حضرت صادق علیه السلام عالم و فقیه دوران خود و برتر از همه عالمان آن زمان بوده است و تمام مذاهب اربعه در میان مسلمین، پیروی از کسانی می کنند که بر سر سفره علمی امام صادق علیه السلام شاگردی کردند و معرفت را از امامان معصوم علیهم السلام کسب کردند.

به مناسبت شهادت آقا امام صادق علیه السلام، استاد سید محمد رضا علم الهدی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدا به بیان مختصری از زندگی نامه حضرت صادق علیه السلام پرداخت: امام ششم ابی عبدالله امام جعفر بن محمد الصادق علیهما السلام، در 17 ربیع الاول سال 83 هجری قمری، در مدینه به دنیا آمدند و در بیست و پنجم شوال 148 هجری قمری، یعنی در نیمه  اول قرن دوم، در همان شهر به شهادت رسیدند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه افزود: نام مادر گرامیشان، امّ فروه، دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر است. مدت عمر شریف حضرت علیه السلام 65 سال و یا به قولی 67 سال و مدت امامتشان 34 سال بوده است.

وی افزود: آن حضرت علیه السلام عالم و فقیه دوران خود و برتر از همه عالمان آن زمان بوده است و تمام مذاهب اربعه در میان مسلمین، پیروی از کسانی می کنند که بر سر سفره علمی امام صادق علیه السلام شاگردی کردند و معرفت را از امامان معصوم علیهم السلام کسب کردند.

استاد علم الهدی خاطرنشان کرد: شاگردان آقا امام سجاد علیه السلام و همین طور شاگردان امام باقر علیه السلام در زمان آقا امام جعفر صادق علیه السلام، پس از طی ایّام مظلومیت، به شکوفایی رسیدند.

وی در ادامه به خلفای طاغوت اشاره کرد که در ایام مبارک حیات این امام همام، به سر می بردند: هشام بن عبدالملک، ولید بن یزید بن عبدالملک، یزید بن ولید بن عبدالملک، ابراهیم بن ولید عبدالملک، مروان بن محمد، معروف به مروان حمار و عبدالله بن محمد سفاح، اولین خلیفه عباسی، آن سفاک خونریز و آخرین خلیفه، منصور دوانیقی، فرعون عصر امام صادق علیه السلام بوده است که آن حضرت را به شهادت رسانده است.

این استاد سطوح خارج افزود: در آن دوران اختناق و ظلم بر تشیع، امام صادق علیه السلام چون ستاره ای درخشان بر عالم دین، مذهب و مکتب درخشیدند و چون تمام مذاهب مختلفه در مقابل ایشان زانو به شاگردی  و تلمذ زده اند، بر این اساس مذهب جعفری اشرف مذاهب و مذاهب دیگر تابع مذهب جعفری است.

وی خاطرنشان کرد: ائمه چهارگانه اهل سنت، یعنی: ابوحنفیه، مالک بن انس، شافعی و احمد بن حنبل، همه در محضر اهل بیت علیهم السلام شاگردی کردند.

استاد علم الهدی افزود: جای جای کتب حدیثی ما، همانند کافی و کتاب شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه و کتب معتبره دیگر مانند تهذیب و استبصار، مملو از روایاتی است که به طور غالب از امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام در ابواب مختلف کلامی، تفسیری، اخلاقی و فقه است.

استاد سید محمدرضا علم الهدی، از اعضای جامعه مدرسین در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به عنوان تبرک به شرح حدیثی از امام صادق علیه السلام پرداخت: «الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِالتَّفَقُّهِ فِي دِينِ اللَّهِ وَ لَا تَكُونُوا أَعْرَاباً فَإِنَّهُ مَنْ لَمْ يَتَفَقَّهْ فِي دِينِ اللَّهِ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لَمْ يُزَكِّ لَهُ عَمَلًا.» (مفضل می گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مي فرمود: بر شما باد كه در دين خدا دانشمند شويد و صحراگرد نباشيد؛ زيرا آنكه در دين خدا دانشمند نشود، خدا روز قيامت به او توجه نمی كند و كردارش را پاكيزه نمی شمارد.) (الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏1، ص: 31)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: معنای فقه، یعنی «فهم» و «الفقیه: من تفقه فی دین الله»؛ کسی که تخصص دین شناسی داشته باشد، به او فقیه گفته می شود.

