بر اساس شرايط سياسي و اجتماعي حاکم بر جامعه عصر جاهلي، اسلام آوردن حضرت خديجه سلام الله علیها مي‌توانست، توان تبليغي رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را بالا برده و راهکاري مناسب براي برون‌ رفت از مشکلاتي باشد که اسلام نياوردن برخي نزديکان پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم براي آن حضرت بوجود آورد.

استاد عبد الرضا محمودی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به بررسی نقش بی بدیل حضرت خدیجه سلام الله علیها در رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پرداخت.

وی در ابتدای گفتگو بیان داشت: حضرت خديجه سلام الله علیها، نخستين زني بود که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با او ازدواج کرد؛ (مسعودي، مروج الذهب، قم: موسسه دارالهجرة، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۲۸۳). جلد هشتم طبقات الکبري به معرفي زنان صحابه اختصاص دارد. در اين بخش از کتاب مزبور، ابن سعد ابتدا شرح حال خديجه سلام الله علیها و در ادامه، شرح حال دختران آن حضرت را آورده است.

استاد محمودی در ادامه بیان داشت: يعقوبي به نقل از عمار بن ياسر درباره خواستگاري رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از خديجه سلام الله علیها می گويد: «من آگاه ‌ترين مردم به ازدواج خديجه سلام الله علیها با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هستم؛ زيرا من دوست پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم بودم. روزي من و پيامبر صلی  الله علیه و آله و سلم ميان صفا و مروه راه مي‌رفتيم. در راه به خديجه دختر خويلد سلام الله علیها و خواهرش هاله برخورديم. هاله پيش من آمده، گفت: اي عمار، آيا دوست تو علاقه‌اي به خديجه سلام الله علیها دارد؟ گفتم: به خدا سوگند نمي‌دانم! خود را به پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم که از من دور شده بود، رساندم و سخنان هاله را به او بازگفتم. فرمود: «بازگرد و با او روزي را براي خواستگاري قرار بده.» من چنان کردم. چون آن روز فرارسيد، خديجه سلام الله علیها پدرش مرده بود. پس، به سراغ عمويش عمرو بن اسد فرستاد. محمد صلی الله علیه و آله و سلم نيز به همراه چند تن از عموهايش که ابوطالب پيشاپيش آنان حرکت مي‌کرد، آمدند. ابوطالب در جلسه خواستگاري ضمن ستايش خداوند متعال و معرفي خاندان خود، گفت: همانا برادرزاده من، محمد بن عبدالله با مردي از قريش سنجيده نمي‌شود؛ مگر آنکه بر وي برتري مي‌يابد و با کسي مقايسه نمي‌گردد؛ مگر آنکه از او بزرگتر است و اگر به مال اندک است، مال، روزي دگرگون شونده و سايه ‌رونده است. او به خديجه سلام الله علیها مايل و خديجه سلام الله علیها نيز به او علاقه ‌مند است و کابيني که از او مي‌خواهيد، از مال من پرداخت خواهد شد. سپس مهريه ايشان را دوازده اوقيه (چهل درهم) قرار داد.» (ابن سعد،الطبقات الکبري، پيشين، ج۸، ص۱۴)

این استاد حوزه های علمیه در ادامه خاطرنشان کرد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از سن ۲۵ تا ۵۰ سالگي، يعني قريب ۲۵ سال از عمرش را که تمام دوران جواني آن حضرت بود، با خديجه گذراند و تا خديجه زنده بود، با زن ديگري ازدواج نکرد. بعد از درگذشت آن بانوي مکرمه نيز هميشه از او ياد مي‌کرد و او را بهترين همسرش مي‌دانست.

