زمان در عالم تکوین نقش خاص خود را ایفا می کند و شخصی که خود را تحت تربیت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم قرار می دهد، مقدماتی را باید پشت سر بگذارد؛ چه اینکه برای ماه مبارک شعبان، مقدمه ای به نام ماه رجب المرجب قرار داده شده است و البته برای آن هم اعمال و ثواب های بسیار خیره کننده در نظر گرفته شده است تا با ایجاد رغبت در انسان، شخص به انجام اعمال در آن ماه عزیز بپردازد و به نسبت آمادگی کسب کند.

استاد سید طه موسوی در مصاحبه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به بیان فضایل ماه مبارک شعبان پرداخت.

وی در زمینه وجه تسمیه این ماه، به روایتی از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در کتاب شریف «ثواب الأعمال و عقاب الأعمال» مرحوم شیخ صدوق رحمت الله علیه اشاره کرد که در آن آمده است، به این علت به این ماه شریف، شعبان گفته می شود، زیرا رزق مؤمنین در این ماه شریف شعبه شعبه می شود؛ اصل روایت از  ای کتاب شریف، بیان می گردد: «حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ الْمُعَاذِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ‏ عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ الْوَاسِطِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ سَائِبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ قَدْ تَذَاكَرَ أَصْحَابُهُ عِنْدَهُ فَضَائِلَ شَعْبَانَ فَقَالَ شَهْرٌ شَرِيفٌ وَ هُوَ شَهْرِي وَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ تُعَظِّمُهُ وَ تَعْرِفُ حَقَّهُ وَ هُوَ شَهْرٌ تُزَادُ فِيهِ أَرْزَاقُ الْمُؤْمِنِينَ كَشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تُزَيَّنُ فِيهِ الْجِنَانُ وَ إِنَّمَا سُمِّيَ شَعْبَانَ لِأَنَّهُ يَتَشَعَّبُ فِيهِ أَرْزَاقُ الْمُؤْمِنِينَ وَ هُوَ شَهْرٌ الْعَمَلُ فِيهِ مُضَاعَفٌ الْحَسَنَةُ بِسَبْعِينَ وَ السَّيِّئَةُ مَحْطُوطَةٌ وَ الذَّنْبُ مَغْفُورٌ وَ الْحَسَنَةُ مَقْبُولَةٌ وَ الْجَبَّارُ جَلَّ جَلَالُهُ يُبَاهِي فِيهِ بِعِبَادِهِ وَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَّامِهِ وَ قُوَّامِهِ فَيُبَاهِي بِهِمْ حَمَلَةَ الْعَرْش‏...» (الأمالي( للصدوق)، النص، ص: 23) (ابن عباس مى‏گويد: در حالى كه اصحاب رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نزد آن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در باره فضايل شعبان سخن مى‏گفتند، آن حضرت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمودند: ماه شريفى است و آن ماه من است. حمل‏كنندگان عرش آن را بزرگ داشته و قدر آن را مى‏شناسند. و آن ماهى است كه ارزاق مؤمنين براى رمضان در آن زياد مى‏شود و بهشتها آراسته مى‏گردند. و فقط باين جهت شعبان ناميده شد كه ارزاق مؤمنين در آن زياد مى‏شود. و آن ماه عمل است كه در آن حسنه هفتاد بار دو چندان گرديده، بديها ريخته شده، گناهان آمرزيده شده و حسنه قبول مى‏شود؛ خداى بزرگ به بندگان خود مباهات مى‏نمايد، از عرش خود به روزه‏داران و عبادت‏كنندگان نگريسته و بخاطر ايشان به حمل‏كنندگان عرش خود مباهات مى‏نمايد)

وی ضمن تأکید مجدد بر تقسیم شدن روزی مؤمنین در این ماه، افزود: این روزی هم می تواند مادی و هم معنوی باشد؛ حتی می توان گفت رزق و روزی ماه رمضان هم در این ماه تقسیم می گردد.

این استاد حوزه علمیه افزود: فرصت شعبان یکی از مهمترین فرصت ها در زمینه کسب رزق معنوی است و باید از این فرصت الهی در این ماه استفاده شایان را ببریم؛ وی در این زمینه به روایتی علوی اشاره کرد که مولا امیرالمومنین علی علیه السلام می فرماید: شدیدترین غصه ها، غصه از دست دادن فرصت است.

