انسان موجودی اجتماعی است و در کنار سایر همنوعانش به صورت دسته جمعی زندگی می کند. بـقـا و تـداوم زنـدگـی اجـتماعی در گرو وجود پیوندی نیرومند میان آحاد جامعه از طریق محبّت، تفاهم و احترام متقابل است.

استاد عبدالرضا محمودی از اساتید حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به موضوع «رعایت حقوق در ماه مبارک رمضان» پرداخت.

وی گفت: انسان موجودی اجتماعی است و در کنار سایر همنوعانش به صورت دسته جمعی زندگی می کند. بـقـا و تـداوم زنـدگـی اجـتماعی در گرو وجود پیوندی نیرومند میان آحاد جامعه از طریق محبّت، تفاهم و احترام متقابل است.

استاد محمودی خاطرنشان کرد: از ایـن رو، آدمـی در زنـدگـی اجـتـماعی خود ناگزیر است آنچه را که از مردم انتظار انجام آن را دارد، خـود مـقید به رعایت آن باشد و با مردم آن گونه رفتار کند که توقّع دارد با وی رفتار شـود.

وی افزود: اگر راستی و درستی را خوش دارد، وفاداری و پایبندی به عهد و پیمان را می پسندد و دوسـت دارد جـان، مـال، آبـرو و نـامـوسـش مـحـتـرم بـاشـد. اگـر از بخل، کینه و حسد دیگران نسبت به خودش بیزار است و از مردم انتظار خیرخواهی و احسان دارد و دوست دارد دیگران اعمال او را حمل به صحّت کنند و به او خوشبین باشند، اگر تعدّی و تجاوز دیگران به حقوقش را (هر چند اندک باشد) زشت و نکوهیده می داند و حتّی وقتی در صف نانوایی، آرایـشـگاه، اتوبوس، بانک و صندوق فروشگاه و غیره به نوبت او تجاوز می شود، زبان به اعتراض می گشاید. اگـر مـتـوقـّع اسـت کـه دیـگـران بـه حـقـوق او احـتـرام گـذارنـد و بـرایـش ارزش قـائل شـونـد، خـود نـیـز باید در این امور پیشقدم بوده و حقوق دیگران را محترم شمارد و ارزش آنان را حفظ کند.

این استاد حوزه علمیه در همین راستا به قرآن کریم ارجاع داد و گفت: این کتاب مقدس انـجـام نـدادن وظـایف اجتماعی را از سوی فرد، همراه با انتظار انجام آن از سوی اجتماع، نکوهش فرموده و آن را نشانه بی خردی انسان می داند و می فرماید: «أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَفَلا تَعْقِلُون» (آيا مردم را به نيكى فرمان مى‏دهيد و خود را [در ارتباط با نيكى‏] فراموش مى‏كنيد؟ در حالى كه كتاب [تورات را كه با شدت به نيكى دعوتتان كرده‏] مى‏خوانيد. آيا [به وضع زيان‏بار و خطرناك خود] نمى‏انديشيد؟) (سوره مبارکه 44))

استاد عبدالرضا محمودی افزود: باید دانست که جامعه بر عهده هر یک از اعضای خود حقوقی دارد که همگی به ادای آن موظفند و عـمل به آنچه آدمی، خود انتظار انجام آن را از دیگران دارد، پایین ترین درجه آن است.

وی در ادامه روایتی از آقا امام صادق علیه السلام بیان داشت که از حضرت دربـاره حـق مـؤمـن بـر مـؤمـن سـؤال شد، آن حضرت فرمود:«اَیسَرُ حَقٍّ مِنْها اَنْ تُحِبَّ لَهُ ما تُحِبُّ لِنَفْسِک وَ تَکرَهُ لَهُ ما تَکرَهُ لِنَفْسِک» (کـمترین میزان حقوق برادرت بر تو آن است که آنچه را برای خودت دوست می داری برای او نیز دوست بداری و آنچه را برای خودت نمی پسندی، برای او نپسندی).«گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند   نگاهدار سر رشته تا نگهدارد».

