به این خاطر به ماه رسول خدا «شعبان» گفته می شود که در این ماه شعبه های رحمت حق بر بندگانش نازل می شود فلذا نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم بیان می کند: «شعبان شهری».

استاد علی مهدوی دامغانی در گفتگو با خبرنگار سایت نشست دوره ای اساتید، به بیان بخشی از فضایل ماه شعبان و مناجات شعبانیه پرداخت.

وی گفت: شعبان ماه نبی مکرم اسلام است که از عظمت ویژه ای در بین ماه ها برخوردار است. در روایتی نبوی چنین نقل شده است که «شعبان شهری و رمضان شهر الله»؛

وی افزود: در سوره شریفه توبه، آیه 36 آمده است: «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ‏» (يقيناً شماره ماه‏ها در پيشگاه خدا از روزى كه آسمان‏ها و زمين را آفريده در كتاب [علم‏] خدا دوازده ماه است از آنها چهار ماهش ماه حرام است اين است حساب استوار و پايدار پس در اين چهار ماه [با جنگ و فتنه و خونريزى‏] بر خود ستم روا مداريد و با همه مشركان همان گونه كه آنان با همه شما مى‏جنگند، بجنگيد و بدانيد خدا با پرهيزكاران است.)

استاد دامغانی خاطرنشان کرد: مقدمه ماه شعبان، ماه رجب است که مشهور به «ماه اصب» می باشد؛ مؤخره این ماه، «شهر الله العظیم» است؛ قطعا ماه شعبان از عظمت ویژه ای برخوردار می باشد که ماه رجب و شعبان ، برای ماه زیارت حق جلت عظمته مقدمه شدند.

استاد علی مهدوی دامغانی افزود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم چنین فرموده است: «فمن صام شهری کنت له شفیعا یوم القیامة». اصل روایت زیبا به این شرح است: «قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَاشِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ فُرَاتٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْهَمَدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْرُوفُ بِأَبِي عَلِيٍّ الشَّامِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ‏ بْنُ سَعِيدٍ الرَّمَدْقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ عَتَّابٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنَا خُزَيْمِيٌّ عَنِ الضَّحَّاكِ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهما اسلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم شَعْبَانُ شَهْرِي وَ رَمَضَانُ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ صَامَ شَهْرِي كُنْتُ لَهُ شَفِيعاً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ صَامَ شَهْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنِسَ اللَّهُ وَحْشَتَهُ فِي قَبْرِهِ وَ وَصَلَ وَحْدَتَهُ وَ خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ مُبْيَضّاً وَجْهُهُ أَخَذَ الْكِتَابَ بِيَمِينِهِ وَ الْخُلْدَ بِيَسَارِهِ حَتَّى يَقِفَ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَيَقُولُ عَبْدِي فَيَقُولُ لَبَّيْكَ سَيِّدِي فَيَقُولُ عَزَّ وَ جَلَّ صُمْتَ لِي قَالَ فَيَقُولُ نَعَمْ يَا سَيِّدِي فَيَقُولُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خُذُوا بِيَدِ عَبْدِي حَتَّى تَأْتُوا بِهِ نَبِيِّي فَأُوتَى بِهِ فَأَقُولُ صُمْتَ شَهْرِي فَيَقُولُ نَعَمْ فَأَقُولُ لَهُ أَنَا أَشْفَعُ لَكَ الْيَوْمَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَمَّا حُقُوقِي فَقَدْ تَرَكْتُهَا لِعَبْدِي وَ أَمَّا حُقُوقُ خَلْقِي فَمَنْ عَفَا عَنْهُ فَعَلَيَّ عِوَضُهُ حَتَّى يَرْضَى قَالَ النَّبِيُّ ص فَآخُذُ بِيَدِهِ حَتَّى أَنْتَهِي بِهِ إِلَى الصِّرَاطِ فَأَجِدُهُ زَحْفاً زَلِقاً لَا يَثْبُتُ عَلَيْهِ أَقْدَامُ الْخَاطِئِينَ فَآخُذُ بِيَدِهِ فَيَقُولُ لِي صَاحِبُ الصِّرَاطِ مَنْ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَقُولُ هَذَا فُلَانٌ بِاسْمِهِ مِنْ أُمَّتِي كَانَ قَدْ صَامَ فِي الدُّنْيَا شَهْرِي ابْتِغَاءَ شَفَاعَتِي وَ صَامَ شَهْرَ رَبِّهِ ابْتِغَاءَ وَعْدِهِ فَيَجُوزُ الصِّرَاطَ بِعَفْوِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّى يَنْتَهِيَ إِلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَاسْتَفْتِحُ لَهُ فَيَقُولُ رِضْوَانُ ذَلِكَ الْيَوْمَ أُمِرْنَا أَنْ نَفْتَحَ الْيَوْمَ لِأُمَّتِكَ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام صُومُوا شَهْرَ رَسُولِ اللَّهِ ص يَكُنْ لَكُمْ شَفِيعاً وَ صُومُوا شَهْرَ اللَّهِ تَشْرَبُوا مِنَ الرَّحِيقِ الْمَخْتُومِ وَ مَنْ وَصَلَهَا بِشَهْرِ رَمَضَانَ كُتِبَ لَهُ صَوْمُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْن‏» (فضائل الأشهر الثلاثة، ص: 63 تا 65)