وی ضمن اشاره به اعمالی که توسط معصومین علیهم السلام برای استفاده بهینه مؤمنین از این فرصت درخشان ذکر شده است؛ به روایتی از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم اشاره کرد: علامه محمد باقر مجلسی در کتاب «زاد المعاد» آورده است: «اعلم أن فضل شهر شعبان أكثر من فضل شهر رجب و أنه منسوب إلى سيد الأنبياء صلّى اللّه عليه و آله و سلم‏ كَمَا رُوِيَ عَنِ الْإِمَامِ الصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ كَانَ إِذَا شَاهَدَ شَهْرَ شَعْبَانَ: يَأْمُرُ الْمُنَادِيَ أَنْ يُنَادِيَ فِي أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَنَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ إِلَيْكُمْ فَهُوَ يَقُولُ: إِنَّ شَعْبَانَ شَهْرِي، رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَعَانَنِي عَلَيْهِ. ثُمَّ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مُنْذُ أَنْ سَمِعْتُ مُنَادِيَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ لَمْ أَتْرُكْ صَوْمَ شَعْبَانَ وَ لَنْ أَتْرُكَهُ مَا دُمْتُ حَيّاً، وَ قَالَ: إِنَّ صَوْمَ شَعْبَانَ وَ رَمَضَانَ تَوْبَةٌ مِنْ جَمِيعِ الذُّنُوبِ مِنَ اللَّهِ عَلَى النَّاسِ.» (زاد المعاد - مفتاح الجنان، ص: 43)

وی با تأکید بر این فقره از روایت نبوی که «... رحم الله من اعاننی علیه»، افزود: یاری کردن پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم به این است که در رسالت ایشان، کمک کار باشیم.

این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: بر طبق فرمایش رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، که می فرماید: «انّی بعثت لأتمم مکارم الاخلاق»؛ اگر کسی خودش را، و خانواده و قوم خودش را در این مسیر قرار داد تا خبائث اخلاقی خود را تطهیر کند، پیامبر اسلام را یاری رسانده است؛ و این ماه شعبان ظرفیت آن را دارد که شخص مؤمن به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم کمک کند و دین داری را در خود نهادینه نماید.

وی در بخش دوم از این گفتگوی صمیمانه به این نکته توجه داد: زمان در عالم تکوین نقش خاص خود را ایفا می کند و شخصی که خود را تحت تربیت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم قرار می دهد، مقدماتی را باید پشت سر بگذارد؛ چه اینکه برای ماه مبارک شعبان، مقدمه ای به نام ماه رجب المرجب قرار داده شده است و البته برای آن هم اعمال و ثواب های بسیار خیره کننده در نظر گرفته شده است تا با ایجاد رغبت در انسان، شخص به انجام اعمال در آن ماه عزیز بپردازد و به نسبت آمادگی کسب کند.

وی افزود: این سیر ادامه می یابد و برنامه برای تربیت این شخص در ماه شعبان پی گرفته می شود و لذا شخص با انجام اعمال در نظر گرفته شده در شعبان شریف، طهارت بیشتری را کسب می نماید و آمادگی بیشتری را در خود می بیند و به این ترتیب می تواند بهتر و آماده تر و مناسب تر وارد «شهر الله»، یعنی رمضان الکریم گردد. این غیر از آن چیزی است که خداوند متعال به صورت تکوینی بنده خود را در جایگاه مکانی و زمانی خاص خود قرار داده است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: از جمله اعمالی که در این ماه مبارک شعبان برای ایجاد آمادگی بیشتر قرار داده شده است، «روزه داری» می باشد.

وی به روایتی علوی اشاره کرد که مولا امیرالمؤمنین علیه الصلاة و السلام می فرماید: هر کس در ماه شعبان برای رسیدن به تقرب پروردگار عالم و جلب محبت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم روزه گیرد، خداوند عالم به او رحمت می نماید و در روز قیامت کرامت خود را نصیب او می کند.

استاد سید طه موسوی در این باره به نکته ظریفی اشاره کرد: انسان مؤمن که فرصت شناس است، از روزه این ماه غفلت نمی ورزد زیرا به کسب کرامت پروردگار در روز قیامت چشم می دوزد و آن را در روزه این ماه باید جستجو کند و می داند که ثواب روزه این ماه را در ماه دیگر یافت نمی شود.

وی به خطبه ای طولانی از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اشاره کرد که در بحار الانوار هم آمده است: «شعبان ماه شریفی است، آن ماه من است و حاملان عرش آن را بزرگ می شمارند و آن را می شناسند...».