وی در همین زمینه افزود: در منابع تاريخي فرزنداني براي رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از حضرت خديجه سلام الله علیها ذکر شده است که جز فاطمه سلام الله علیها همگي آنان قبل از اسلام درگذشتند. ( همان، ج۱، ص۱۰۶؛ يعقوبي، احمد بن واضح، تاريخ يعقوبي، بيروت: دار صادر، ج ۲، ص ۳۲؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، پيشين، ج۴، ص۳۷۹)

استاد محمودی خاطر نشان کرد: فاطمه زهرا سلام الله علیها، تنها يادگار باقي‌ مانده از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و خديجه سلام الله علیها بود که خداوند متعال امامت را در نسل او قرارداد.

فضیلت ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها در روایات

این استاد حوزه های علمیه در ادامه به بخشی از فضایل ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها پرداخت و در این باره به روایتی از رسول خدا صلی  الله علیه و آله و سلم اشاره کرد که حضرت فرمود: خديجه سلام الله علیها از زنان بهشتي و از بهترين زنان و در کنار حضرت مريم بن عمران و آسيه که قرآن کريم به بهشتي بودن آنان بشارت داده، ياد شده است. (بخاري، صحيح بخاري، پيشين، ج۴، ص۲۷۸؛ طبراني، سليمان بن احمد، المعجم الکبير، تحقيق: حمدي عبدالمجيد السلفي، قاهرة: مکتبة ابن تيمية، ج۱۱، ص۲۶۶.)

وی افزود: در ثناي او همين بس که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «سوگند به خدا که حق تعالي بهتر از او به من نداد. وي ايمان آورد در حالي مردم کافر بودند. مرا تصديق کرد؛ زماني که مردم مرا تکذيب کردند و مرا با اموالش همراهي کرد. خداوند مرا از او به فرزنداني روزي داد؛ هنگامي که مرا از فرزندان زنان ديگر محروم کرد.» (طبري، محب الدين، الرياض النضرة، بيروت: دارالغرب الاسلامي، ۱۹۹۶م، ج۱، ص۱۰۹)

این استاد گرانقدر در ادامه بیان بخشی از فضایل ام المؤمنین خدیجه کبری سلام الله علیها به روايتي ديگر اشاره کرد که در آن چنين آمده است: «ان جبرئيل اتي رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فقال: اقرا خديجه السلام من ربها، فقال رسول الله صلی  الله علیه و آله و سلم: يا خديجه! هذا جبرئيل يقرئک السلام من ربک، فقالت خديجه: الله السلام و منه السلام و علي جبرئيل السلام؛ (ابن حجر، الاصابه، پيشين، ج۸،ص۱۰۲)

(جبرئيل نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آمد و گفت: از طرف خداي بلند مرتبه به خديجه سلام مي‌رسانم. آن حضرت فرمود: اي خديجه! اين جبرئيل است که از طرف خداوند به شما سلام مي‌رساند. خديجه سلام الله علیها فرمود: خداوند متعال، خود سلام است. سلام، از اوست و بر جبرئيل نيز سلام باد.)

استاد عبد الرضا محمودی خاطرنشان کرد: در روايات بسياري حضرت خديجه سلام الله علیها از زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مدح شده است؛ به عنوان نمونه روايتی داریم که پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «جبرئيل نزد من آمد و گفت: خديجه را به خانه‌اي مرصّع به ياقوت و زبرجد (در بهشت) مژده ده که نه صدايي در آن است و نه بيماري و سختي.» (ابن قانع، معجم الصحابة، تحقيق: صلاح بن سالم مصراتي، مدينه منوره: مکتبة الغرباء الاثرية،۱۴۱۸ق، ج۱، ص۱۳۹؛ طبراني، المعجم الکبير، پيشين، ج۲، ص۱۸۸)

فضیلت بیت خانم حضرت خدیجه سلام الله علیها

وی در ادامه به بیان روایات مربوط به مناقب خانم ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها پرداخت: علاوه بر مدح شخص حضرت خديجه سلام الله علیها، از خانه وي پس از مسجدالحرام، به عنوان برترين خانه‌هاي مکه ياد شده است و اين فضيلت خانه خديجه سلام الله علیها از آن رو مي‌باشد که آيات بسياري از قرآن کريم در اين خانه بر پيامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نازل شد و فرزندان خديجه در اين خانه به دنيا آمدند. (سندي، رحمت‌آلله، لباب المناسک و عباب المسالک، تحقيق: عبدالرحمن بن محمد، بيروت: دار قرطبة،  ۱۴۲۱ق، ص ۲۹۴-۲۹۷)