استاد عبدالرضا محمودی در بخش دوم از این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به اهمیت و جایگاه رعایت حقوق دیگران اشاره کرد و افزود: همه ما می‌دانیم که افراد نسبت به یكدیگر حقوقی دارند و در نتیجه نسبت به هم وظایفی دارند. این حقوق به صورت دو جانبه است نه یكطرفه. اگر افراد این حقوق را بشناسند و به آن عمل كنند و حقوق متقابل را نسبت به هم رعایت کنند، مسلماً بسیاری از نزاع‌ها برچیده می‌شود و جامعه‌ای با روابط سالم، خوب و دور از حق‌كشی و ظلم و محرومیت به وجود می آید. قشرهایی كه نسبت به هم حقوق متقابل دارند فراوان هستند مانند والدین و فرزندان، همسایگان، شریكان، حكومت و مردم، زن و شوهرها، فرمانده و سربازان، رئیس اداره و كارمندان، معلم و شاگرد، موجر و مستاجر، كارگر و صاحب كار، خویشاوندان نسبت به هم و برادران دینی نسبت به یكدیگر. رعایت حقوق یکدیگر به نفع همه افراد در خانواده و جامعه می باشد و اگر رعایت نمی‌شود

-یا به دلیل جهل و بی خبری افراد است

-یا به خاطر خودخواهی و توجه به منافع شخصی،

 مثلاً اگر در زندگی خانوادگی، زن و شوهر به وظایفی كه نسبت به هم دارند آگاه بوده و به آن پایبند باشند، اختلاف خانوادگی پیش نمی آید و اگر هم پیش آید، به راحتی قابل حل است.

وی افزود: با توجه به مشکلاتی که افراد جامعه ما از لحاظ رعایت حقوق یکدیگر دارند بد نیست به برخی از حقوق افراد در قبال هم اشاره کنیم که می تواند در رفتار اجتماعی ما و شرایط فرهنگی جامعه مؤثر باشد. اول اینکه افراد جامعه ما به عنوان یک فرد مسلمان باید در برابر برادر دینی خود متواضع باشند و از تكبر بپرهیزند، چرا که خیلی از دعواها و کدورت‌ها به دلیل خودپسندی و تکبر افراد در قبال یکدیگر به‌وجود می‌آید. افراد باید با چهره باز و گشاده با هم برخورد كنند که اگر این امر اتفاق بیفتد؛ انرژی مثبتی در روابط افراد بوجود می آید.

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: افراد باید به عهد خود وفا كنند و به قول و قرارها پایبند باشند؛ خیلی از مشکلات به خاطر بدقولی‌ها و وفادار نبودن به تعهدات به ویژه در امور مالی به خصوص چک رخ می دهد. ما به عنوان یک مسلمان باید در برخورد با یكدیگر منصف باشیم و از حد و حدود عادلانه خارج نشویم. افراد باید آبروی یکدیگر را در غیاب هم حفظ كنند چرا که برخی از غیبت ها حتی ممکن است به فتنه و قتل ختم می شود. افراد باید اگر کسی نیازمند بود در حد توان به او كمك كنند و اگر قرض خواست بدهند و اگر یاری طلبید به یاری‌اش بشتابند.

وی خاطرنشان کرد: افراد باید حریم خصوصی یکدیگر را رعایت کنند و بی اجازه و سرزده وارد خانه دیگری نشوند یا به وسایل او دست نزنند، نامه اش را نخوانند و به حریم شخصی او وارد نشوند. افراد باید در برخوردها با هم سلام، مصافحه، معانقه، محبت و مهروزی داشته باشند و بر محور محبت حرکت کنند. افراد باید آنچه برای خود می‌خواهند برای دیگری هم بخواهند و آنچه بر خود نمی پسندند، بر دیگری هم نپسندند. اصل حقوق این است كه آنچه برای خودت دوست داری برای دیگری هم دوست بداری و آنچه برای خود نمی پسندی برای دیگری هم نپسندی.