اصل روایت که در کتاب «امالی» مرحوم شیخ صدوق رحمت الله علیه آمده است، به این شرح می باشد: «عَيَّاشٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ الْوَاسِطِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ سَائِبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ قَدْ تَذَاكَرَ أَصْحَابُهُ عِنْدَهُ فَضَائِلَ شَعْبَانَ فَقَالَ شَهْرٌ شَرِيفٌ وَ هُوَ شَهْرِي وَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ تُعَظِّمُهُ وَ تَعْرِفُ حَقَّهُ وَ هُوَ شَهْرٌ تُزَادُ فِيهِ أَرْزَاقُ الْمُؤْمِنِينَ كَشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تُزَيَّنُ فِيهِ الْجِنَانُ وَ إِنَّمَا سُمِّيَ شَعْبَانَ لِأَنَّهُ يَتَشَعَّبُ فِيهِ أَرْزَاقُ الْمُؤْمِنِينَ وَ هُوَ شَهْرٌ الْعَمَلُ فِيهِ مُضَاعَفٌ الْحَسَنَةُ بِسَبْعِينَ وَ السَّيِّئَةُ مَحْطُوطَةٌ وَ الذَّنْبُ مَغْفُورٌ وَ الْحَسَنَةُ مَقْبُولَةٌ وَ الْجَبَّارُ جَلَّ جَلَالُهُ يُبَاهِي فِيهِ بِعِبَادِهِ وَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَّامِهِ وَ قُوَّامِهِ فَيُبَاهِي بِهِمْ حَمَلَةَ الْعَرْش‏....» (الأمالي( للصدوق)، النص، ص: 23) (رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در ضمن اينكه اصحابش نزد او فضائل شعبان را مذاكره مي كردند، فرمود: شعبان‏ ماه شريفى است و ماه من است و حاملان عرش آن را بزرگ شمارند و حق آن را بشناسند و آن ماهى است كه ارزاق مؤمنان را براى ماه رمضان در آن بيفزايند و بهشت در آن زيور شود و آن را شعبان نامند براى آنكه ارزاق مؤمنان در آن منشعب گردد آن ماهي است كه حسنه در آن هفتاد برابر باشد و سيئه ملغى گردد و گناه آمرزيده است و حسنه پذيرفته و حضرت جبار جل جلاله در آن ببندگانش نياز و به روزه‏ داران و شب ‏زنده‏ دارانش نگاه كند و به حاملان عرش بدانها ببالد.) (الأمالي (للصدوق) / ترجمه كمره‏اى، متن، ص: 23)

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: این روایت شاید به این مطلب اشاره داشته باشد که ما زمینی ها به آن مقدار که آسمانی ها به مقام و منزلت این ماه و فضایل اعمالی که در این ماه برای مؤمنان در نظر گرفته شده است، پی برده اند، اطلاع نداشته باشیم.

وی در ادامه به روایتی بلند بالا و ارزشمند اشاره کرد که در کتاب قیّم «وسائل الشیعه» آمده است: حضرت می فرماید: «پروردگار عالم به ذات مقدس خود سوگند یاد کرده است که هر کس در این ماه شریف به او پناه ببرد و از او درخواست نماید، او را از رحمت خود محروم نمی کند.»

استاد سید طه موسوی ضمن اشاره به اهمیت این روایت، افزود: در دورانی که می بینیم انسان ها به واسطه شیوع بلاها و همینطور انواع گناه ها امیدشان را ناامید می بینند و به سوی خوف رهسپارند، این روایت روزنه امیدی را برای آنها باز می کند و روشنایی رحمت الهی را می توان ملاحظه کرد که امیدها به دلها برگردد که پروردگار عالم ملجأ اوست.

وی در همین راستا به جوامع بشری اشاره کرد که در مقابل ویروس کوچک «کرونا» درمانده شده اند و ناامیدانه به دنبال روزنه امیدی می گردند و در این راستا به هر چیزی امید می بندند و به آن چنگ می زنند تا نجات یابند؛ ما می توانیم این سخن را به مردم سراسر جهان برسانیم که هر کس در هر جامعه ای در این ماه معظم به پروردگار عالم پناه ببرد، از رحمت ایزدی محروم نخواهد بود.

این استاد بزرگوار در ادامه بیان فرمایشات نورانی معصومین علیهم السلام در زمینه اعمالی که در این ماه شریف برای تربیت انسان ها و آمادگی آنها ابراز شده است، پس از «روزه داری» و «پناه بردن به پروردگار در این ایام»، به «استغفار» اشاره کرد و در این زمینه به روایاتی اشاره کرد که می فرماید: در هر روز از این ماه شریف هفتاد بار عرضه بداریم «استغفر الله و اسئله التوبه»؛ اصل روایت به شرح زیر است: در وسائل الشیعه آمده است:«وَ فِي الْمَجَالِسِ وَ فِي عُيُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ تَاتَانَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الرَّيَّانِ بْنِ الصَّلْتِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا ع يَقُولُ مَنْ قَالَ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ سَبْعِينَ مَرَّةً أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ- كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ- وَ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ وَ أَحَلَّهُ دَارَ الْقَرَارِ.»

