اگر بخواهیم درباره انگیزه های قرآنی قیام حضرت امام رحمت الله علیه صحبت کنیم، ابتدا باید به سراغ «مبانی تفکر سیاسی در قرآن» برویم و تا از این مرحله عبور نکینم و تا حکومت و حکومت داری و حاکمیت را مورد ملاحظه قرار ندهیم، بحث ما به جایی نخواهد رسید.

به مناسبت سالگرد رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران، امام راحل رضوان الله تعالی علیه، استاد سید حسین فاطمی از اساتید حوزه علمیه قم، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو بیان کرد: ما اگر بخواهیم درباره انگیزه های قرآنی قیام حضرت امام رحمت الله علیه صحبت کنیم، ابتدا باید به سراغ «مبانی تفکر سیاسی در قرآن» برویم و تا از این مرحله عبور نکینم و تا حکومت و حکومت داری و حاکمیت را مورد ملاحظه قرار ندهیم، بحث ما به جایی نخواهد رسید.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به آیه 44 از سوره مبارکه مائده اشاره کرد که می فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْراةَ فِيها هُدىً وَ نُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هادُوا وَ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتابِ اللَّهِ وَ كانُوا عَلَيْهِ شُهَداءَ فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ وَ لا تَشْتَرُوا بِآياتِي ثَمَناً قَلِيلًا وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ»

(بى‏ترديد ما تورات را كه در آن هدايت و نور است نازل كرديم. پيامبرانى كه [تا زمان عيسى‏] تسليم تورات بودند بر اساس آن براى يهوديان داورى مى‏كردند، و [نيز] دانشمندان الهى مَسلك [وكاملان در دين‏] و عالمان يهود به سبب آنكه حفظ و حراست كتاب خدا از آنان خواسته شده بود و بر [درستى و راستى‏] آن گواه بودند به وسيله آن داورى مى‏كردند. پس [اى دانشمندان يهود!] از مردم نترسيد و از من بترسيد، و آياتم را به بهايى اندك مفروشيد. و كسانى كه بر طبق آنچه خدا نازل كرده داورى نكنند، هم اينانند كه كافرند.) (سوره مبارکه مائده، 44)

وی افزود: این آیه درباره اصل حکومت و حاکمیت است؛ نسبت به تورات این مسأله را داریم، تورات با ویژگی هایی نازل شده، تا به وسیله تورات حکم داده شود؛ حکم هم کارِ حاکم است.

استاد سید حسین فاطمی به آیه 45 از این سوره اشاره نمود و خاطرنشان کرد: در این آیه هم به نحو دیگری به این بحث برخورد می کنیم؛ آیه می فرماید: هر کس به آنچه خدا نازل کرده حکم نکند، ظالم خواهد بود «وَ كَتَبْنا عَلَيْهِمْ فِيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ» (و ما در تورات بر بنى‏اسرائيل لازم و مقرّر داشتيم كه: [در قانون قصاص‏] جان در برابر جان، و چشم در مقابل چشم، و بينى به عوض بينى، و گوش به جاى گوش، و دندان در برابر دندان، و زخم‏ها را قصاصى است. و هر كه از آن قصاص گذشت كند، پس آن گذشت كفّاره‏اى براى [خطاها و معاصىِ‏] اوست. و آنان كه بر طبق آنچه خدا نازل كرده داورى نكنند، هم اينانند كه ستمكارند. (سوره مبارکه مائده، 45)

وی خاطرنشان کرد: این معنا در انجیل هم وجود دارد؛ چنان چه در آیه 47 می بینیم: «وَ لْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ» (و بايد اهل انجيل بر طبق آنچه خدا در آن نازل كرده داورى كنند، و آنان كه بر طبق آنچه خدا نازل كرده داورى نكنند، هم اينانند كه فاسق ‏اند.) (سوره مبارکه مائده، 47)

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در آیه 48 می بینیم که این معنا در باره اسلام بیان می شود: «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ» (و ما اين كتاب [قرآن‏] را به‏درستى و راستى به سوى تو نازل كرديم در حالى كه تصديق كننده كتاب‏هاى پيش از خود و نگهبان و گواه بر [حقّانيّت همه‏] آنان است پس ميان آنان بر طبق آنچه خدا نازل كرده است داورى كن، و [به هنگام داورى‏] از هواهاى نفسانى آنان با روى گرداندن از حقّى كه به سوى تو آمده پيروى مكن. براى هر يك از شما شريعت و راه روشنى قرار داديم. و اگر خدا مى‏خواست همه شما را امت واحدى قرار مى‏داد، ولى مى‏خواهد شما را در آنچه به شما داده امتحان كند پس به سوى كارهاى نيك بر يكديگر پيشى گيريد. بازگشت همه شما به سوى خداست پس شما را به آنچه همواره درباره آن اختلاف مى‏كرديد، آگاه مى‏كند. (سوره مبارکه مائده، 48)

استاد سید حسین فاطمی اضافه نمود: امام رحمت الله علیه تفسیر و تبیین کاملی از اسلام ناب دادند و امور تحریفی را از چهره اسلام دور کردند.