همچنین افراد نباید همدیگر را آزار دهند و باید از دست و زبان هم آسوده باشند. پیامبر خدا (ص) فرمود: مسلمان كسی است كه مسلمانان از زبان و دست او در امان باشند. شناخت حقوق دیگران و رعایت كردن آن بر همگان لازم و ضروری است. به فرموده امام صادق (ع): خداوند به چیزی برتر از ادای حق مؤمن عبادت نشده است. برخی به خاطر صمیمیت و رفاقت، خود را موظف به رعایت این حقوق نمی‌دانند و چون خودمانی اند، ترك وظیفه می كنند. حضرت علی (ع) می فرماید: حق برادر دینی خود را ضایع مكن به اتكای روابطی كه بین تو و اوست، چون كسی كه حقش را ضایع كنی برادر تو نیست. تعدی به حقوق دیگران مهمترین عامل ایجاد تفرقه است. این نوع از ستم به هر شكل صورت گیرد خواه در سطح وسیع همانند تعدی یك مملكت به همسایه خود و یا در حد محدود مانند تعدی همسایه ها به هم یا فردی به فرد دیگر همه حاصل همان اختلاف اولیه است. پس بنابراین بر هر فرد مسلمانی واجب و ضروری است به حقوق دیگران هر چند كه جزئی و پیش پا افتاده باشد تجاوز نكند و رعایت كردن حقوق دیگران را جزء وظایف دینی خود بداند.

استاد عبدالرضا محمودی در بخش سوم از این گفتگو به موضوع «رعایت حقوق بزرگان و خردسالان با الهام از خطبه شعبانیه» پرداخت؛ آنجا که رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: «وَ وَقِّرُوا کبَارَکمْ وَ ارْحَمُوا صِغَارَکمْ» (بزرگان خود را احترام نمایید، و برکودکان خود مهربانی کنيد). (الأمالي( للصدوق)، النص، ص: 94)

وی در ادامه افزود: «ﮐﺒﺎرکم»، ﺟﻤﻊ ﮐﺒﯿﺮ اﺳﺖ و ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺰرگی از جهت ﺳﻦ و ﻋﻤﺮ اﺳﺖ و ﺷﺎﯾﺪ ﺷﺎﻣﻞ کبیر از ﺟﻬـﺎت دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﺸﻮد، از ﻗﺒﯿﻞ بزرگی و استادی در ﻋﻠﻢ، ﺳﯿﺎست، اقتصاد، هنر، کار و پیشه و...

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم سفارش می کند در ماه مبارک رمضان به بزرگان خود احترام کنید و حقوق آن ها را رعایت نمایید ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻢ ﯾﮏ دﺳﺘﻮر اﺧـﻼقی ﺷـﯿﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻟب اﺳﺖ و هم ﺑﻪ ﻣﻘﺘﻀـﺎى ﻋﻘـﻞ ﺳـﻠﯿﻢ، ﻻزم و ضروری است؛ زیرا بزرگان، ﺳﺮدی و ﮔﺮمی دﻧﯿﺎ را چشیده اﻧﺪ و تجربه های تلخ و شیرین بسیاری را پشت سر نهاده اند و امروز آموزگاران ما در طی مسیر زندگی هستند لذا بر ماست که به پاس ریش سفیدشان و...  رعایت حقوقشان را ﺑنماییم و ادب و احترامشان را در همه حال نگه داریم و از تجارب و افکار پخته شان بهره‏ گیریم به علاوه اینکه وجود بزرگان و انسان‌های سالخورده در بین جامعه و میان خانواده، سبب نزول رحمت خداوند است و هر کس به آن ها احترام بگذارد و حقوقشان را رعایت کند، مورد عنایت و مشمول رحمت پروردگار است.