وی اضافه نمود: دین  شناسی معیارش، فقه اهل بیت علیهم السلام است؛ نه آنکه هر کسی در هر میدانی وارد سخنی می شود و یا نظریه پردازی کند، فقیه باشد.

استاد علم الهدی افزود: رجال دین و بزرگان مذهب و بزرگان علم تفسیر، فقه و کلام، همه می دانند که بدون امام صادق علیه السلام، نمی شود دین را تفسیر کرد بنابراین باید به فرمایش امام صادق علیه السلام دقت کرد تا معلوم شود معنای تفقه در دین چیست.

وی در ادامه به حدیثی دیگر پرداخت: «مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَوَدِدْتُ أَنَّ أَصْحَابِي ضُرِبَتْ رُءُوسُهُمْ بِالسِّيَاط حَتَّى يَتَفَقَّهُوا.» (حضرت علیه السلام فرمود: دوست دارم که با تازيانه بر سر اصحابم بزنند تا دين را خوب بفهمند.) (الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏1، ص: 31)

این استاد سطوح خارج حوزه علمیه قم افزود: منظور از این «سیاط» که در روایت آمده است، شلاق و کمربند و طناب نیست، بلکه منظور آن است که آن قدر برای آنها مسائل دین را بازگو کنند، مانند کسی که زیر ضربات شلاق هست تا فکر او زنده و احیا گردد.

وی اضافه کرد: بنابراین منظور امام صادق علیه السلام آن است: آنها که به ما منسوب هستند، باید در فقه ما تخصص پیدا کنند.

استاد علم الهدی در ادامه به این روایت از امیرالمؤمنین علیه السلام اشاره کرد: «النَّاسُ ثَلَاثَةٌ عَالِمٌ رَبَّانِيٌّ وَ مُتَعَلِّمٌ عَلَى سَبِيلِ النَّجَاةِ وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ أَتْبَاعُ كُل نَاعِقٍ يَمِيلُونَ مَعَ كُلِّ رِيحٍ لَمْ يَسْتَضِيئُوا بِنُورِ الْعِلْمِ فَيَهْتَدُوا وَ لَمْ يَلْجَئُوا إِلَى رُكْنٍ وَثِيقٍ فَيَنْجُوا»‏

وی در ادامه افزود: اگر کسی اهل هوای نفس و اهل اتّباع شهوت باشد، به دین توجهی نمی کند و اگر کسی عاقل باشد و خودش را شیعه علوی بداند و اتباع از فقه جعفر بن محمد علیهما السلام کند شامل این روایت از حضرت امام صادق علیه السلام می شود که در کتاب تحف العقول، ص 373 آمده است: «إِنِّي لَأَرْجُو النَّجَاةَ لِمَنْ عَرَفَ حَقَّنَا مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ إِلَّا لِأَحَدِ ثَلَاثَةٍ صَاحِبِ سُلْطَانٍ جَائِرٍ وَ صَاحِبِ هَوًى وَ الْفَاسِقِ الْمُعْلِنِ»

این استاد سطوح خارج حوزه علمیه قم در ادامه به کلام مالک بن انس نسبت به آقا امام جعفر صادق علیه السلام اشاره کرد: «حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ الْحَنَفِيُّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ النَّوْفَلِيِّ قَالَ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ الْفَقِيهَ يَقُولُ وَ اللَّهِ مَا رَأَتْ عَيْنِي أَفْضَلَ مِنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع زُهْداً وَ فَضْلًا وَ عِبَادَةً وَ وَرَعاً وَ كُنْتُ أَقْصِدُهُ فَيُكْرِمُنِي وَ يُقَبِّلُ عَلَيَّ فَقُلْتُ لَهُ يَوْماً يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا ثَوَابُ مَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ رَجَبٍ إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً فَقَالَ وَ كَانَ وَ اللَّهِ إِذَا قَالَ صَدَقَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ رَجَبٍ‏ إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ فَقُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا ثَوَابُ مَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ شَعْبَانَ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ شَعْبَانَ إِيمَاناً وَ احْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ.» (الأمالي ( للصدوق)، النص، ص: 542)