وی افزود: امام راحل ما رضوان الله تعالی علیه، القائاتی که شاید متحجران ضد دین در زمینه نفی جامعیت دین مطرح می کردند را کنار زد و نشان داد که اسلام آیینی جامع است، و شامل همه شؤون زندگانی انسان می شود.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: امام رضوان الله تعالی علیه برای تبیین این مسأله از مسأله گستره فقه استفاده کرد. به عبارت دیگر، امام نگاهش این بود که انسان معاصر می تواند با گستره ای که فقه و احکام فقهی اسلام برای او تبیین می کند، در دنیا به راحتی زندگی کند و مسیر رشد و کمال خود را در دنیا و آخرت طی کند.

وی اضافه نمود: فقه، تئوری واقعی انسان و اجتماع از گهواره تا گور است و چه فقه حاکمیتی را در نظر بگیریم و چه فقه فردی و شخصی، از قرآن حکیم نشأت می گیرد؛

استاد سید حسین فاطمی خاطرنشان کرد: در همه اینها یک گستره عظیمی وجود دارد که حضرت امام با توجه به این موارد دنبال حرکت انقلابی در ایران افتادند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بحث در زمینه مبانی تفکری حکومت در قرآن به بحث «خلافت الهی از دیدگاه قرآن» اشاره کرد و در این زمینه افزود: از دیدگاه قرآن کریم انسان، خلیفه خدای متعال در زمین است؛

وی افزود: وارث نهایی زمین انسان های صالح و مصلح هستند؛ انسان موظف است تا شرایط لازم را برای این کار کسب کند.

استاد فاطمی در این باره به آیه 30 از سوره مبارکه بقره اشاره کرد که می فرماید: «وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ».

(و [ياد كن‏] هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان فرمود: مسلماً من جانشينى در زمين قرار خواهم داد. گفتند: آيا كسى را در آن قرار مى‏دهى كه فساد مى‏كند و خون مى‏ريزد؟! در حالى كه ما تو را همراه با سپاس و ستايشت تسبيح مى‏گوييم و تقديس مى‏كنيم. [پروردگار] فرمود: من [واقعيات و اسرارى از قرار گرفتن اين جانشين در زمين‏] مى‏دانم كه شما نمى‏دانيد.)

وی افزود: این آیه نشان دهنده آن است که انسان خلیفه خداوند در زمین است؛ از این رو برای این کار باید مقدمات امر را فراهم کند و البته این مقدمات با فقه به دست می آید و منابع کسب مسائل فقهی نیز روشن است که اساس آن با قرآن است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قرآن انسان ها را علی رغم همه تفاوت ها و اختلاف هایی که دارند، یک مجموعه همه گرا، همگون و متشکل می داند؛ کاروان منسجمی می داند که به سمت هدف واحد حرکت می کند؛

وی افزود: این حالت و کیفیت، اولین ویژگی یک جامعه بشری است که برای بشریت قابل تصور است، یعنی شکل مطلوب و معقول آینده بشر، آن امت واحده ای است که باید وجود داشته باشد، «کان الناس امة واحدة»؛ چنان چه آیه 213 از سوره مبارکه بقره می فرماید: «كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ‏».

(مردم [در ابتداى تشكيل اجتماع‏] گروهى واحد و يك دست بودند [و اختلاف و تضادى در امور زندگى نداشتند]، پس [از پديد آمدن اختلاف و تضاد] خدا پيامبرانى را مژده دهنده و بيم رسان برانگيخت، و با آنان به درستى و راستى كتاب را نازل كرد، تا ميان مردم در آنچه با هم اختلاف داشتند، داورى كند. [آن گاه در خود كتاب اختلاف پديد شد] و اختلاف را در آن پديد نياوردند مگر كسانى كه به آنان كتاب داده شد، [اين اختلاف‏] بعد از دلايل و برهان‏هاى روشن و آشكارى بود كه براى آنان آمد، [و سبب آن‏] برترى جويى و حسد در ميان خودشان بود. پس خدا كسانى را كه ايمان آوردند، به توفيق خود به حقّى كه در آن اختلاف كردند، راهنمايى كرد. و خدا هر كه را بخواهد به راهى راست هدايت مى‏كند. (سوره مبارکه بقره، 213)

استاد سید حسین فاطمی افزود: این از سرلوحه های کار حضرت امام، تشکیل حکومت و قیام و انقلابی بود که اتفاق افتاد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: یک نکته دیگر هم اشاره می  کنم و آن بحث امامت و رهبری است. هدایت این جهان، با حکمت و قدرت خداوند متعال جزئی از آموزه های توحیدی قرآن است.

