شاگردان امام رضوان الله علیه این سیره و سنت را داشته اند و از امام یاد گرفته بودند که چگونه موج علمی و عملی ایجاد کنند تا بتوانند این موج را در جامعه به ظهور برسانند. یکی از نقاط گمنام این شهید آن است که قبل از اینکه هجرت کند و قبل از اینکه به مقام غربت و مقام شهادت برسد، خودش را ساخته و مجتهد بود.

به مناسبت شهادت مجتهد شهید، آیت الله سعیدی، استاد سید محمد طباطبایی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

وی افزود: بیستم خرداد، سالگرد شهادت یکی از یاران حضرت امام رضوان الله علیه، یعنی آیت الله سعیدی است و خوب است به 4 مقوله در زندگی ایشان توجه کنیم: اجتهاد، هجرت، غربت و شهادت.

مسأله اول: اجتهاد

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این شخصیت ربانی، اولین مجتهد از شاگرد امام بوده است که به شهادت رسیده است.

وی افزود: در رابطه با بحث اجتهاد، این نکته بسیار مهم است که ما بحث اجتهاد را از دیدگاه قرآن کریم و روایات و سیره متشرعه ببینیم.

استاد طباطبایی در ادامه بیان کرد: در 3 آیه از سوره توبه، تعبیر به «نَفر و کوچ کردن» اشاره شده است که به معنای «هجرت برای جهاد» است و بعد از این آیات، در آیه 122 این سوره می خوانیم: «وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ»

(و مؤمنان را نسزد كه همگى [به سوى جهاد] بيرون روند چرا از هر جميعتى گروهى [به سوى پيامبر] كوچ نمى ‏كنند تا در دين آگاهى يابند و قوم خود را هنگامى كه به سوى آنان بازگشتند، بيم دهند باشد كه [از مخالفت با خدا و عذاب او] بپرهيزند.) (122)

وی اضافه نمود: آیه می فرماید: چرا مؤمنان بسیج علمی تشکیل نمی دهند تا دین را از روی فهم عمیق بیاموزند؛ یعنی مجتهد در دین بشوند تا قومشان را انذار بدهند و از عذاب الهی بترسانند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: آنچه که در زندگی این عالم بزرگوار برجسته است و باید به دقت به آن توجه شود، آن است که ایشان به جهاد فرهنگی، که همان اجتهاد و تفقه در دین است، رسیده بود و در مرحله اول، ایشان را به عنوان مجتهد می شناسند.

مسأله دوم: هجرت

استاد طباطبایی در ادامه بررسی شخصیت شهید سعیدی، به «هجرت» اشاره کرد و آن را از دید آیات و روایات بررسی کرد:

هجرت در آیات

وی افزود: در آیات 20، 22 و39 از سوره مبارکه توبه، بحث هجرت را مطرح می کنند که چرا مردم برای حمایت از دین هجرت نمی کنند؛ بحث، در اینجا در مورد جهاد است.

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: آیات مزبور متذکر می شوند که دو مسأله حسن فعلی و حسن فاعلی، مهم است و نباید از آن جدا بشویم.

وی تأکید کرد: اگر انسان عالم ربانی و مجتهد شد، باید هجرت کند؛ همان طور که در زندگی این عالم ربانی هم مطالعه می کنیم؛ ایشان هم برای رساندن پیام امام هجرت کردند.

استاد طباطبایی افزود: نتیجه هجرت این است که انسان عنداللهی می شود؛ چون در آیه 22 سوره توبه فرمود: «خالِدِينَ فِيها أَبَداً إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ»

همواره در آنجا جاودانه‏اند يقيناً نزد خدا پاداشى بزرگ است. (22)

وی اضافه نمود: محور موفقیت افراد، حسن فعلی و حسن فاعلی است؛ هم انسان باید کار خوب انجام بدهد، هم باید خودش انسان خوبی باشد. کار خوب نتیجه اش همراه با خود شخص عنداللهی می شود «عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ» خدا می داند که اجر این افراد چقدر است.

هجرت در روایات

استاد سید محمد طباطبایی به هجرت در روایات پرداخت و افزود: وقتی به فضای عترت و روایات می رسیم: می بینیم که ائمه اطهار علیهم السلام یک نوید و امید بسیار مهمی را برای مجاهدان در راه فرهنگ بیان کرده اند.

