بزرگان اسلام حتی به تولیدات مادی اهمیت می دادند مانند حفر چاه و ایجاد نخلستان ها توسط علی بن ابي طالب علیه السلام، امام باقر علیه السلام عبدالملک مروان پنجمین خلیفه اموی را در تولید و ضرب سکه اسلامی و رهائی از سلطه و رواج سکه های رومی در بلاد اسلامی راهنمائی کرد که نمونه دیگری از تولید و عدم وابستگی به بیگانه است.

استاد احمد محمدی مجد در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به اهمیت تولید در اسلام پرداخت.

وی خاطرنشان کرد: در اهمیت تولید و مقام تولید کننده همین بس که خداوند متعال اولین تولید کننده و به وجود آورنده عالم هستی است.

وی گفت: خداوند متعال تولید کننده مخلوقاتی بدیع است؛ همانطور که در آیه 117 از سوره مبارکه بقره می خوانیم: «بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِذا قَضى‏ أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُون» ([بى‏سابقه ماده، مدت و نقشه‏] پديدآورنده آسمان‏ها و زمين است و هنگامى كه فرمان به وجود آمدن چيزى را صادر كند فقط به آن مى‏گويد: «باش». پس بى‏درنگ مى‏شود.)

اين استاد حوزه علمیه افزود: از دیگر ویژگی های مخلوقات خداوند متعال شگفت‌انگیز بودن آن است؛ همان طور که در دعای جوشن کبیر می خوانیم: «یَا مَنْ فِی الْبِحَارِ عَجَائِبُهُ»، (دعای جوشن کبیر فراز58.) به طوری که در خلقت آدم این گل سرسبد مخلوقات به خودش این چنین مبارک باد و آفرین گفته است؛ در این باره آیه های 12 تا 14 از سوره مبارکه مؤمنون را می خوانیم: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ» (و يقيناً ما انسان را از [عصاره و] چكيده‏اى از گِل آفريديم سپس آن را نطفه‏اى در قرارگاهى استوار [چون رحم مادر] قرار داديم. آن گاه آن نطفه را علقه گردانديم پس آن علقه را به صورت پاره‏گوشتى درآورديم، پس آن پاره‏گوشت را استخوان‏هايى ساختيم و بر استخوان‏ها گوشت پوشانديم، سپس او را با آفرينشى ديگر پديد آورديم پس هميشه سودمند و بابركت است خدا كه نيكوترين آفرينندگان است.) (12- 14)

استاد احمد محمدی مجد بیان داشت: اولیاء الهی هم به تأسی از خداوند متعال خود، بزرگترین تولید کنندگان محصولات معنوی بوده اند مانند: نهج البلاغه، صحیفه سجادیه و احادیث مأثور از معصومین عليهم السلام؛

وي افزود: آن بزرگان حتی به تولیدات مادی اهمیت می دادند مانند حفر چاه و ایجاد نخلستان ها توسط علی بن ابي طالب علیه السلام، امام باقر علیه السلام عبدالملک مروان پنجمین خلیفه اموی را در تولید و ضرب سکه اسلامی و رهائی از سلطه و رواج سکه های رومی در بلاد اسلامی راهنمائی کرد که نمونه دیگری از تولید و عدم وابستگی به بیگانه است.

استاد احمد محمدی مجد برای بیان اهمیت تولید در جامعه به ذکر چند حدیث از ائمه معصومین علیهم السلام در این باره پرداخت.

وي کلامی از امیرالمومنین علی عليه السلام را بيان داشت كه در اين باره فرمود: کسی که آب و خاک داشته باشد ولی فقیر باشد خداوند او را از رحمتش دور می گرداند. «الْحَسَنُ بْنُ ظَرِيفٍ قَالَ: حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عُلْوَانَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ، عَنْ أَبِيهِ قَالَ: كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ يَقُولُ: «مَنْ وَجَدَ مَاءً وَ تُرَاباً ثُمَّ افْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ‏ اللَّهُ‏» . (حميرى، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد (ط - الحديثة)، 1جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1413 ق. متن ؛ ص115؛ شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، 30جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق. ج‏17 ؛ ص41؛ مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط - بيروت)، 111جلد، دار إحياء التراث العربي - بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق. ج‏100 ؛ ص65.)