استاد مهدوی دامغانی در زمینه وجه تسمیه این ماه مبارک به «شعبان» بیان داشت: به این خاطر به ماه رسول خدا «شعبان» گفته می شود که در این ماه شعبه های رحمت حق بر بندگانش نازل می شود فلذا نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم بیان می کند: «شعبان شهری».

وی در ادامه به بیان فقراتی از صلوات خاصه این ماه پرداخت: «وَ هَذَا شَهْرُ نَبِيِّكَ سَيِّدِ رُسُلِكَ شَعْبَانُ الَّذِي حَفَفْتَهُ مِنْكَ بِالرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوَانِ الَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَدْأَبُ فِي صِيَامِهِ وَ قِيَامِهِ فِي لَيَالِيهِ وَ أَيَّامِهِ بُخُوعاً لَكَ فِي إِكْرَامِهِ وَ إِعْظَامِهِ إِلَى مَحَلِّ حِمَامِه‏» این است ماه پیامبرت، آن سرور فرستادگان، شعبانی که آن را به رحمت و رضوانت پوشاندی، ماهی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در روزه ‌داری و به پا داری عبادت در شب‌ها و روزهایش تا هنگام مرگ، با تمام توان کوشش می‌کرد، تنها برای فروتنی در برابرت و گرامیداشت و بزرگداشت ماه شعبان، «اللّهُمَّ فَأَعِنَّا عَلَى الاسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فِيهِ، وَنَيْلِ الشَّفاعَةِ لَدَيْهِ.» (به ما کمک کن تا بتوانیم سنت پیامبر را در این ماه احیا بداریم و نائل بشویم به شفاعت پیامبر در نزد تو)

وی افزود: این ماه شعبان، ماه استغفار و ماه تقرب به ذات حضرت حق است. برای اینکه بندگان پاک و پاکیزه از هر دنس و آلودگی وارد ضیافت الهی بشوند، آن ماهی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله درباره آن فرمود:«شهر الله» است.

وی تاکید کرد: برای اینکه بندگان الهی پاک و پاکیزه وارد ماه مبارک رمضان بشوند، لازم است که در این ماه با استغفار به درگاه ذات حضرت حق، و با توبه، و روزه گرفتن و تضرع و زاری، با مناجات به ذات حضرت حق به این روش و سیره ائمه طاهرین علیهم السلام تمسک کنند.

استاد مهدوی دامغانی در باره ارزش والای مناجات شعبانیه خاطرنشان کرد:  مناجات شعبانیه که از امیرالمومنین و امامان معصومین علیهم السلام وارد شده است، مناجات و دعایی است که امیرالمومنین، امیر کلام، چنین مناجاتی را انشاء و املاء می کند و ائمه طاهرین علیهم السلام پس از او این مناجات را قرائت و به وسیله آن به درگاه خداوند متعال تضرع می کردند.

وی افزود: چه زیباست که این دعا حفظ و قرائت شود. چنان زیباست که یک انسان فرشی را عرشی می کند، ناسوتی را لاهوتی می نماید و به وسیله ن  آن قرب به ذات حضرت حق حاصل می شود.

این استاد حوزه علمیه در ادامه به بیان فقراتی از این مناجات زیبا پرداخت: «الهی بیدک لا بید غیرک»: (خدایا فقط به دست توست و نه به دست دیگری؛)؛ آنچه که زیاده بر من باشد، آنچه که نقیصه بر من وارد بشود. نفع من، ضرر من، همه در دست توست؛ این فقره از مناجات عبد را از خلق جدا و به خالق وصل می کند، از خلق منقطع، به خالق متصل می کند: «الهِي انْ حَرَمْتَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي يَرْزُقُنِي، وَ انْ خَذَلْتَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُنِي، الهِي أَعُوذُ بِكَ مِنْ غَضَبِكَ وَ حُلُولِ سَخَطِكَ.» خدایا اگر تو مرا محروم نمایی چه کسی است که به من روزی عنایت نماید و اگر تو مرا خوار گردانی چه کسی است که مرا یاری دهد.

