معرفت شهودی یعنی هم افق با این معصومین علیهم السلام بشویم؛ منیّت با آنها پیدا کنیم و با آنها همراهی داشته باشیم.

به مناسبت سالگرد شهادت ابی عبدالله امام جعفر بن محمد الصادق علیه السلام، استاد سید حسن عابدیان کلخوران با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: هدف از خلقت، معرفت است و این نکته در آیات و روایات مورد اشاره قرار گرفته است.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدا به آیه 56 از سوره مبارکه ذاریات اشاره کرد: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُون» و جن و انس را جز براى اينكه مرا بپرستند نيافريديم (56)

وی افزود: آقا ابی عبدالله الحسین علیه السلام در تأویل این آیه، فرمودند: «ای لیعرفون».

استاد عابدیان، از اساتید درس خارج حوزه علمیه به روایتی پرداخت که به «معرفت» به عنوان هدف خلقت  اشاره می کند.«إِلَهِي عَلِمْتُ بِاخْتِلَافِ الْآثَارِ وَ تَنَقُّلَاتِ الْأَطْوَارِ أَنَ‏ مُرَادَكَ‏ مِنِّي‏ أَنْ تَتَعَرَّفَ إِلَيَّ فِي‏ كُلِ‏ شَيْ‏ءٍ حَتَّى لَا أَجْهَلَكَ فِي شَيْ‏ء» خدایا از آثار مختلفی که در عالم پیدا می شود و حالات مختلفی که در عالم مشاهده می کنم، به این رسیدم که مراد و هدف تو از خلقت من آن است که در هر چیزی خودت را به من بشناسانی و در هر چیزی خودت را به من نشان بدهی؛ به گونه ای که در هیچ چیزی تو را از یاد نبرم) (إقبال الأعمال (ط - القديمة) ؛ ج‏1 ؛ ص348)

وی اضافه نمود: نکره در سیاق نفی را هم می دانیم که افاده عموم دارد؛ یعنی هدف از خلقت، آن است که ما شناخت به خدا پیدا کنیم و خدا را بشناسیم.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: در طول معرفت الهی، معرفت خلفای الهی قرار دارد، آنها که مصداق اتمّ و اکمل خلیفة الله هستند، یعنی معصومین علیهم السلام.

وی خاطرنشان کرد: معرفت آن بزرگواران هم در طول معرفت خدای سبحان، هدف و غرض خلقت است و چیزی است که ما در زندگی باید به دنبال آن باشیم.

استاد عابدیان افزود: در دعا هم این مطلب وجود دارد که بعد از درخواست معرفت خدای متعال، معرفت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم  را، و بعد از آن معرفت حجت الهی و خلیفة الله را از بارگاه الهی درخواست می کنیم. روایت در اصول کافی است: «عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ .... اللَّهُمَ‏ عَرِّفْنِي‏ نَفْسَكَ‏ فَإِنَّكَ‏ إِنْ‏ لَمْ‏ تُعَرِّفْنِي نَفْسَكَ لَمْ أَعْرِفْ نَبِيَّكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي رَسُولَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي رَسُولَكَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَكَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي حُجَّتَكَ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِي حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دِينِي ...» (الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1 ؛ ص337)

این استاد درس خارج حوزه علمیه خاطرنشان کرد: پس معرفت هدف غایی خلقت است؛ خودِ معرفت دو قسم است.

• معرفت شناسنامه ای
• معرفت شهودی

وی افزود: معرفت شناسنامه ای آن است که خصائص و ویژگی ها و ماهیت یک شیء را بشناسیم؛ به طور مثال: وصف منظره زیبا را از کتابی می خوانیم که این مکان زیبا دارای چه درختان و گل های زیبایی است. این معرفت شناسنامه ای است، زیرا نه آن منظره را دیده ایم و نه در آن حضور داشتیم؛ تنها اندک معرفتی برای ما حاصل می شود.

استاد عابدیان ادامه داد: اما معرفت بالاتر و حقیقی این است که در آن مکان زندگی کنیم و در جای جای آن مکان حضور پیدا کنیم و آن مناظر را بچشیم و گل ها را ببوییم و زیبایی هایش را ببینیم؛ آبشار، درخت و چشمه و ... را ببینیم. از این رو بین این دو نوع معرفت تفاوت بسیاری وجود دارد.