استاد محمودی در ادامه، کلامی نبوی از نهج الفصاحه را بیان داشت که حضرت می فرماید: وجود پیران سالخورده بین شما باعث افزایش رحمت و لطف پروردگار و گسترش نعمت‌های الهی بر شماست. (نهج الفصاحه، ص ۲۲۲)

وی خاطرنشان کرد: اسلام به پیران و بزرگ سالان ارج می‏نهد و احترام به آنان را از مصادیق احترام به خداوند دانسته است. امام صادق علیه السلام می فرماید: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «مِنْ اِجْلالِ اللهِ اِجْلالِ ذِی الشَّیبَةِ الْمُسْلِمِ؛» (یکی از صُوَر تکریم و تقدیس ذات اقدس الهی، احترام و تجلیل سالخورده مسلمان است.) (الکافی ، ج‌ ۲، ص‌ ۱۹۳)

وی در ادامه گفت: این افراد نزد خداوند ارزش والایی دارند، چنان که از امام سجاد علیه السلام نقل شده است که می فرماید: «إلهی، اَلشَّیبّة نُورٌ مِنْ أّنْوارِکَ فَمُحالٌ أّنْ تُحْرِقَ نُورَکَ بِنارِکَ »؛ (خدایا ! پیری نوری از انوار وجودت است، پس چگونه نور تو با آتش سوزانده شود.) (صحیفه سجادیه ، دعای‌ ۲۰۱، فراز ۸)

 استاد عبدالرضا محمودی بیان داشت: بزرگان سالمند در بیان روایات از جمله کسانی اند که برکت همراه آن ها ست؛ یا وجودشان همراه با برکت است. «الْبَرَکةُ مَعَ أَکابِرِکمْ» (جامع الأخبار شعیری، ص ۹۲) 

وی افزود: در روایتی، انس از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند: روزی پیرمردی برای طلب حاجتی در مجلس پیامبر حاضر شد، حاضران در باز کردن جا برای او مقداری تعلل به خرج دادند و دیر جا به جا شدند، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با مشاهده این رفتار فرمودند: از ما نیست کسی که به بزرگترها احترام نکند. ( مجموعة ورام ، ج ۱، ص ۳۴)  

وی به روایت نبوی دیگری در این رابطه اشاره کرد که حضرت فرمودند: هر كس فضيلت و مقام يك «بزرگ» را به خاطر سن و سالش بشناسد و او را مورد احترام قرار دهد، خداي متعال او را از هراس و نگراني روز قيامت ايمن مي‏دارد. (بحارالانوار، ج ۷۲ ، ص ۱۳۷)

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: بنابراین از نظر دین و در یک جامعه اسلامی و یک خانواده مسلمان، بزرگ سالان و سالمندان به طور عموم، از احترام ويژه ای برخوردارند. حال اگر این سالمندان، پدر و مادر باشند، مشخص است که وظيفه، سنگين‏تر و مسؤوليت مضاعف تر است.

استاد محمودی تأکید کرد: قرآن كريم از تندي و پرخاش نسبت به پدر و مادر پير نهي مي‏كند و به سخن نيك و لحن شايسته و خضوع و تواضع و گستردن بال رأفت در برابر آنان و خيرخواهي و دعا در حق آنان دعوت مي‏كند و می فرماید: «وَ قَضى‏ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً» (هر گاه يكي از آن دو ( پدر و مادر) يا هر دو نزد تو به سن پيري و سالمندي رسيدند، به آنان «اف» مگو و آنان را از خود مران و با آنان سنجیده و بزرگوارانه سخن بگو و بال تواضع خویش را از روي مهربانی و لطف براي آنان بگستر و بگو: پروردگارا! بر آن دو رحمت آور، همان گونه كه مرا در كودكى تربيت كردند.) (سوره اسراء ، آيه ۲۳ و ۲۴)