فخر اهل بیت علیهم السلام به مادرشان ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها

استاد عبد الرضا محمودی به بُعد دیگری از مناقب ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها پرداخت:  علاوه بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، اهل‌ بيت آن حضرت علیهم السلام نيز همواره افتخار مي ‌کردند که مادرشان خديجه سلام الله علیها است.

وی افزود: امام حسين علیه السلام در مقابل لشکر ابن زياد در خطابه ‌اي فرمود: «هل تعلمون انّ جدتي خديجه بنت خويلد...؛ (فتال النيشابوري، روضة الواعظين، تحقيق: سيدحسن الخرسان، قم: منشورات الرضي، ج۱، ص۴۲۱) (آيا مي‌دانيد که مادربزرگ من، خديجه دختر خويلد است....)

نسل رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از خدیجه کبری سلام الله علیها

این استاد حوزه های علمیه در ادامه، به این نکته توجه داد که در بين زنان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، اين افتخار نصيب حضرت خديجه سلام الله علیها شد که نسل پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم از طريق او باقي بماند و يازده امام معصوم علیهم السلام از نسل او و از طريق فاطمه سلام الله علیها به وجود بيايد.

خدیجه سلام الله علیها نخستین زن مسلمان

وی در ادامه بیان داشت: ابتداي بعثت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و در مدت سه سال دعوت پنهاني آن حضرت، تنها چند نفر از خاندان ايشان مسلمان شدند. در ميان مردان، نخستين شخص، حضرت علي سلام الله علیه و از بين زنان، خديجه سلام الله علیها بود. (قمي، علي بن ابراهيم، تفسير قمي، قم: دارالکتاب، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۷۸؛ ابن سعد، الطبقات الکبري، پيشين، ج۸، ص۱۵)

وی در تبیین اهمیت اسلام آوردن خانم ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها بیان داشت: بر اساس شرايط سياسي و اجتماعي حاکم بر جامعه عصر جاهلي، اسلام آوردن حضرت خديجه سلام الله علیها مي‌توانست، توان تبليغي رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را بالا برده و راهکاري مناسب براي برون‌ رفت از مشکلاتي باشد که اسلام نياوردن برخي نزديکان پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم براي آن حضرت بوجود آورد.

استاد عبد الرضا محمودی افزود: کيفيت حضور خديجه سلام الله علیها در نماز همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم علاوه بر آن که مايه خوشحالي و آرامش خاطر پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود، زمينه توسعه و ترويج فرهنگ اسلام در بين زنان را نيز فراهم ساخت.

وی در ادامه به کلام عفيف کندي اشاره کرد که در چگونگي اين حضور می گويد: «من مرد تاجري بودم و در يکي از روزها با عباس بن عبدالمطلب که به تجارت اشتغال داشت، به قصد خريد و فروش وارد گفت و گو شدم. ناگهان مردي از گوشه در وارد شد و در مقابل کعبه ايستاد و به نماز مشغول شد. پس از او، زني و بعد، جواني آمدند و با او به نماز مشغول گرديدند. از عباس درباره اين دين پرسيدم؟ عباس گفت: اين محمد بن عبدالله است که گمان مي‌کند رسول خداوند است و به همين زودي‌ ها، گنج‌هاي کسري و قيصر به روي او گشوده مي‌گردد! او نيز خديجه دختر خويلد، همسر او است که به وي ايمان آورده و آن جوان هم پسرعمويش علي بن ابي طالب است که به او گرويده است.» عفيف می گويد: «کاش من آن روز به او ايمان آورده بودم و از وي پيروي مي‌کردم!» (بخاري، محمد بن اسماعيل، صحيح بخاري، بيروت: دارالکر، ۱۴۰۱ق، ج۷، ص۷۴).