معرفت شناسنامه ای

وی اضافه نمود: در شناخت ذات باری تعالی و شناخت معصومین علیهم السلام هم به همین شکل است. ما یک شناخت شناسنامه ای ممکن است نسبت به آن حضرات پیدا کنیم:

• امام صادق علیه السلام
• نام: جعفر بن محمد
• نام مادر بزرگوارشان: ام فروة بنت قاسم بن محمد بن ابی بکر
• تاریخ ولادت: سال 80 یا 83 هجری قمری
• لقب: از جمله القاب مبارکشان، صادق
• مدت امامت: 34 سال
• تاریخ شهادت: 148 هجری قمری
• عمر مبارکشان: 67 یا 65 سال
• مکان ولادت و شهادت: در مدینه النبی

وی افزود: مجموع این مطالب، معرفت شناسنامه ای است که بدانیم این امام به حق هستند؛ جزئیات زندگی آن بزرگوار را بخوانیم و ویژگی هایی که داشتند و فرمایشات ایشان را بدانیم و مناظرات و دلایل امامت ایشان را مرور کنیم.

این استاد درس خارج حوزه علمیه خاطرنشان کرد: متأسفانه در این بُعد هم کوتاهی کردیم. چقدر غربی ها بر شخصیت هایشان تمرکز دارند، حتی رشته های دانشگاهی بر اساس شناخت آنها ترتیب دادند: کانت شناسی و هگل شناسی و غیره.

وی اضافه نمود: ما چقدر روی شخصیت ائمه علیهم السلام مطالعه داشیم؟ ما رشته های امام صادق شناسی و امام باقر شناسی نداریم؛ مگر چه کم دارند؟ البته این حضرات بسیار بالاتر شخصیت های دیگر هستند و دریایی از معرفت هستند. اما در هر صورت این معرفت، معرفت شناسنامه ای است که جزئیات زندگی آنها را بدانیم.

معرفت شهودی:

استاد عابدیان در همین راستا افزود: معرفت شهودی یعنی هم افق با این معصومین علیهم السلام بشویم؛ منیّت با آنها پیدا کنیم و با آنها همراهی داشته باشیم.

وی افزود: اگر من امام زمان را در زمان فعلی خطاب می کنم، گاه شناخت شناسنامه ای از ایشان متصور باشد، و گاه هم افق شده ام با امام زمان و با ایشان همراه شدم و معیت پیدا کردم؛ مانند کسی که در آن مناطق زیبا زندگی می کند و با آنها همراه می شود.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در حوزه باید طهارت نفس پیدا کنیم؛ راه کسب معرفت شهودی، خواندن نیست که شرح حال را مطالعه کنیم؛ راهش طهارت است و آنکه خود را هم افق با آنها کنیم.

وی افزود: هر چه مورد نفرت آنهاست، مورد نفرت ما هم باشد و هر چه مورد رضای آنها است، برای ما هم چنین باشد.

استاد عابدیان در همین زمینه به روایتی از امام صادق علیه السلام اشاره کرد که فرموده اند: «رحم الله شيعتنا خلقوا من فاضل طينتنا وعجنوا بماء ولايتنا يحزنون لحزننا ويفرحون لفرحنا» (خدا شيعيان ما را رحمت كند كه از زيادي طينت ما آفريده شده اند و با آب ولايت ما عجين گشته اند و در حزن ما محزون و در سرور ما شادمان هستند.) (شجره طوبى - شيخ محمد مهدي حائري - ج 1 ص 3)

وی در ادامه به روايت ديگري از امام صادق عليه السلام پرداخت: «شيعتنا جزء منا، خلقوا من فضل طينتنا، يسوءهم ما يسوءنا ، ويسرهم ما يسرنا.» (شيعيان ما از ما هستند و از فزوني طينت ما آفريده شده اند ناراحتي ما آنان را اندوهگين مي سازد و شادماني ما آنان را شادمان مي سازد.) (امالي- شيخ طوسي -ص 299)

این استاد درس خارج خاطرنشان کرد: در آنچه که مایه حزن آنها است، محزون باشیم؛ حال ما معمولا تفسیر می کنیم به اینکه روزهای عزا، عزاداری و روزهای شادی شادی کنیم؛ معنا، فراتر از این مطلب است، آنچه که مایه حزن معصومین علیهم السلام است، حتی گناهان، ما هم از آن محزون باشیم و از آنها دور شویم.

وی در ادامه اضافه نمود: طاعت، عبودیت و بندگی خدا هم مایه فرح اهل بیت علیهم السلام است.