وی افزود: ابو ولاد حناط می گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: این احسانی که در آیه شریفه «وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا» آمده است، چیست؟ فرمود: احسان این است که با آنها مصاحبت کنی و آن ها را وادار نکنی چیزی از تو بخواهند اگر چه بی نیاز هم باشند (یعنی آنچه را داری در اختیار آنها بگذاری)، آیا نشنیده ای که خدای تعالی می فرماید: «لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» (سوره آل عمران ، آیه ۹۲) هرگز به نيكى دست نمى‌يابيد، مگر آنكه از آنچه دوست داريد، (در راه خدا) انفاق كنيد سپس فرمود: اما آیه «إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا» منظورش این است که اگر تو را راندند به آنها اف نگویی و آن ها را نرانی، و آنجا که می فرماید: «وَ قُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا» منظورش این است که اگر تو را زدند، به آن ها بگویی خدا شما را ببخشد و این سخن پسندیده ایست که به آنها می گویی، و این که می فرماید: «وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ» منظورش این است که هیچ گاه جز با مهربانی و دلسوزی به آن ها خیره نشو، صدایت را از صدای آنها بلندتر نکن، دستت را بالاتر از دست آن ها قرار نده و جلوتر از آنها حرکت نکن.

این استاد حوزه علمیه، در ادامه و در قسمت دیگری از این بخش به مهربانی به خردسالان اشاره کرد و گفت: اسلام همان گونه که برای بزرگان و سالمندان احترام قایل است و ما را موظف به رعایت حقوق آنها کرده است، نسبت به احترام و رعایت حقوق خردسالان نیز توصیه و سفارش کرده است. احترام به بزرگترها، ترحم و مهرباني نسبت به كوچكترها، از دستورالعمل هاي اخلاقي اسلام است که جامعه را وحدت می بخشد و كانون خانواده‏ها را گرم و با صفا مي‏سازد.

وی گفت: امام سجاد علیه السلام در رساله حقوق خود، احترام به سالمندان و مهربانی با کودکان را چنين بيان کرده است: «حق بزرگتر از تو بر تو اين است که او را به خاطر سالمندی وی بزرگ شماری و چون در مسلمانی از تو جلوتر است، او را حرمت نهی و در مخاصمت با او مقابله نکنی و در راه رفتن بر او پیشی نگیری و از او جلوتر نیفتی و با او جهالت نورزی و اگر بر تو جهالت و نادانی کنند، به خاطر اسلام و حرمت او، آن راتحمل کنی و او را اکرام نمائی. حق کوچکتر بر تو این است که در موقع آموختن بر او رحمت آری و از خطاهای وی بگذری و لغزش های او را پرده‌پوشی کنی، با او مدارا نموده و او را یاری نمایی.»

استاد محمودی به روایتی از امام صادق علیه السلام اشاره کرد که در این رابطه می فرماید: «لَيسَ مِنّا مَنْ لَمْ يُوَقِّرْ كبيرَنا وَ لَمْ يَرْحَمْ صَغيرنا» (از ما نیست كسي كه بزرگ ما را احترام نكند و كوچك ما را مورد شفقت و عطوفت قرار ندهد.) (بحارالانوار، ج ۷۲ ، ص ۱۳۸)

وی به روایت علوی اشاره کرد: «وَقِّروُا كبارَكُمْ، يُوَقّرْكُمْ صِغارُكُم» (بزرگانتان را احترام كنيد تا كوچكترها به شما احترام كنند.) (غررالحكم حديث ۱۰۰۶۹)

استاد کلام آخر در بخش سوم از این گفتگو را اینگونه به اتمام رساند: مفاهیم و توصیه های اخلاقی در اسلام تابعی از نظام دینی هستند. میان مفاهیم اخلاقی و مسایل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی پیوند عمیقی وجود دارد. نمی توان اخلاق را از سیاست و... جدا کرد. همه مسلمانی به این است که تمام دستورات دین در چهار چوب خود رعایت شود، هر کدام از آن دستورات در هر بخشی جایگاه خود را دارند و نبود آن در جایگاه خود نقص است و باعث می شود بقیه از تاثیرگذاری باز مانند. از این رو مجموعه توصیه های اخلاقی، اعتقادات، احکام و... همگی با هم ابزار رشد فضایل اخلاقی اند و سبب می گردند که به پیران خود احترام بگذاریم و به کودکانمان مهربانی و شفقت بورزیم.