وی در ادامه بیان مناجات شعبانیه به فرازهای دیگر این زیارت اشاره کرد: «إِلَهِي إِنْ كُنْتُ غَيْرَ مُسْتَأْهِلٍ لِرَحْمَتِكَ فَأَنْتَ أَهْلٌ أَنْ تَجُودَ عَلَيَّ بِفَضْلِ سَعَتِك» (‏خدایا اگر من اهلیت ندارم که مشمول رحمت تو باشم، تو اهل هستی که بر من جود کنی به سعه فضلت) «اِلـهي لَمْ يَزَلْ بِرُّكَ عَلَيَّ اَيّامَ حَياتي فَلا تَقْطَعْ بِرَّكَ عَنّي في مَماتي. ». (خدایا از قدیم و ازل نیکی تو در ایام حیات بر من نازل بود.)-از آن وقتی که در رحم مادر است، حیات محقق می شود- خدایا نیکی خود را در ایام حیاتم نازل کردی، این نیکی را در هنگام مرگم از من قطع نفرما.) «اِلـهي كَيْفَ آيَسُ مِنْ حُسْنِ نَظَرِكَ لي بَعْدَ مَماتي، وَاَنْتَ لَمْ تُوَلِّني إلاّ الْجَميلَ في حَياتي.» (اى خدا چگونه مايوس از احسانت بعد مردنم شوم و حال آنكه تو در تمام عمرم با من جز نيكى و احسان نكردى.) «اِلـهي تَوَلَّ مِنْ اَمْري ما اَنْتَ اَهْلُهُ، وَعُدْ عَلَيَّ بِفَضْلِكَ عَلى مُذْنِب قَدْ غَمَرَهُ جَهْلُهُ» (اى خدا با من آن كن كه تو را شايد (نه آنجه مرا بايد) و باز هم به فضل و كرم بر گنهكارى كه در لجه گناه از جهل و نادانى فرو رفته ترحم فرما).

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو به دیگر فرازهای مناجات شعبانیه پرداخت: «اِلـهي قَدْ سَتَرْتَ عَلَيَّ ذُنُوباً في الدُّنْيا وَاَنَا اَحْوَجُ اِلى سَتْرِها عَلَيَّ مِنْكَ في الآخْرةِ» (اى خدا تو در دار دنيا گناهانم را از تمام خلق پنهان داشتى و من در آخرت به ستاريت از دنيا محتاجترم) «اِذْ لَمْ تُظْهِرْها لاِحَد مِنْ عِبادِكَ الصّالِحينَ، فَلا تَفْضَحْني يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى رُؤُوسِ الأشْهادِ.» (و چون لطف كردى و گناهانم را بر هيچ بنده صالحى آشكار نكردى پس روز قيامت هم مرا مفتضح و رسوا در حضور جميع خلايق مگردان) «الهی ما اظنک تردّنی فی حاجة قد افنیت عمری فی طلبها منک.» (خدایا گمان نمی کنم که من را رد کنی در آن حاجت و خواسته ای که عمرم را در طلب آن حاجت فنا کردم.) شصت سال است که از تو می خواهم «استغفرک و اتوب الیک و قنا عذاب النار ربنا فاغفر لنا ذنوبنا و کفّر عنا سیئاتنا و توفّنا مع الابرار» عمرم را در طلب این حاجت فنا کردم. گمان نمی کنم این حاجت مرا رد نمایی.

استاد مهدوی دامغانی به فراز دیگری از مناجات شعبانیه هم اشاره کرد: «إِلهِى إِنَّ مَنْ تَعَرَّفَ بِكَ غَيْرُ مَجْهُولٍ، وَمَنْ لاذَبِكَ غَيْرُ مَخْذُولٍ، وَمَنْ أَقْبَلْتَ عَلَيْهِ غَيْرُ مَمْلُوكٍ؛» خدایا، کسی که به تو شناخته شد، ناشناخته نیست و آن‌که به تو پناهنده شد خوار نیست و هرکه را تو به او روی آوری برده نیست.