استاد علم الهدی در ادامه به اهمیت نماز در کلام آقا امام صادق علیه السلام پرداخت و در این رابطه به حدیثی از کتاب شریف من لایحضره الفقیه اشاره کرد: «قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام: أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاةُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ سَائِرُ عَمَلِهِ وَ إِذَا رُدَّتْ رُدَّ عَلَيْهِ سَائِرُ عَمَلِهِ.»

وی به کلامی از امام  موسی بن جعفر علیهما  السلام اشاره کرد که از قول پدر گرامی شان می فرماید: «مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَبِي إِسْمَاعِيلَ السَّرَّاجِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ علیه السلام إِنَّهُ لَمَّا حَضَرَ أَبِيَ الْوَفَاةُ قَالَ لِي يَا بُنَيَّ إِنَّهُ لَا يَنَالُ شَفَاعَتَنَا مَنِ اسْتَخَفَّ بِالصَّلَاةِ.» (الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏3، ص: 271)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به حدیثی دیگر اشاره کرد که بیانگر نشانه قبول شدن یا رد شدن نماز است: «من احب ان یعلم ان قبلت صلاته ام لم تقبل فلینظر هل منعت صلاته عن الفحشاء و المنکر، فبقدر ما منعته قبلت»؛ (هر کس می خواهد بداند آیا نماز او قبول شده یا نه ببیند آیا نمازش او را از زشتی ها و بدی ها باز داشته است یا نه؟ به همان اندازه که او را باز داشته نمازش قبول شده است!) (مجمع البیان، جلد 8، صفحه 285، ذیل آیه 45 سوره عنکبوت.)

وی در همین زمینه خاطرنشان کرد: بر اساس این روایت بین نماز و گناه، تقابل است؛ کسی که گناه کند، نمازش قبول نمی شود و کسی که نمازش قبول شود، گناه نمی کند.

این استاد سطوح خارج حوزه علمیه در ادامه به حدیثی دیگر از امام صادق علیه السلام اشاره کرد که نماز در وقت خود، در کنار نیکی به والدین و جهاد در راه خدا افضل اعمال نزد خداوند متعال شناخته شده است. «عَنْهُ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّى عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: أَيُ‏ الْأَعْمَالِ‏ أَفْضَلُ‏ قَالَ علیه السلام: الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا وَ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ وَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّه‏» ( برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن - قم، چاپ: دوم، 1371 ق. ج‏1، ص: 292)

استاد سید محمدرضا علم الهدی در ادامه با بیان روایاتی از امام جعفر بن محمد الصادق علیه السلام، به اهمیت قرآن کریم اشاره کرد: «عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَارِعُوا فِي‏ طَلَبِ‏ الْعِلْمِ‏ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَحَدِيثٌ وَاحِدٌ فِي حَلَالٍ وَ حَرَامٍ تَأْخُذُهُ عَنْ صَادِقٍ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَ مَا حَمَلَتْ مِنْ ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ وَ ذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ يَقُولُ‏ «ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا» وَ إِنْ كَانَ عَلِيٌّ علیه السلام لَيَأْمُرُ بِقِرَاءَةِ الْمُصْحَف‏» (برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن - قم، چاپ: دوم، 1371 ق. ج‏1؛ ص227)

«عليّ بن إبراهيم، عن أبيه، عن أحمد بن محمّد، عن سليم الفرّاء، عن رجل، عن أبي عبد اللّه عليه السّلام قال: ينبغي‏ للمؤمن‏ أن‏ لا يموت‏ حتّى‏ يتعلّم‏ القرآن أو يكون في تعليمه.» (شرح الكافي-الأصول و الروضة (للمولى صالح المازندراني) ؛ ج‏11 ؛ ص28)