وی افزود: من یقین دارم که چنین علمای ربانی قبل از آنکه به مقام اجتهاد برسند، حتما مورد خطاب این روایت امام صادق علیه السلام بودند. چون در کتاب فضل العلم کافی می خوانیم:«عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيِ‏ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:‏ مَنْ تَعَلَّمَ الْعِلْمَ وَ عَمِلَ بِهِ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ دُعِيَ فِي مَلَكُوتِ السَّمَاوَاتِ عَظِيماً فَقِيلَ تَعَلَّمَ لِلَّهِ وَ عَمِلَ لِلَّهِ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ.»

(کسی که یاد بگیرد و به آنچه یاد گرفته است، عمل کند و آن را در راه خدا تعلیم دهد، ملکوت آسمان ها او را انسان عظیمی می دانند.) (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏ 1؛ ص35)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر افق دید ما عظمی و مرجعیت باشد، مورد خطاب عظیم ملکوت آسمان ها هستیم. چنین انسانی که به اجتهاد رسیده، اگر هجرت هم کرده باشد و به تکلیفش عمل کرده، به یکی از دو حسن پیروزی یا شهادت رسیده است: «قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ»

(بگو: آيا درباره ما جز يكى از دو نيكى [پيروزى يا شهادت‏] را انتظار مى‏بريد؟ در صورتى كه ما درباره شما انتظار مى‏بريم كه خدا از سوى خود يا به دست ما عذابى به شما برساند پس انتظار بريد كه ما هم با شما منتظريم.) (52)

وی افزود: منظور از مجتهد، یعنی کسی که متفقه در دین باشد و بتواند تشخیص بدهد و علاوه بر استفاده درست از آیات و روایات، خودش نیز چون چشمه، جوشان باشد.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: مَثَل اجتهاد در حوزه و عالم ربانی شدن، مثل چشمه آبادی است، نه مانند استخر بزرگ.

وی اضافه نمود: استخر بزرگ، اگر چشم گیر و مورد توجه باشد، اما این توجه، تا زمانی است که آلوده نشده باشد،  که اگر آلوده شد، کسی جرأت نمی  کند وارد آب آن استخر بشود.

استاد طباطبایی افزود: اگر عالم مجتهد، چشمه، ولو چشمه کوچک باشد، آب روان است و می جوشد؛ اگر انسانی مجتهد زمان و مکان باشد، مانند چشمه می جوشد.

وی خاطرنشان کرد: چشمه دنبال تشنه می رود، تشنه هم به دنبال چشمه می رود، تشنه و چشمه مرادف هم نیستند، عاشق و معشوق هم هستند، تشنه همیشه دنبال آب سرچشمه است، چشمه هم دنبال تشنه می گردد.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: کسی که مجتهد باشد و بتواند علوم زمانش را بفهمد و علم نافعش را یاد بگیرد و عمل صالح داشته باشد، مانند چشمه ای است که می جوشد و می جوشاند.

وی تأکید کرد: رمز موفقیت امام راحل رضوان الله علیه فقط در خودش نبود، بلکه امام، شاگردانی تربیت کرد که مانند چشمه می جوشیدند و جامعه را می جوشاندند.

استاد طباطبایی افزود: شاگردان امام رضوان الله علیه این سیره و سنت را داشته اند و از امام یاد گرفته بودند که چگونه موج علمی و عملی ایجاد کنند تا بتوانند این موج را در جامعه به ظهور برسانند.

وی خاطرنشان کرد: یکی از نقاط گمنام این شهید آن است که قبل از اینکه هجرت کند و قبل از اینکه به مقام غربت و مقام شهادت برسد، خودش را ساخته و مجتهد بود.

این استاد سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم به کلام آیت الله جوادی آملی حفظه الله اشاره کرد که توصیه می کردند: حوزه قبل از اینکه نیروهایش را به دیگران صادر کند، مواظب باشد که خام فروشی نکند؛ انسانی که در این مقام قرار گرفته، هم خودش استفاده می کند وهم دیگران از او بهره می برند.

وی افزود: پیوند تقدیس و تقدس، یکی از مباحث مهمی است که خودش را نشان می دهد؛ چون همواره سیره علمی و عملی فقهای ربانی بوده است.

استاد طباطبایی خاطرنشان کرد: تقدّس به تفقّه ارزش و بها می دهد؛ تفقه بدون تقدس، برای انسان وزر و وبال می آورد؛ تقدس تفقه را ملکوتی می کند؛ چون دانشی که اندیشه ورز را فرشته خو نکند، مثل خطوط منقوش چهره آینه ای است که مانع ظهور اشیاء می شود؛ هویت انسان متکامل، عصاره علم صائب و عمل صالح اوست؛

وی ادامه داد: ما قبل از اینکه این عالم ربانی را بشناسیم و از اسم ایشان و زمان و مکان ولادت ایشان و سیر درسی ایشان اطلاع داشته باشیم، از این زاویه باید به شناخت ایشان بپردازیم که شهید سعیدی شاگرد درس امام راحل بودند و امام راحل کسی بود که سلف صالح علمای گذشته بود.