وی افزود: در این مسیر هدایت و رهبری انسان ابتدا توسط انبیا انجام می شود؛ انبیایی که از سوی خداوند حکیم و عالم، مبعوث شده اند.

استاد سید حسین فاطمی اضافه نمود: امامت و رهبری انسان به دلیل پیچیدگی آفرینش انسان و مسائل مربوط به آن جز از طریق گزینش الهی ممکن نیست اما در شرایطی ممکن است قرار بگیریم که این برگزیدگان الهی غایب باشند و حضور فیزیکی نداشته باشند؛

وی افزود: در این زمینه، قرآن حکیم می فرماید: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ» (و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما [مردم را] هدايت مى‏كردند، و انجام دادن كارهاى نيك و برپا داشتن نماز و پرداخت زكات را به آنان وحى كرديم، و آنان فقط پرستش كنندگان ما بودند.) (سوره مبارکه انبیا، 73)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: خداوند رهبرانی را برای انسان در این مسیر قرار داده است؛ حال این رهبران، گاهی امامان و پیامبران، گاهی فقها و مراجع ما هستند.

وی افزود: در ادامه به آیه 71 از سوره مبارکه اسراء اشاره کرد که می فرماید: «يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلا» ([ياد كن‏] روزى را كه هر گروهى از مردم را با پيشوايشان مى‏خوانيم پس كسانى كه نامه اعمالشان را به دست راستشان دهند، پس آنان نامه خود را [با شادى و خوشحالى‏] مى‏خوانند و به اندازه رشته ميان هسته خرما مورد ستم قرار نمى‏گيرند. (سوره مبارکه اسراء 71)

استاد سید حسین فاطمی خاطرنشان کرد: این معنای در آیه عام است و شامل غیر پیامبر و غیر امام هم می شود.

وی اضافه نمود: در فرهنگ سیاسی قرآن امامت معنای عام این چنینی پیدا می کند؛ حتی به دو گونه تعبیر می شود؛ امامت انسان های پاک، که به عهده انبیا و امامان و بعد بر عهده مراجع و فقها است. در مقابل آنها امامت بدکاران و امامان کفر قرار دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه  در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به بحث «آزادی انسان» پرداخت و در این زمینه خاطرنشان کرد: یکی از نکات مهم قیام امام راحل ما رضوان الله تعالی علیه تعریفی بود که برای آزادی انسان داشتند.

وی در این زمینه افزود: امام رضوان الله تعالی علیه یک آزادی توأم با مسئولیت برای انسان تعریف می کند؛

استاد فاطمی اضافه نمود: هدایت الهی با ارسال رسل و تجلیاتی که از انبیای الهی، صورت می گیرد و در برابر این هدایت یک آزادی به انسان عنایت کرده است.

وی افزود: این تعبیر به این معنا است که در عین مسئول بودن در آینده خودش، در انتخاب آن مسیر آزاد است؛ چون انسان دارای قدرت تشخیص و عقل است. به خاطر همین قدرت عقل داشتن، مسئولیت خواهی از انسان باید بر اساس انتخاب باشد.

این استاد حوزه علمیه قم در همین راستا به آیه 39 از سوره مبارکه کهف اشاره کرد که می فرماید: «وَ لَوْ لا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ ما شاءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مالًا وَ وَلَداً» (و چرا وقتى به باغ خود وارد شدى، نگفتى: آنچه خدا بخواهد [صورت مى‏پذيرد] و هيچ نيرويى جز به وسيله خدا نيست اگر مرا از جهت ثروت و فرزند كمتر از خودت مى‏بينى. (سوره مبارکه کهف، 39)

وی به آیه 11 از سوره رعد اشاره کرد: « لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ» (براى انسان از پيش رو و پشت سر، مأمورانى است كه همواره او را به فرمان خدا [از آسيب‏ها و گزندها] حفظ مى‏كنند. يقيناً خدا سرنوشت هيچ ملتى را [به سوى بلا، نكبت، شكست و شقاوت‏] تغيير نمى‏دهد تا آنكه آنان آنچه را [از صفات خوب و رفتار شايسته و پسنديده‏] در وجودشان قرار دارد به زشتى‏ها و گناه تغيير دهند. و هنگامى كه خدا نسبت به ملتى آسيب و گزند بخواهد [براى آن آسيب و گزند] هيچ راه بازگشتى نيست زيرا براى آنان جز خدا هيچ ياورى نخواهد بود.) (سوره مبارکه رعد 11)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: به این ترتیب انسان حاکم بر سرنوشت خودش قرار داده شده است که باید یک مسئولیت ویژه را انجام دهد و این متفاوت است با تعریفی که غرب از آزادی برای انسان بیان می کند.