 رعایت حقوق همسایه

 استاد عبدالرضا محمودی، از اساتید حوزه علمیه قم، در بخش چهارم از این گفتگوی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به رعایت حقوق همسایه اشاره کرد و گفت: در مکتب اسلام نسبت به همسایه بسیار سفارش شده به طوری که در قرآن کریم، خدای متعال احسان به همسایگان دور و نزدیک را برای مؤمنین لازم شمرده و فرموده است: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكِينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى‏ وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالاً فَخُوراً». (و خدا را بپرستيد! و هيچ چيز را همتاى او قرار ندهيد! و به پدر و مادر نيكى كنيد همچنين به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و همسايه نزديك و همسايه دور، و دوست و همنشين، و واماندگان در سفر، و بردگانى كه مالك آن ها هستيد زيرا خداوند كسى را كه متكبّر و فخر فروش است، (و از اداى حقوق ديگران سر باز مى ‏زند، دوست نمى ‏دارد.)

وی به کلام مفسّرین در تفسیر این آیه شریفه اشاره داد که می نویسند: «الْجارِ ذِي الْقُرْبى‏ وَ الْجارِ الْجُنُبِ»، شامل همسايه فاميل و غير فاميل، هم عقيده و غير هم عقيده نيز مى ‏شود. به گفته‏ روايات تا چهل خانه از هر طرف همسايه ‏اند يعنى در مناطق و شهرهای كوچك، همه همسايه ‏اند. مولا امیرالمؤمنین علیه السّلام می فرمایند: «حَرِيمُ‏ الْمَسْجِدِ أَرْبَعُونَ‏ ذِرَاعاً وَ الْجِوَارِ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ أَرْبَعَةِ جَوَانِبِهَا» حریم مسجد چهل ذراع است _هر ذراع از سر انگشتان دست تا آرنج است-است و حریم همسایگان چهل خانه است از هر چهار طرفِ خانه.

این استاد حوزه علمیه در ادامه به نکته مهمّی که در این روایت بدان اشاره شده است، پرداخت: علی علیه السّلام حریم مسجد را تا چهل ذراع معرّفی نموده اند، ولی حدود همسایگی را تا چهل خانه از هر چهار طرف اعلام می دارند و این نکته بر اهمیّت همسایه و رعایت حقوق همسایگان تا این وسعت دلالت می کند.

استاد محمودی افزود: جالب توجه اين كه قرآن در آيه فوق علاوه بر ذكر همسايگان نزديك، تصريح به حقّ همسايگان دور كرده است زيرا كلمه همسايه معمولاً مفهوم محدودى دارد و تنها همسايگان نزديك را در بر مى گيرد لذا براى توجه دادن به وسعت مفهوم آن از نظر اسلام راهى جز اين نبوده كه نامى از همسايگان دور نيز صريحاً برده شود.

وی در ادامه بیان داشت: همچنین ممكن است منظور از همسايگان دور، همسايگان غير مسلمان باشد، زيرا حقّ جوار (همسايگى) در اسلام منحصر به همسايگان مسلمان نيست و غير مسلمانان را نيز شامل مى ‏شود. (مگر آن هايى كه با مسلمانان سر جنگ داشته باشند).

 این استاد حوزه علمیه در ادامه به روایتی نبوی اشاره کرد که می فرماید: «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُحْسِنْ إِلَى جَارِهِ». (كسى كه ايمان به خدا و روز رستاخيز دارد بايد به همسايگان خود نيكى كند.)