وی در ادامه، به ذکر دیگری اشاره کرد که در ایام ماه شعبان سفارش شده است: در کتاب «المصباح» مرحوم کفعمی آمده است: «وَ عَنِ الصَّادِقِ علیه السَلام مَنْ قَالَ كُلَّ يَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ سَبْعِينَ مَرَّةً أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِي لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ‏ الْحَيُّ الْقَيُّومُ‏ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ كَتَبَهُ اللَّهُ تَعَالَى فِي الْأُفُقِ الْمُبِينِ وَ هُوَ قَاعٌ بَيْنَ يَدَيِ الْعَرْشِ فِيهِ أَنْهَارٌ تَطَّرِدُ فِيهِ مِنَ الْقِدْحَانِ عَدَدَ النُّجُوم‏»؛ (المصباح للكفعمي (جنة الأمان الواقية)، ص: 546)

این استاد حوزه علمیه قم به چهارمین مورد از اعمالی که مورد سفارش ائمه اطهار علیهم السلام در این ماه شریف می باشد، اشاره کرد که «صدقه دادن» است: اگر کسی به اندازه نصف خرمایی در این ماه شریف صدقه بدهد، آتش جهنم بر او حرام می گردد. همه این موارد، امید را در انسان ایجاد می کند.

وی افزود: از دیگر اعمالی که باید در این ماه به آن اشاره شود، «صلوات بر محمد و آله محمد صلی الله علیه و آله و سلم» است؛ البته در این ماه، صلوات خاصه ای هم از جانب آقا امام سجاد علیه السلام وارد شده است. در کتاب شریف «المزار الکبیر» محمد بن جعفر بن مشهدی این صلوات که به «صلوات شعبانیه» معروف شده است، نقل گردیده است: «رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ السَّيَّارِيِّ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُجَاهِدٍ يَقُولُ: قَالَ: كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَدْعُو عِنْدَ كُلِّ زَوَالٍ مِنْ أَيَّامِ شَعْبَانَ وَ فِي لَيْلَةِ النِّصْفِ مِنْهُ، وَ يُصَلِّي عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بِهَذِهِ الصَّلَاةِ، يَقُولُ: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ، وَ مَوْضِعِ الرِّسَالَةِ، وَ مُخْتَلَفِ الْمَلَائِكَةِ، وَ مَعْدِنِ الْعِلْمِ، وَ أَهْلِ بَيْتِ الْوَحْيِ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الْفُلْكِ الْجَارِيَةِ فِي اللُّجَجِ‏ الْغَامِرَةِ، يَأْمَنُ مَنْ رَكِبَهَا، وَ يَغْرَقُ مَنْ تَرَكَهَا، الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ، وَ الْمُتَأَخِّرُ عَنْهُمْ زَاهِقٌ، وَ اللَّازِمُ لَهُمْ لَاحِقٌ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدِ الْكَهْفِ الْحَصِينِ، وَ غِيَاثِ الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَكِينِ، وَ مَلْجَإِ الْهَارِبِينَ، وَ عِصْمَةِ الْمُعْتَصِمِينَ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلَاةً كَثِيرَةً تَكُونُ لَهُمْ رِضًى، وَ لِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدِ أَدَاءً  وَ قَضَاءً، بِحَوْلٍ مِنْكَ وَ قُوَّةٍ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ. اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الطَّيِّبِينَ الْأَبْرَارِ الْأَخْيَارِ، الَّذِينَ أَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ، وَ فَرَضْتَ طَاعَتَهُمْ وَ وَلَايَتَهُمْ....»

وی خاطر نشان کرد: جدای از ثوابی که در این صلوات خاصه بیان گردیده است، در متن این روایت شریف، معارف عمیقی نهفته است که تفکر در آن، لازم می نماید.

استاد سید طه موسوی افزود: از دیگر اعمال مفید در این ماه، «فکر کردن» است که خوب است بنده در رابطه ای که بین او و الله متعال است، بیندیشد و به جایگاه خود در نزد پروردگار عالم نگاه کند و بداند که برای مهمانی پروردگار عالم در ماه رمضان آماده می شود.

وی افزود: مهمترین اعمال در این ماه «مناجات با خدا» می باشد، مخصوصا با الفاظی که از جانب معصومین علیهم السلام ذکر گردیده است.

این استاد حوزه علمیه قم در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ماه شعبان، مقدمه ای است برای ماه مبارک رمضان و اگر کسی در این ماه خود را به عبادت تمرین ندهد، نمی تواند در ماه رمضان به نحو کامل، بهره مند گردد؛ یکی از چیزهایی که انسان را برای مهمانی در ماه مبارک رمضان آماده می کند، روزه داری در ماه شعبان و عبادت ها و اذکاری است که در ماه مبارک شعبان وارد شده است./270/260/43/