استاد مهدوی دامغانی افزود: مناجات شعبانیه تا به آنجا می رسد که انقطاع از خلق به کمال خودش برسد. به هیچ خلقی از مخلوقات خدا توجه نداشته باشد و تمام توجه عقل به سوی خالق باشد و امیرالمومنین علیه السلام در نهایت زیبایی این جملات را بیان می کند: «إِلهِى هَبْ لى كَمالَ الانْقِطاعِ إِلَيْكَ، وَأَنِرْ أَبْصارَ قُلُوبِنا بِضِياءِ نَظَرِها إِلَيْكَ ، حَتَّى تَخْرِقَ أَبْصارُ الْقُلُوبِ حُجُبَ النُّورِ فَتَصِلَ إِلى مَعْدِنِ الْعَظَمَةِ، وَتَصِيرَ أَرْواحُنا مُعَلَّقَةً بِعِزِّ قُدْسِكَ.» خدایا کمال جدایی از مخلوقات را، برای رسیدن کامل به خودت به من ارزانی کن و دیدگان دل‌هایمان را به پرتو نگاه به‌سوی خویش روشن کن تا دیدگان دل، پرده‌های نور را دریده و به سرچشمه عظمت دست یابد و جان‌هایمان آویخته به شکوه قدست گردد.

وی افزود: این روش امیرالمومنین علیه السلام است اگر مولا امیرالمومنین علیه السلام به پیشگاه خداوند باری تعالی چنین عرضه می دارد و چنین مناجات می کند، اگر ائمه طاهرین علیهم السلام با آن درجات و مقامات چنین عرضه می دارند و در نزد ذات حضرت حق این گونه مناجات می کنند و این معانی بلند را به ما تعلیم می فرمایند، هر یک از ما به قدر سعه وجودی خود باید چنین رفتار کند تا بتواند به سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم عمل کند. به همین خاطر در صلوات شعبانیه می خوانیم: «اللَّهُمَّ فَأَعِنَّا عَلَى الِاسْتِنَانِ بِسُنَّتِهِ فِيهِ وَ نَيْلِ الشَّفَاعَةِ لَدَيْه» این ها دعاهای ماست تا به کمالات برسیم و درجات را بپیماییم تا وقتی که می خواهیم وارد شهر الله بشویم، خودمان یک بیت الله شده باشیم. چرا که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «قد اقبل الیکم شهر الله» ماه خدا به سوی شما روی آورده است.

وی خاطرنشان کرد: برای اینکه عظمت ماه مبارک رمضان و شهر الله معلوم شود، باید دانست که عظمت کلام خدا نسبت به سایر کلام ها چگونه است، قرآن مجید فرقش با سایر کتب دیگر چیست. «لا یمسه الا المطهرون تنزیل من ربّ العالمین».

استاد مهدوی دامغانی در این زمینه افزود: برای اینکه عظمت شهر الله و ماه مبارک رمضان را بفهمیم، باید عظمت بیت الله بر سایر بقاع و بیوت را بفهیم، آنجا که می گوید: «وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى‏ كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ‏‏» (و در ميان مردم براى حج بانگ زن تا پياده و سوار بر هر شتر باريك اندام [چابك و چالاك‏] كه از هر راه دور مى‏آيند، به سوى تو آيند) (حج 27) آنجا که «و من دخله کان آمنا» هر کس وارد حریم ذات حق بشود، او محفوظ است؛

وی افزود: برای آنکه «شهر الله» را بفهمیم، باید تفاوت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را با سایر خلق الله بدانیم که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در قرآن کریم این گونه توصیف شده است: «ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَلِيماً» (محمّد، پدر هيچ يك از مردان شما نيست، ولى فرستاده خدا و خاتم پيامبران است و خدا به هر چيزى داناست.) ( احزاب 40)

استاد مهدوی دامغانی در بخش پایانی این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید گفت: به تناسب تفاوت عظمت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم با سایر خلق خدا و کلام خدا با کلام دیگران و بیت الله با سایر بیوت و سایر بقاع؛ به همین مقدار شهر الله و این ماه مبارک رمضان با سایر شهور و ایام دیگر متفاوت است پس بر هر عاقل و انسان متعمق و متوجه لازم است که در این ماه شعبان خود را بسازد و چنان خود را پاک و مهذب کند و از هر آلودگی خود را بزداید که وقتی در مهمانی خداوند تبارک و تعالی آمد:«إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِي وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَات‏ ِ هُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّه‏»./270/260/43/