وی خاطرنشان کرد: بنابراین اهل تقوا نه تنها آزار و زیانی برای همسایگان، هم محلّی ها و حتّی همشهریان خود (در غالب همسایگان دور و نزدیک، چه مسلمان، چه کافر) ندارند بلکه ایشان را از لطف و احسان خود محروم نمی سازند رسول خدا صلّی الله علیه و آله و ائمّه طاهرین صلوات الله علیهم اجمعین در مورد همسایه بسیار سفارش نموده اند. امیرالمؤمنین علی علیه السّلام در یکی از وصایای خود می فرمایند: «اللَّهَ اللَّهَ فِي جِيرَانِكُمْ فَإِنَّ النَّبِيَّ أَوْصَى بِهِمْ وَ مَا زَالَ رَسُولُ اللَّهِ يُوصِي بِهِمْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ‏ سَيُوَرِّثُهُم‏». در برخورد با همسایگانتان خدا را در نظر بگیرید، خدا را در نظر بگیرید، همانا آن قدر پيامبر صلّی الله علیه و آله و سلم درباره آن ها سفارش كرد كه ما فكر كرديم شايد دستور دهد همسايگان از يكديگر ارث ببرند. (اين حديث در منابع معروف اهل تسنّن نيز آمده است).

وی ادامه داد: در روایات مختلف اهل بیت علیهم السّلام یکی از نشانه های ایمان به خدا و روز قیامت را آزار نرساندن به همسایه و اکرام او معرّفی نموده اند.

استاد محمودی در همین رابطه به روایت پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلم در این باره اشاره داد که می فرمایند: «مَنْ كَانَ يُؤَمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يُؤْذِي جَارَهُ». (هر کس ایمان به خدا و روز قیامت دارد پس نباید همسایه اش را اذیّت کند.‏)

و در جای دیگر فرمودند: «مَنْ كَانَ يُؤَمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ‏ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ فَوْقَ مَا يُكْرِمُ بِهِ غَيْرَهُ». ‏ (هر کس ایمان به خدا و روز قیامت دارد پس باید همسایه اش را بیش از اکرام کردنش نسبت به دیگران اکرام کند.)

وی در ادامه در یک نتیجه گیری از این بخش گفت: اگر مسلمان همسایگان خود را بیازارد، نشانه آن است که از جهت ایمان دچار نقص می باشد و به عبارت بهتر ایمان به قلب او رسوخ پیدا نکرده است چنان چه قرآن کریم درباره برخی از مسلمین می فرماید: «قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ...». (اعراب باديه ‏نشين گفتند: ايمان آورده‏ ايم، بگو: شما ايمان نياورده‏ ايد، ولى بگوييد اسلام آورده‏ ايم، هنوز ايمان وارد قلب هایتان نشده است.)

این استاد حوزه علمیه به روایت دیگری در این رابطه پرداخت: «روزی برخی از اصحاب به رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم عرضه داشتند که فلانی روزها را روزه می گیرد و شب ها را تا به صبح به عبادت بیدار می ماند و اهل صدقه است ولی همسایه خود را با زبانش اذیّت می کند، حضرت فرمودند: «لا خیرَ فیها هِیَ مِن اَهلِ النّارِ»، هیچ خیری در او نیست او از اهل آتش است، عرض کردند: فلان شخص (فقط) نمازهای واجبش را می خواند و روزه های ماه رمضان را می گیرد امّا همسایه اش را نمی آزارد، پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «هِیَ مِن اَهلِ الجَنَّةِ»، او از اهل بهشت است.)