وی تأکید کرد: ما باید از زاویه امام، این شاگرد بزرگ امام را بشناسیم؛ امام آینه خدا نما بود، امام، روح الله و عالم به زمان و مکان بود که شاگرد ایشان، مقام معظم رهبری است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به نکته دیگری اشاره کرد: همانطور که ما در علوم متعدد مجتهد می بینیم، به طور مثال چون دانشمندان پزشکی آسیب ها را می شناسند و روزانه بررسی می کنند و در راه درمان اقدام می نمایند، پیشرفت می یابند در علوم الهی نیز به مجتهد نیازمند هستیم.

وی افزود: مگر می شود جامعه نیاز مبرم به متخصصان علوم طبیعی داشته باشد، و به علوم الهی داشته باشد، اما نتوانند از علوم طبیعی و الهی استفاده کنند؟! آیا ممکن است ما در حوزه، مجتهد نداشته باشیم، اما بتوانیم نیازهای جامعه را از بعد کارکرد حوزه برطرف کنیم؟

استاد طباطبائی در ادامه به دو بیت از عین القضات همدانی، عارف قرن هفتم اشاره کرد:

ما مرگ و شهادت از خدا خواسته ایم

آن هم به سه چیز کم بها خواسته ایم

گر دوست چنان کند که ما خواسته ایم

ما آتش و نفت و بوریا خواسته ایم

وی افزود: این مجاهد مجتهد اهل فقاهت، یعنی آیت الله سعیدی، به دنبال شهادت، فرمود: «به خدا سوگند اگر مرا بکشید و خونم را بریزید، در هر قطره از خونم، نام خمینی را خواهید دید.» این نکته بسیار مهمی است که کم رنگ است و گفته نشده است.

این استاد حوزه علمیه خاطرنشان کرد: قرآن کریم و عترت همواره ما را به مسیری می برد که همان تعبیر را شاگردان قرآن و عترت هم بیان کردند.

وی افزود: بیت الغزل قرآن کریم، این است که «ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات»؛ اینها برایشان مهم نیست که در غربت باشند یا نباشند، به شهادت برسند یا به شهادت نرسند.

استاد طباطبائی تأکید کرد: انسانی که به مقام اجتهاد رسیده باشد، هجرت و نفر و کوچ علمی هم کرده باشد، اگر در غربت هم باشد، برای او غربت مطرح نیست، بلکه برای او لذت است و برای او شهادت در محضر الهی مطرح است و روح ملکوتی او در پرواز است.

وی اضافه نمود: این عالم بزرگوار با دیگران فرق داشت، در قرآن شاهد آن هستیم که انبیا دارای مراتب بودند، در قرآن می خوانیم «بعضهم علی بعض»؛ در مورد حضرت نوح می خوانیم: «سلام علی نوح فی العالمین»؛ زیرا او بیش از 9 قرن در تبلیغ دین الهی کوشش کرده است.

این استاد حوزه علمیه قم ادامه داد: در میان علما می بینیم، «فضلنا بعضهم علی بعض»، در میان قرون متوالی از علمای اعلام، امام خمینی رضوان الله علیه بوده است که توانست اقیانوس مردم را به تلاطم در آورد. خود ایشان مجتهد بود و مرجع تقلید بود.

وی خاطرنشان کرد: در میان شاگردان ایشان هم می بینیم که «فضلنا بعضهم علی بعض»؛ برخی هستند که حماسه را بلد هستند، اما در مقام عمل، مرد راه نیستند.

استاد طباطبائی افزود: ما شاهد هستیم که غزالی، عالِمی است که در علوم معرفتی از او بسیار اسم می برند؛ اما او در جنگ های صلیبی در بیت المقدس معتکف شده بود و در حالی که خون هزاران نفر انسان بی گناه به زمین ریخته شد، اما او سر از مسجد بیرون نیاورد و با این شیوه می خواست به مقامی برسد.

وی افزود: اما نجم الدین کبری از بزرگانی بود که در مسائل معرفتی، صاحب سخن است، اما در جنگ های صلیبی سینه سپر کرد و به شهادت رسید.

وی ادامه داد: آیت الله سعیدی، این شهید و عالم بزرگوار، هم حماسه و هم عرفان داشت، اگر چه ما آنچنان با آثار بیانی و بنانی ایشان آشنا نیستیم، اما همین که ایشان را به عنوان مجتهدی شهید می شناسند، یعنی دارای بینشی خاص بوده است.

