در زمان ائمه اطهار علیهم السلام هم روایاتی به این معنا منعکس شده است که قضیه ای مانند روزه و توان بر انجام آن به تشخیص شخصی است و نظر اشخاص بینه و بین الله مطرح گردیده است و این که «بل الانسان علی نفسه بصیرة» ملاک تشخیص افراد برای روزه داری است.

استاد محمد محمدی قائنی از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بررسی برخی از احکام فقهی در ارتباط با بیماری کرونا پرداخت.

وی در ابتدا به پاسخ این سوال پرداخت که چرا در عده ای از افراد این اقتضا بیشتر وجود دارد که از انجام تکالیف شرعی فرار می کنند و  دنبال عدم انجام آن می باشند؟

وی در این رابطه خاطرنشان کرد: یک بحث کلی در رابطه با این سوال باید مطرح شود و آن اینکه مسأله شانه خالی کردن از انجام تکالیف الهی، اختصاص به اکنون ندارد؛ افرادی که لاابالی هستند حتی الامکان به دنبال توجیه هستند و البته داعیه ای هم ندارند تا خود را رو در روی شریعت قرار بدهند و می خواهند تا امکانش باشد کارشان را موجّه جلوه بدهند.

این استاد حوزه علمیه ادامه داد: در رابطه با تکالیف شریعت، بخشی از تکالیف، وظایف شخصی است که شریعت شناختِ استطاعت بر انجام آن را به وجدان خود شخص محول کرده است و بیشتر از آن را مطالبه نمی کند.

استاد قائنی افزود: در زمان ائمه اطهار علیهم السلام هم روایاتی به این معنا منعکس شده است که قضیه ای مانند روزه و توان بر انجام آن به تشخیص شخصی است و نظر اشخاص بینه و بین الله مطرح گردیده است و این که «بل الانسان علی نفسه بصیرة» ملاک تشخیص افراد برای روزه داری است.

وی در این رابطه خاطرنشان کرد: از معصوم علیه السلام سوال می شود که مقدار حدّ بیماری که بر اساس آن، بیمار مجاز به افطار کردن روزه باشد یا بیماری که در دوره نقاحت است، در چه مقدار از بیماری مجاز به افطار و عدم انجام روزه است، معصوم در مقام پاسخ به جواب کلی اکتفا می کنند که «بل الانسان علی نفسه بصیره»؛ خودش می داند و وجدانش در مقابل خداوند تبارک و تعالی.

این استاد سطوح عالی حوزه های علمیه افزود: خداوند متعال برای انجام تکلیف، قدرت و توان را شرط قرار داده است و انسان خود بهتر می داند که آیا توان آن را دارد یا خیر.

سوال اهمیت روزه ماه رمضان

استاد محمد محمدی قائنی در بخش دوم از این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به اهمیت روزه در شریعت اسلام پرداخت و گفت: نسبت به روزه و وجوب آن، تردیدی وجود ندارد که هم مفادّ آیات قرآن مجید بر آن دلالت می  کند و هم وراء آیات، پر واضح است که روزه از ضروریات نه تنها مذهب، بلکه دین می باشد که انکار آن موجب کفر است. قضیه روشن تر از آن است که نیاز به دلیلی داشته باشد.

وی افزود: این وظیفه با تمام اهمتیش منوط به داشتنِ توان بر انجام آن است و در واقع مرض و بیماری در انجام ندادن روزه به تنهایی موضوعیت ندارد و آنچه مهم است و فهم فقها هم این مطلب را تایید می نماید، توانایی بر انجام تکلیف هست لذا اگر یک بیمار بتواند و قادر بر انجام گرفتنِ روزه باشد، موظف است که روزه را انجام بدهد و کسی که قادر بر انجام آن نباشند عمل به این تکلیف برای او مشروع و مجزی نمی باشد و از این رو بعد از ماه رمضان بسته به شرایطشان باید قضای آن روزه را به جا بیاورند و به عبارت دیگر عمل آنها مشروعیت ندارد و تشریع به حساب می آید؛ یعنی اگر به عنوان تکلیف بخواهند روزه انجام دهند، تشریع عمل محرّمی را انجام داده اند. 

این استاد فقه حوزه های علمیه اشاره کرد: در مورد قضیه کرونا که دامن گیر ایران و جهان گردیده است؛ در جلساتی که با اطبّای فوق تخصص داشته ام از مجموع کلمات آنها بر آمد که در نیاز به خوراک و غیر مایعات، تفاوتی بین کرونا و سایر بیماری ها وجود ندارد و اینکه غالبا مشکلی پیش نخواهد آمد اگر بیمار کرونایی روزه بگیرد و در ساعاتی نتواند غذای مورد نیاز بدنش را تأمین کند بلکه شاید این عمل برای بیمار کرونایی مفید هم باشد چه اینکه روزه برای بسیاری دیگر از بیماری ها نیز می تواند مفید باشد؛

وی در این رابطه افزود: در مورد نیاز بیمار کرونا به آب، باید گفت: مقدار نیاز این بیمار به آب می توان در مصرف آن بین افطار مغرب تا سحر تأمین شود و اینگونه نیست که مصرف آب برای بیمار در طول روز ضروری باشد.

استاد محمدی قائنی خاطرنشان کرد: اگر کسی کارگری کند و به خاطر سختی کار خود، نیاز به مصرف آب داشته باشد؛ باید گفت: این قضیه اختصاصی نیست و به طور کلی می توان اشاره کرد که اگر ضرورت انجام شغل روزه دار اقتضای طرد مفطری را داشته باشد، در این صورت روزه بر او واجب نخواهد بود و باید افطار کند. البته این کار مشروط به آن خواهد بود که نتواند کارش را به زمان دیگری انتقال دهد یا کارش را سبکتر کند.

این استاد فقه حوزه های علمیه در یک جمع بندی کلی بیان داشت: نظر متخصصان بر آن است که کرونا از این حیث با دیگر بیماری ها تفاوت خاصی ندارد و روزه نگرفتن بیمار مبتلا به کرونا منوط به تشخیص خود اوست در این مورد که آیا طاقت انجام آن را دارد یا با روزه گرفتن دچار عسرت بیش از اندازه می گردد.

وی در پایان این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به این نکته توجه و تاکید کرد: کسی که مکلف  به انجام روزه نیست، از باب اینکه موضوع وجوب در حق او محقق نشده است و با آن وجود روزه بگیرد، مانند خانمی که در ایام عادت ماهانه است و با این وجود روزه بگیرد، آن روزه باطل است و تردیدی در ثبوت قضا وجود ندارد و لذا در حرمت تشریعی آن تردیدی نیست؛ در زمینه حرمت ذاتی این روزه داری باید گفت: چنین حرمتی معلوم نیست؛ در کل روزه چنین شخصی صحیح و مجزی نیست و مؤثر در سقوط قضا هم نخواهد بود./270/260/21/