ثروت خانم حضرت خدیجه سلام الله علیها و انفاق آن در راه خدا

این استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: خانم ام المومنین خديجه کبری سلام الله علیها‌ قبل از اين ‌که با رسول‌ خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم ازدواج کند، از ثروتمندترين زنان جزيرة العرب بود.

وی افزود: بخش مهم ثروت او، از طريق تجارت به دست آمده بود؛ به نظر مي‌رسد، دست‌ کم بخشي از ثروت حضرت خديجه‌ سلام الله علیها از طريق پدر به ایشان به ارث رسيده باشد.

استاد محمودی در ادامه گفت: حضرت خديجه سلام الله علیها ‌اموالش را به صورت مضاربه به مردان اميني مي ‌سپرد تا به سفرهاي تجارتي بروند و بعد از بازگشت، سود حاصله را برابر قانون مضاربه تقسيم کنند؛ از اين رو، با شناختي که قبل از بعثت از درايت، راست‌گويي،‌ امانت‌داري و اخلاق نيکوي رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم داشت، از او خواست تا به همراه غلامش ميسر، براي تجارت به شام برود. ( ابن کثير، ابوالفداء،‌ حافظ، البداية و النهاية، بيروت: دارالکفر، ۱۳۹۸ ق، ج ۲، ص۲۹۴.)

این استاد حوزه های علمیه خاطرنشان کرد: رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم با پذيرفتن پيشنهاد خديجه‌ سلام الله علیها کاروان را تا شام همراهي کرد و با داد و ستدهاي خود، کاروان را از سود سرشاري بهره‌ مند ساخت. خانم خديجه سلام الله علیها نيز آنچه را که وعده کرده بود،‌ به آن حضرت‌ پرداخت. (ابن سعد، الطبقات الکبري، پيشين، ج ۸، ص۱۳.)

وی ضمن اشاره مجدد بر این که راز موفقيت خانم حضرت خديجه سلام الله علیها  در تجارت، بکارگيري مردان امين و با درايت بود؛ افزود: درباره مقدار دقيق اموال اين بانوي بزرگوار به هنگام ظهور اسلام، ‌سندي در دست نيست ولي از آنجا که قريش تشکيلات اقتصادي کارآمدي داشت و تجارت نقش اصلي را در اقتصاد آنان ايفا مي‌کرد، ‌مي‌توان تخمين زد که ثروت بازرگاني خديجه‌ سلام الله علیها در منطقه حجاز، نقش مؤثر و پراهميتي را براي معرفي و پيشبرد اسلام ايفاد کرده و در جاهاي مختلف، غبار غم از چهره‌ مبارک رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم زدوده است.

استاد عبد الرضا محمودی در ادامه بیان فضایل ام المومنین سلام الله علیها گفت: حضرت خديجه سلام الله علیها به جهت انفاق اموال خود،‌ مصداق کامل و بارز آيه شريفه ۲۶۲ از سوره بقره است: «الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ ثُمَّ لاَ يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُواُ مَنًّا وَلاَ أَذًى لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ» (آنان دارايي‌هاي خويش را در راه خدا انفاق مي‌کنند. آنگاه از پي آنچه انفاق نموده‌اند، نه منتي مي‌گذارند و نه آزاري مي رسانند (اينان) پاداششان نزد پروردگارشان محفوظ است و آنان نه بيمي خواهند داشت و نه اندوهگين مي‌شوند.) آري، آن حضرت بدون هيچ ‌گونه چشم‌ داشتي، همه اموال خويش را در راه اقامه توحيد در جامعه شرک‌ آلود جهان عصر بعثت، در اختيار آخرين فرستاده الهي گذاشت.