وی بر این مطلب تأکید کرد که تعریف امام رضوان الله تعالی علیه از آزادی، همراه با مسئولیت است؛ در مقابل، تعریفی که غرب برای آزادی انسان بیان می کند، آزادی بی حد، حصر، بی معنا، بدون پاسخ گویی و مسئولیت است.

استاد سید حسین فاطمی خاطرنشان کرد: امام خمینی رضوان الله تعالی علیه نسبت به وضعیت انسان کنونی تشخیص درستی داشت؛ اینکه انسان با سرخوردگی شَدید از یک زندگی دور از معنویت رنج می برد و صد البته برای رسیدن به معنویت و رسیدن به سرچشمه حقیقت شوق داشته است.

وی در همین زمینه تأکید کرد: انسان در این عصر به یک انسان معنویت خواه و خدا جو تبدیل شده است، که با یک حرکت معنوی و دین گرایی جدید همراه بود و در جهان اسلام رستاخیزی ایجاد کرد.

این استاد حوزه علمیه قم به جمله معروفی از امام راحل رضوان الله تعالی علیه اشاره کرد که می فرمود: «امروز جهان تشنه فرهنگ اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله و سلم است».

وی در ادامه به کلام رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای اشاره کرد که می فرماید: «دنیای امروز، خواستار اسلام حقیقی هست.»

استاد سید حسین  فاطمی خاطرنشان کرد: این ویژگی باعث شد که امام دست به قیام و انقلاب بزند.

وی افزود: اگر بخواهیم به سیره پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم مراجعه کنیم، نمی توانیم بخشی از سیره را بگیریم و بخشی دیگر از سیره را رها کنیم؛ هم چنان که نمی توانیم بخشی از آیات قرآن را بگیریم و بخش دیگری از آیات قرآن را رها کنیم. آن چنان که قرآن کریم می فرماید: «أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى‏ أَشَدِّ الْعَذابِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُون» (آيا به بخشى از كتاب [آسمانى‏] ايمان مى‏آوريد و به بخشى ديگر كفر مى‏ورزيد؟ [حرام بودن جنگ و آواره كردن را مردود مى‏شماريد، و وجوب آزاد كردن هم‏كيشان را از اسارت قبول مى‏كنيد!] پس كيفر كسانى از شما كه چنين تبعيضى را [در آيات خدا] روا مى‏دارند، جز خوارى و رسوايى در زندگى دنيا نيست، و روز قيامت به سوى سخت ‏ترين عذاب بازگردانيده مى‏شوند، و خدا از آنچه انجام مى‏دهيد، بى‏ خبر نيست.) (85)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: احکام امر به معروف و نهی از منکر، احکام قصاص، احکام ارث حتی برخی از احکام فردی انسان ها آیا بدون حکومت امکان اجرا شدن خواهند داشت؟

وی اضافه نمود: اگر در دوران غیبت دنبال حکومت نباشیم، بسیاری از آیات و احکام قرآن و اسلام را باید تعطیل کنیم.

استاد سید حسین فاطمی افزود: شرایط زمانی در دوره های مختلف متفاوت است؛ هر چه از زمان می گذرد، می بینیم که مبارزه با دین و دینداری و خداجویی قوی تر می شود و این مطلب حتی اختصاص به اسلام هم ندارد؛

وی خاطرنشان کرد: ما در این عصر سِیتِنیسم ها و آنتی کریست ها را داریم که بسیار قوی تر نسبت به اسلام، علیه مسیحیت اقدام می کنند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: هر چه زمان می گذرد، درک فقها و کسانی که تفکر دینی داشتند، بسته تر شده است و این حرکت لایه به لایه و خیلی آهسته ای بود که ضد خداها انجام می دادند.

وی اضافه نمود: باید مراقب این گونه افراد هم باشیم، این که گفته می شود در زمان غیبت امام عصر عج به حکومت نیازی نیست و در هر شرایط، احکام در گذشته اجرا می شد، باید گفت تا چه حد اجرا شده است.