فرمایش مشهور:

شقرانی در عصر حضرت صادق علیه السلام زندگی می کرد. او با آنکه خود را از دوستان و پیروان آن اهل بیت علیهم السلام می دانست شراب می خورد و به این گناه بزرگ آلوده بود. روزی امام علیه السلام در گذر تنها با وی برخورد کرد؛ برای آنکه از عمل او انتقاد کند و او را از شرب خمر بازدارد آهسته به او فرمود: (عمل خوب از هر کس که باشد خوب است و از تو خوبتر زیرا وابسته به مایی و عمل بد را هر کس انجام دهد بد است و از تو بدتر و ناپسندتر.) «عم، إعلام الورى قب، المناقب لابن شهرآشوب الشَّقْرَانِيُّ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ص خَرَجَ الْعَطَاءُ أَيَّامَ أَبِي جَعْفَرٍ وَ مَا لِي شَفِيعٌ فَبَقِيتُ عَلَى الْبَابِ مُتَحَيِّراً وَ إِذَا أَنَا بِجَعْفَرٍ الصَّادِقِ ع فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ أَنَا مَوْلَاكَ الشَّقْرَانِيُّ فَرَحَّبَ بِي وَ ذَكَرْتُ لَهُ حَاجَتِي فَنَزَلَ وَ دَخَلَ وَ خَرَجَ وَ أَعْطَانِي مِنْ كُمِّهِ فَصَبَّهُ فِي كُمِّي ثُمَّ قَالَ يَا شَقْرَانِيُّ إِنَّ الْحَسَنَ‏ مِنْ كُلِّ أَحَدٍ حَسَنٌ وَ إِنَّهُ مِنْكَ أَحْسَنُ لِمَكَانِكَ مِنَّا وَ إِنَّ الْقَبِيحَ مِنْ كُلِّ أَحَدٍ قَبِيحٌ وَ إِنَّهُ مِنْكَ أَقْبَحُ وَعَظَهُ عَلَى جِهَةِ التَّعْرِيضِ لِأَنَّهُ كَانَ يَشْرَبُ» (بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏47، ص: 350)

وی افزود: به اقتضای جایگاه ما که شیعه معصومین علیهم السلام هستیم، وظیفه ما آن است که خودمان را آنگونه بسازیم که آنها می خواهند و به همین خاطر باید از هر بدی اجتناب کنیم؛ به طور خلاصه، باید در پی  انجام خوبی ها و ترک بدی ها بود.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر ما اینها را انجام بدهیم، هم افق با معصومین علیهم السلام پیش می رویم و روح ما طهارتی پیدا می کند که می تواند با معصومین اتصال پیدا کند.

وی افزود: در آن زمان است که وارد معرفت حقیقی امام شده ایم و آن جایگاه و منظره زیبا که بتوانیم در آن زندگی کنیم و معرفت ما روز به روز بیشتر بشود را درک کرده ایم و شناخت ما در آن جا به تکامل می رسد و هر روز یک نوبری در عالم معرفت ایجاد خواهد شد، برای کسی که این توفیق و سعادت را به دست آورده است.

استاد سید حسن عابدیان در بخش دیگر از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به جمله ای از مقام معظم رهبری اشاره کرد که در در سالگرد ارتحال امام خمینی رضوان الله علیه بیان داشتند: جان حرکت امام، تحول است.

این استاد درس خارج ادامه داد: اگر زندگی انسان با تحول همراه نباشد، مرداب می شود. باید دائما جاری باشیم کما اینکه امام جاری و به روز بود؛ تأثیر زمان و مکان در اجتهاد و در معرفت دینی که مورد تأکید امام بود، نشان دهنده همین موضوع است.

وی خاطرنشان کرد: در هر زمان باید مطابق همان زمان زندگی کنیم، چه در بعد تربیتی یا غیر آن باشد.

استاد عابدیان در همین زمینه به کلامی از امیرالمؤمنین علیه السلام اشاره کرد: «لا تقسروا أولادكم‏ على‏ آدابكم‏ فإنهم مخلوقون لزمان غير زمانكم.» (بچه ها را به آداب خودتان اجبار نکنید آنها برای زمانی غیر زمان شما خلق شده اند.) (شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد؛ ج‏20؛ ص267)

وی ادامه داد: هر فرزند را هم حساب کنید، در همین فاصله زمانی، اگر یک سال یا دو سال هم باشد، باز اقتضائات خود را دارد. نباید ببینیم افرادی را که دقیقا همان حالتی که خودشان تربیت شده اند می خواهند فرزندانشان را تربیت کنند.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: اگر رکون و رکود و سکون داشته باشیم و جاری نباشیم، نمی توانیم پیش برویم.

وی اضافه نمود: تحول یعنی حیات، عدم تحول یعنی مرگ؛ اگر حوزه و دانشگاه ما تحول نداشته باشد، یا تحول در آنها استمرار نداشته باشد، و باز ایستند، زمان مرگشان فرا می رسد.

وی افزود: تحول باید به صورت مستمر ادامه پیدا کند؛ خصوصا در حوزه که رسالت مهمی در آن بر دوش داریم؛ در علم؛ در ابزار، در مدیریت، در تربیت نیاز است تا تحول داشته باشیم./270/260/20/