جای بحث بسیاری دارد و خداوند ان شاء الله ما را به واسطه ارادت و محبتی که نسبت به اهل بیت علیهم السلام داریم به خصوص امام سجاد علیه السلام مورد لطف و غفران خودش قرار دهد و ما را در دنیا و آخرت از زیارت و شفاعت این بزرگان محروم نکند با سلام و صلوات بر شهدای اسلام و شهدای مدافع حرم و امام شهدا و با آرزوی سلام و سلامتی برای مقام معظم رهبری./260/43/