غربت و شهادت

استاد سید محمد طباطبائی در بخش سوم از این گفتگو، در شناخت شخصیت شهید آیت الله سعیدی، به «غربت» اشاره کرد: از موقعی که امام قیام کردند، علمای زیادی یا به شهادت رسیدند، یا به مقام عالی رسیدند؛ اما مقام همه یکسان نیست.

وی افزود: مهم این است که در زمان غربت امام راحل از امام اجازه بخواهد تا سخن امام را به همه برساند و عواقب این اعلام، برایشان مهم نباشد؛ چون:

در مسلخ عشق جز نکو را نکشند

روبه صفتان زشت خو را نکشند

گر عاشق صادقی ز مردن نهراس

مردار بوَد هر آنکه او را نکشند.

این استاد حوزه علمیه افزود: قرآن کریم، درباره اصحاب پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم خبر می دهد، همان طور که انصار جزو صحابه پیامبر بودند، مهاجرین هم چنین بودند.

وی ادامه داد: در سوره حشر می خوانیم: «وَ الَّذِينَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْلَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونا بِالْإِيمانِ وَ لا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنا غِلًّا لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنا إِنَّكَ رَؤُفٌ رَحِيم.»

و نيز كسانى كه بعد از آنان [انصار و مهاجرين‏] آمدند در حالى كه مى‏گويند: پروردگارا! ما و برادرانمان را كه به ايمان بر ما پيشى گرفتند بيامرز، و در دل‏هايمان نسبت به مؤمنان، خيانت و كينه قرار مده. پروردگارا! يقيناً تو رئوف و مهربانى. (10)

استاد طباطبایی افزود: بعدها بسیاری به امام پیوستند، اما آنها که در زمان غربت امام، پای کار بودند و پای کار ماندند، شامل این آیه شریفه می شوند.

وی در همین زمینه داستانی از ابوسعید ابوالخیر را خاطرنشان کرد:

روزی ابوسعید ابوالخیر در مسجدی سخنرانی داشت؛ مردم از تمام اطراف روستاها و شهرها آمده بودند. جای نشستن نبود و بعضی ها در بیرون نشسته بودند سپس شاگرد ابوسعید گفت: تو رو به خدا! از آنجا که هستید، یک قدم پیش بگذارید، همه یک قدم پیش گذاشتند؛ سپس نوبت به سخنرانی ابوسعید رسید. اما او از سخنرانی خودداری کرد.

مردم که به مدت یک ساعت در مسجد بودن و خسته شده بودند، شروع به اعتراض کردند.

ابوسعید پس از مدتی گفت: هر آنچه که من می خواستم بگویم، شاگردم به شما گفت: شما یک قدم به جلو حرکت کنید تا خدا ده قدم به شما نزدیک شود.

این استاد حوزه علمیه به کلامی از آیت الله جوادی آملی حفظه الله اشاره کرد: مراکز حوزوی قول خدا را و مراکز دانشگاهی فعل خدا را تفسیر می کنند.

وی افزود: هر کس یک قدم جلوتر بیاید. شهید آیت الله سعیدی عالم بزرگواری بود که «احدی الحسنیین» را شناخته بود.

استاد طباطبایی خاطرنشان کرد: ما ایشان را درک نکردیم، آثار ایشان را استفاده نکردیم، اما هر جا که اسم ایشان می آید به عنوان شهید مجتهد و شاگرد امام می آید و این افتخار بزرگی است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: خداوند به ما توفیق بدهد تا بتوانیم این معارف را درک کنیم، بفهمیم و به آنها عمل کنیم و به دیگران هم تعلیم بدهیم.

کلام پایانی

استاد سید محمد طباطبایی، در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: در عصر ما بزرگانی بودند که باید الگوی ما طلبه ها قرار بگیرند که با چه زحماتی توانستند وظیفه خود را انجام بدهند.

وی افزود: خیلی ها با سکوتشان توانستند به وظیفه خود عمل کنند، بسیاری هم با بیان خود به این مهم دست یافتند، مهم این است که بتوانیم به وظیفه خود عمل کنیم.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر وظیفه در بیان است، هم حرف خوب بزنیم، و هم خوب حرف بزنیم؛ اگر در تقویم سالگرد شهادت فلان عالم بزرگوار است، ثم ماذا؛ مهم آن است که وظیفه خود را بشناسیم؛ وظیفه ما این است که این بزرگواران را با زبان قرآن و عترت و زبان روز معرفی کنیم./270/260/43/