وی افزود: اسلام دینی است که برای نماز و روزه بدون رعایت حقّ النّاس مانند احترام به حقوق همسایه و تکریم او، ارزشی قائل نیست و به همین خاطر در روایت قبل ملاحظه می کنیم که رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم با وجود آن که آن شخص مداومت بر روزه و قیام لیل و صدقات داشت از «لای نفی جنس» استفاده کرده (لا خیرَ فیها) و فرمودند که هیچ خیری در او نیست و اهل آتش است. در واقع در تعالیم اسلام عزیز آن چه مهمّ است کیفیّت عمل است نه کمیّت آن لذا عمل کمِ با کیفیّت نزد خدا ارزشمند تر از عمل زیادی است که کیفیّت ندارد و یکی از علائم کیفیّت عمل رعایت حقّ النّاس بالاخصّ همسایه است که خود نشانه ای بر ایمان صاحب آن می باشد.

استاد محمودی بیان داشت: در لسان روایات در باره کسی که همسایه آزاری می کند، تعابیر سنگینی به کار برده شده است که برای درک بهتر قبح و زشتی این عمل و ضرورت ترک آن برای متّقین برخی از آن ها را از باب نمونه متذکّر می شویم. رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «مَن آذی جارَهُ حَرَّمَ اللهُ عَلَیهِ ریحَ الجَنَّةِ وَ مَأواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئسَ المَصیرُ وَ مَن ضَیَّعَ حَقَّ جارِهِ فَلَیسَ مِنّا». هر کس همسایه اش را آزار دهد خداوند نیز بهشت را بر او حرام می کند و جایگاهش جهنّم است و بد جایگاهی است و هر کس حقّ همسایه اش را ضایع کند از ما نیست.

وی به روایتی اشاره کرد که در آن بیان شده است: مردی به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شکایت کرد که همسایه اش او را اذیّت می کند، حضرت از او روی گرداندند، دوباره بازگشت (و همان شکایت را تکرار کرد) رسول خدا از او روی گرداندند، باز هم بازگشت، (این بار) رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم به علی علیه السّلام و سلمان و مقداد فرمودند: بروید و با صدای بلند (به آن همسایه آزار) بگوئید: لعنت خدا و ملائکه بر کسی باد که همسایه اش را بیازارد.

وی بیان داشت: در روایت عجیبی از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلم می خوانیم: «مَنْ‏ آذَى‏ جَارَهُ‏ فَقَدْ آذَانِي‏ وَ مَنْ حَارَبَهُ فَقَدْ حَارَبَنِي». هر کس همسایه اش را اذیّت کند قطعاً مرا آزرده و هر کس با همسایه اش بجنگد، به تحقیق که با من جنگیده است.‏

 استاد محمودی به روایتی از امام صادق علیه السّلام اشاره کرد که حضرت می فرمایند: «ملعونٌ ملعونٌ مَن آذی جارَهُ». ملعون است، ملعون است (از رحمت خدا به دور است) کسی که همسایه اش را آزار دهد.

این استاد حوزه علمیه بیان داشت: شاید تصوّر برخی این باشد که مراد از همسایه آزاری این است که با او گلاویز شده و در ایجاد مزاحمت های مختلف فرو گذار نکنند، حال آن که کم ترین نوع آزار و اذیّت نیز از مصادیق آزار همسایه است که روایات مذکور آن را ذمّ و نکوهش می کند تا جائی که رسول خدا صلّی الله علیه و آله می فرمایند: «إذا ضَرَبتَ کَلبَ جارِکَ فَقَد آذَیتَهُ». هرگاه سگ همسایه ات را بزنی، او را آزرده ای.

وی در پایان این گفتگوی صمیمانه با پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، بیان داشت: وقتی دامنه اذیّت همسایه تا این اندازه دقیق است پس وای به حال کسانی که حرمت همسایه را رعایت ننموده و از آزار جسم و روح او فروگذار نمی کنند و این در حالی است که رسول دو سرا محمّد مصطفی صلّی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «حُرْمَةُ الْجَارِ عَلَى الْجَارِ كَحُرْمَةِ أُمِّهِ».‏ احترام و حرمت همسایه بر همسایه مانند احترام مادر او می باشد./270/260/41/