وی در ادامه به روایتی از حضرت علیه السلام در افضلیت عالم بر شهید پرداخت: «وَ رَوَى الْمُعَلَّى بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُدْرِكِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیهما السلام قَال‏: إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ جَمَعَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ النَّاسَ فِي‏ صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَ وُضِعَتِ‏ الْمَوَازِينُ‏ فَتُوزَنُ دِمَاءُ الشُّهَدَاءِ مَعَ مِدَادِ الْعُلَمَاءِ فَيَرْجَحُ مِدَادُ الْعُلَمَاءِ عَلَى دِمَاءِ الشُّهَدَاء» (من لا يحضره الفقيه ؛ ج‏4 ؛ ص398)

استاد علم الهدی در ادامه به توضیح این مطلب پرداخت: علت افضلیت علما بر شهیدان، آن است که شهیدان بی حساب به بهشت می روند، اما مردم از آنها آن چنان بهره نمی گیرند؛ اما علما همین شهدا را تربیت کرده اند؛ یعنی «مداد العلماء یوجب دماء الشهداء» و اگر علماء کتاب بنویسند و خوانده شود، هزاران شهید تربیت می شود.

وی افزود: علما چشم و چراغ جامعه اند؛ شخصیت امام راحل رضوان الله علیه را ببینید، این عالم بزرگ اگر چه شهید نشد، اما وجود پربرکت حضرت امام به عنوان فقیهی مجاهد، هزاران شهید را تربیت کرده است؛ علما هستند که جامعه را هدایت می کنند.

جاهل به  روز فتنه ره خانه گم کند

عالم چراغ جامعه و چشم آدم است

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه اضافه نمود: این چنین است که امام صادق علیه السلام باید چشم جامعه را روشن کند؛ می بینیم که به وسیله شهادتشان هم مظلومیت ایشان بر ما ثابت شد.

وی در ادامه به کلام مقام معظم رهبری حفظه الله اشاره کرد: اگر از زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم تا ایام غیبت امام زمان عجل الله فرجه الشریف را در نظر بگیریم، حیات امامان مانند انسانی است که 250 سال هدایت کرده است. دو و نیم قرن بوده است که بشر بر سر سفره اهل بیت علیهم الصلاة و السلام نشسته است.

استاد علم الهدی بر این نکته تأکید کرد: ان شاء الله محفل بزرگداشت آقا امام صادق علیه السلام را جدی بگیریم و اجازه بدهند تا طلاب حوزه های علمیه و مردم با رعایت نکات بهداشتی به تشکیل اجتماعات و دسته های عزای آقا امام صادق علیه السلام اقدام کنند.

این استاد سطوح خارج حوزه علمیه قم، در ادامه، ضمن اشاره به هشتم شوال، سالگرد تخریب جنة البقیع، برای بار دوم، به محصول دو حوزه امام صادق علیه السلام و حوزه سلفیه پرداخت.

وی افزود: این جریانی  که دست به تخریب جنة البقیع زدند را باید به خوارج نهروان ملحق کنیم. اگر مردم نمی  توانند آن جریان را درک کنند به رفتارهای داعش توجه کنند؛ جریانی که تحت الحمایه آل سعود است و جنگ نیابتی را در سرزمین های مقدس شام و عراق گسترش می دهد.

این مظلومیت اهل بیت علیم السلام موجب می شود تا دشمن رسواتر بشود؛ زیرا دشمن مخفی شناخته نمی شود. سرزمین حجاز در اشغال آنها قرار گرفته است که در پشت پرده رژیم صهیونیستی قرار دارد.

وی ضمن اشاره به علمای متحجر وهابی، خاطرنشان کرد: چون نمی توانند به طور علنی به تخریب قبة الخضری اقدام کنند، به ضربه زدن بر مبانی شیعه اقدام می کنند.

استاد سید محمدرضا علم الهدی در پایان گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، تأکید کرد: ما انتظار داریم این ایام که به واسطه کرونا از عزاداری باشکوه محروم هستیم، صدا و سیما و همه شبکه های اجتماعی این ایام را به مردم یادآوری کنند و این بزرگداشت را آنچنان جهانی کنند که خباثت غاصبان ولایت عیان گردد./270/260/43/