وی در این باره به روایتی از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم اشاره کرد که حضرت فرمود: «ما نفعني مال قطّ مثل ما نفعني مال خديجه»؛ (صدوق، محمد بن علي، امالي، قم: موسسه البعثه، ۱۴۱۷ ق، ص۴۶۸) (هرگز هيچ ثروتي همانند ثروت خديجه، به من سود نبخشيد.)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اموال خديجه‌ سلام الله علیها به قدري زياد بود که ظاهرا تا هجرت رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم به مدينه، توسط آن حضرت صرف تقويت اسلام شد؛

استاد عبد الرضا محمودی در ادامه گفت: رسول ‌خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم در واپسين روز‌هاي حضور خود در مکه، به حضرت علي‌ سلام الله علیها دستور داد به کمک اموال باقي مانده خديجه‌ سلام الله علیها براي هجرت خود و فواطم (فاطمه بنت اسد، فاطمه بنت محمد و فاطمه بنت زبير بن عبدالمطلب) و کساني از بني‌هاشم که همراه او هجرت کنند، چند عدد شتر بخرد.

وی در این باره به کلام ابوعبيده اشاره کرد که می گويد: «به عبدالله بن ابي‌رافع، گفتند آيا رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم چيزي داشت که اين ‌گونه خرج کند؟ گفت: من از پدرم درباره همين موضوع پرسيدم. گفت: مگر از ثروت خديجه‌ سلام الله علیها خبر نداري؟ رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هيچ مالي به اندازه ثروت خديجه‌ سلام الله علیها مرا نفع نداد تا زماني که رسول‌ خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم در مکه بود با مال خديجه‌ سلام الله علیها بدهکار و اسير را آزاد و از ناتوان دست‌ گيري مي‌کرد و به نيازمندان مي‌ بخشيد و فقراي اصحاب خود را مهمان مي‌ کرد و هزينه آنان را که مي‌خواستند هجرت کنند، مي ‌پرداخت. خديجه‌ سلام الله علیها علاوه بر وقف اموال خود و در برابر فشارهاي رواني قريش بر رسول‌ خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم بهترين يار صميمي ایشان در خانه بود. (مجلسي، بحارالانوار، پيشين، ج ۱۹، ص۶۳)

این استاد حوزه های علمیه در ادامه خاطرنشان کرد: بدين ترتيب، ثروت ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها در راه گسترش اسلام نقش مؤثري را ايفا کرد؛ به ويژه زماني که قريش با بکارگيري همه توان خود، از حربه اقتصاد نيز غافل نماند و با ايجاد تنگناهاي مالي، مدت سه سال پيامبر‌ صلی الله علیه و آله و سلم و يارانش را در محاصره کامل اقتصادي قرار داد.

وی افزود: در چنين شرايطي، اموال ام المومنین خديجه سلام الله علیها توانست در راه پيشرفت و تقويت اسلام بخش مهمي از توطئه‌هاي اقتصادي قريش را خنثي نمايد و در اين زمينه برای مسلمانان کمک شايسته‌اي باشد.

ام المومنین خدیجه کبری سلام الله علیها و توجه به عواطف حضرت رسول

استاد عبد الرضا محمودی از اساتید حوزه های علمیه در بخش پایانی این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: خانم ام المومنین حضرت خديجه‌ سلام الله علیها علاوه بر کمک به اهداف دعوت حضرت رسول‌ صلی الله علیه و آله و سلم، همواره به عواطف آن حضرت نيز پاسخ مثبت مي‌داد؛ چنان ‌که وقتي حلیمه سعديه، دايه رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم نزد آن حضرت آمد و حليمه از خشک‌سالي و هلاکت چهارپايش شکایت کرد، رسول خدا‌ صلی الله علیه و آله و سلم با حضرت خديجه‌ سلام الله علیها در اين باره سخن گفت و آن حضرت، چهل گوسفند و يک شتر بارکش به او داد و با نيکي او را به خانواده‌اش باز گرداند. (بلاذري، انساب الاشراف، پيشين، ج۱، ص۱۰۵)/270/260/42/