اين استاد حوزه های علمیه در ادامه روایتی از امام صادق علیه السلام را بيان داشت كه در حدیث شریفی خرید گندم را مایه عزت وخرید آرد را موجب ذلت وخرید نان را موجب فقر دانسته است. «عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ يَا أَبَا الصَّبَّاحِ شِرَاءُ الدَّقِيقِ‏ ذُلٌ‏ وَ شِرَاءُ الْحِنْطَةِ عِزٌّ وَ شِرَاءُ الْخُبْزِ فَقْرٌ فَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْفَقْرِ». (كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط - الإسلامية)، 8جلد، دار الكتب الإسلامية - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق. ج‏5 ؛ ص167؛ ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، 4جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم - قم، چاپ: دوم، 1413 ق. ج‏3، ص: 269؛ شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، 30جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق. ج‏17 ؛ ص438)

وي خاطرنشان کرد: در روایت شریف دیگری امام صادق علیه السلام خرید کالای مصرفی و نهائی شده که هیچ گونه تولیدی روی آن صورت نگیرد را مایه نابودی دانسته است. «عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ نَصْرِ بْنِ إِسْحَاقَ الْكُوفِيِّ عَنْ عَبَّادِ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ شِرَاءُ الْحِنْطَةِ يَنْفِي‏ الْفَقْرَ وَشِرَاءُ الدَّقِيقِ يُنْشِئُ الْفَقْرَ وَ شِرَاءُ الْخُبْزِ مَحْقٌ قَالَ قُلْتُ لَهُ أَبْقَاكَ اللَّهُ فَمَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى شِرَاءِ الْحِنْطَةِ قَالَ ذَاكَ لِمَنْ يَقْدِرُ وَ لَا يَفْعَلُ.» (كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط - الإسلامية)، 8جلد، دار الكتب الإسلامية - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق. ج‏5 ؛ ص166؛ طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان)، 10جلد، دار الكتب الإسلاميه - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق. ج‏7 ؛ ص162؛ شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، 30جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق. ج‏17 ؛ ص438))

وی تاکید کرد: حتی کالای واسطه ای را در صورتی که انسان قدرت بر به دست آوردن کالا در مرحله قبل دارد به دست آوردن آن در مرحله نهایی مایه نابودی دانسته شده است.

استاد محمدی مجد در این رابطه به روایتی دیگر از امام صادق علیه السلام اشاره کرد: «مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُنْذِرِ الزَّبَّالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا كَانَ‏ عِنْدَكَ‏ دِرْهَمٌ‏ فَاشْتَرِ بِهِ الْحِنْطَةَ فَإِنَّ الْمَحْقَ فِي الدَّقِيقِ.^{(كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي (ط - الإسلامية)، 8جلد، دار الكتب الإسلامية - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق. ج‏5 ؛ ص167؛ شيخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، 30جلد، مؤسسة آل البيت عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق. ج‏17 ؛ ص439})

وي خاطر نشان کرد: با مقایسه این روایات به خوبی روشن می شود با توجه به شرائط و امکانات، مسلمانان و جامعه اسلامی در حد امکان باید تولید کننده باشد. اگر آب وخاک دارد؛ به تولید مواد اولیه مانند گندم و غیره بپردازد؛ اگر شرائط تولید مواد اولیه مهیا نیست مثلا جامعه شهری شده، حداقل سعی کند با خرید گندم به تولید آرد و نان برای خود بپردازد.

اين استاد حوزه علمیه قم افزود: البته همین مقدار تولید آرد و نان در صورت امکان مطلوب است، کما اینکه آن حضرت در جواب سوال حبیب بن عباد ـ درحدیث سوم - که اگر قدرت بر خرید گندم ندارد چه کند تصریح فرمود: «ذلِکَ لِمَن یَقدِرُ وَ لا یَفعَلُ.»  

استاد محمدی مجد تاکید کرد: بنابراین بنای اولیه مسلمانان در جامعه اسلامي باید بر این باشد که در صورت امکان، تولید کننده باشد نه این که مصرف کننده کالای دیگران باشد.

وی افزود: بنای حوزه های علمیه شیعه از بدو تأسیس هم بر تولید علم در بستر قرآن و سنت واحادیث معصومین عليهم السلام و پرورش و تولید عالمان متقی و فاضل برای آینده بوده است.

وي خاطرنشان کرد: مسلمانان حتی در شیوه های تولید نیز مستقل بوده و از روش های ابداعی خود استفاده می کردند، به عنوان مثال مراجع عالیقدر در پرورش عالمان فاضل با زیر بال و پر گرفتن نخبگان حوزه در لجنه های استفتاء خود زمینه رشد و شکوفائی و رسیدن آنان را به مقامات عالیه علمی و مرجعیت بعد ازخود را فراهم می کردند به طوری که غالبا مراجع بعدی از میان افراد همین لجنه های استفتاء پدیدار می شدند.

وی در پایان این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید ابراز امیدواری کرد: برای رشد و شکوفائی بیشترحوزه و تولیدات آن، این لجنه های علمی تنها منحصر به مراجع و هیئت های استتفتاء نگردد و نخبگان حوزه در تمام زمینه ها و شاخه های علمی که مرتبط با حوزه وروحانیت است به تعدادی از شاگردان مستعد خود در تعلیم وتربیت عنایت ویژه داشته باشند تا زمینه رشد و شکوفایی بیشتر و سریعتر آنان را فراهم کنند کما اینکه استاد گرانقدر ما مرحوم آیه الله العظمی میرزا جواد تبریزی علاوه بر درس عمومی یک درس خصوصی هم برای تعدادی از شاگردان خود داشت. /270/260/21/