استاد فاطمی در ادامه خاطرنشان کرد: نکته سوم در مورد لزوم تشکیل حکومت اسلامی در زمان غیبت این است که درباره نوع حکومت در حال حاضر بسیار بحث شده است.

وی افزود: اگر جلسات نخستین مجلس خبرگان را بررسی کنید، می بینید که می گفتند در این روزگار و در این شرایط جهانی، این شکل از حکومت اسلامی به نظر می آید که بهترین شکل بوده باشد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شاید در زمان علامه حلی آن شکل از حکومت اسلامی بهینه بود؛ چه اینکه الآن هم در عراق، شکل دیگری از حکومت اسلامی را شاهد هستیم.

وی اضافه نمود: اصل حکومت و حکومت داری در اسلام مورد تأیید است و البته شکل اجرایی آن لزومی ندارد که همیشه یکسان بوده باشد؛ در اینجا پای عقل به وسط می آید؛ هم چنان که حکومت در برخی کشورها به شکل ریاست جمهوری اداره می شود و در برخی دیگر پارلمانی؛ در حکومت خودمان زمانی با نخست وزیری، سپس ریاست جمهوری اداره می شد.

استاد سید حسین فاطمی در ادامه و در بخش پایانی این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به برخی  دیگر از عملکردهای قرآنی امام راحل رضوان الله  تعالی علیه اشاره کرد که از جمله آن، عقل و تجربه سیاسی است.

وی در تبیین این مورد تأکید کرد: در کلیه فعالیت های امام خمینی رضوان الله تعالی علیه این ویژگی را مشاهده می کنیم. قرآن کریم نسبت به این دو شیوه ادراکی، تذکرات بسیار سختگیرانه ای می دهد؛

این استاد حوزه علمیه قم برای تبیین این بخش، به برخی از آیات قرآن کریم اشاره نمود و افزود: اگر بتوانیم این مسأله را به خوبی اشاره کنیم، بسیاری از سؤالات به خودی خود حل می شود.

سوره مبارکه بقره، 44:«أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَفَلا تَعْقِلُونَ» (آيا مردم را به نيكى فرمان مى‏دهيد و خود را [در ارتباط با نيكى‏] فراموش مى‏كنيد؟ در حالى كه كتاب [تورات را كه با شدت به نيكى دعوتتان كرده‏] مى‏خوانيد. آيا [به وضع زيان‏بار و خطرناك خود] نمى‏انديشيد؟)

سوره مبارکه بقره 76 :«وَ إِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلا بَعْضُهُمْ إِلى‏ بَعْضٍ قالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِما فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَ فَلا تَعْقِلُون» (و هنگامى كه با مؤمنان ديدار كنند، مى‏گويند: ما ايمان آورديم. و چون با هم خلوت مى‏كنند [از روى اعتراض و ايراد] به يكديگر مى‏گويند: چرا حقايقى را كه خدا [در تورات درباره پيامبر اسلام‏] براى شما بيان كرده به مؤمنان مى‏گوييد تا [روز قيامت با اين حقايق‏] در پيشگاه پروردگارتان بر ضد شما استدلال كنند؟ آيا تعقّل نمى‏كنيد [كه نبايد زمينه استدلال بر ضد خود را در اختيار مؤمنان گذاريد؟!])

سوره مبارکه مجادله 11: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» (اى مؤمنان! هنگامى كه گويند: در مجالس [براى نشستن ديگر برادرانتان‏] جا باز كنيد، پس جا باز كنيد، تا خدا براى شما [در بهشت‏] جا باز كند. و چون گويند: برخيزيد، بى‏درنگ برخيزيد تا خدا مؤمنان از شما را به درجه‏اى و دانشمندانتان را به درجاتى [عظيم و باارزش‏] بلند گرداند، و خدا به آنچه انجام مى‏دهيد، آگاه است.)

سوره مبارکه حج 46: «أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُور» (آيا در زمين گردش نكرده‏اند تا براى آنان دل‏هايى [بيدار و بينا] پيدا شود كه با آن بينديشند يا گوش‏هايى كه با آن [اندرزها را] بشنوند؟ حقيقت اين است كه ديده‏ها كور نيست بلكه دل‏هايى كه در سينه‏هاست، كور است!)

 سوره مبارکه یوسف 111:«لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ ما كانَ حَدِيثاً يُفْتَرى‏ وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ» (به راستى در سرگذشت آنان عبرتى براى خردمندان است. [قرآن‏] سخنى نيست كه به دروغ بافته شده باشد، بلكه تصديق كننده كتاب‏هاى آسمانى پيش از خود است و بيان‏گر هر چيز است و براى مردمى كه ايمان دارند، سراسر هدايت و رحمت است.)./270/260/42/