مرحوم کلینی نقل می کند که حضرت جواد الائمه بنا به درخواست یکی از شیعیان سیستان، طی نامه ای به والی این منطقه سفارش می کند، که در اخذ مالیات، بر او سخت نگیرد. والی که پیرو امام بود، نه تنها بدهی او بابت خراج را نگرفت، بلکه اعلام کرد تا آن زمان که بر سرکار است او را از پرداخت خراج معاف کنند و علاوه بر آن دستور داد برای او مستمری نیز تعیین کنند. (همان ، ص 561)این رویه و سیره امام جواد (ع) در زمان امام هادی و امام عسکری گسترش چشمگیری داشت و در زمان امام زمان با انتخاب نواب خاص به اوج خود رسیده بود.

به مناسبت شهادت آقا جواد الأئمه علیه السلام، استاد جلال زروندی از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

وی این گفتگو را با روایتی از این امام همام آغاز نمود: «وَ قالَ الْجَوادُ عليه السلام: «اَلدّينُ عِزٌّ وَالْعِلمُ كَنزٌ وَالصَّمْتُ نُورٌ وَغايَةُ الزُّهدِ ألوَرَعُ وَلاهَدْمَ لِلدّينِ مِثْلُ الْبِدَعَ وَلااَفسَدَ لِلرَّجُلِ مِنَ الطـَّمَعِ وَبِالرّاعى تَصْلِحُ الرَّعِيـَّةُ وَبِالدُّعاءِ تُصْرَفُ الْبَلِيَّةُ» (الفصول المهمة 274/275؛ مسند امام جواد 246)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: امام محمد بن علی (ع) معروف به جواد الائمه، تقی و جواد و مکنّی به ابوجعفر ثانی در دهم رجب دیده به جهان گشود. نام پدر ایشان امام علی بن موسی الرضا (ع) امام هشتم شیعیان و نام مادر ایشان خیزران است.

وی افزود: امام محمد تقی (ع) پس از شهادت پدرش امام رضا (ع) درسال 203 قمری، مقام منیع امامت را در هشت‏ سالگی بر عهده گرفت و آن را به راستی و درستی هدیت کرد و به مقصد عالی رسانید.

استاد زروندی اضافه نمود: مأمون عباسی (هفتمین خلیفه سلسله عباسیان) پس از شهادت امام رضا (ع) از امام جواد (ع) دل جویی کرد و دخترش ام الفضل را به عقد وی درآورد.

وی با اشاره به روایتی که در ابتدای گفتگو به آن اشاره شده بود، افزود: در این روایت نورانی امام جواد (ع) علم را گنج و دین را سرافرازی، و سکوت را نور و زهد را پاکدامنی و بدعت را از بین برنده دین و طمع را فاسد کننده شخص می دانند. رؤسا، امرا و حاکم اسلامی را هدایت کننده امت اسلامی می دانند و می فرماید: بلاها به واسطه دعا برطرف می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: قطعا مراد از حاکم و رؤسا در این روایت نورانی که هدایت کننده امت اسلامی معرفی شده اند، حاکم عادل است. از همین رو برای بیان فرمایش امام جواد (ع) اشاره به برخی از مطالب لازم است.  

وی افزود: ضرورت وجود حکومت اسلامی منحصر به زمان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و معصومین صلوات الله علیهم اجمعین نیست.

استاد زروندی اضافه نمود: از این رو لازمه قبول حکومت اسلامی در هر عصری نیاز به ولی امر، حاکم و رهبر است تا امت اسلامی را از شر دشمنان اسلام و مسلمین حفظ نماید و از نظام جامعه‌ اسلامی پاسداری نموده و عدالت را در آن برقرار و از ظلم و تعدی جلوگیری نماید و وسایل پیشرفت و شکوفایی فرهنگی، سیاسی و اجتماعی را تأمین کند.

وی در ادامه بیان نمود: آن حاکم باید دارای شرایطی باشد، مثل عدالت، تقوا و خدا ترسی، آگاهی به احکام الهی و تدبیر و مدیرت سیاسی و اقتصادی و... و آن، جز فقیه جامع الشرایط، یعنی ولی فقیه نیست.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: به عبارت دیگر دین اسلام دینی است، سیاسی و دستورات آن به امور عبادی محدود نمی شود؛ بلکه بیشتر دستورات اسلام درباره اداره شهرها و نظم اجتماع و تأمین سعادت دنیوی و أخروی است.

وی در این زمینه به بیان نمونه هایی پرداخت: مثل احکام معاملاتی، سیاسی، جزایی و قضایی و مالیات هایی که دولت اسلامی به وسیله آنها اداره می شود، مانند: خمس، زکات و...

استاد جلال زروندی اضافه نمود: قطعاً مقصود از حاکم اسلامی کسی است که مردم در امور اجتماعی به او رجوع می کنند، همان اموری که خداوند تبارک و تعالی و رسول او و ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین در عصر غیبت، راضی به تعطیلی آن احکام الهی و معارف اسلامی نیستند.

وی افزود: از این رو برای اجرای آن به حاکم اسلامی نیاز است و با این توصیف ولایت فقیه از جانب ائمه (ع) ثابت شده است. همانطور که در روایات مختلف و سیره معصومین (ع) به آن تصریح شده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به همین دلیل شیعه و سنی بر ضرورت وجود رهبر و حاکم اسلامی اتفاق نظر دارند و این امر از ضروریات اسلام است که ریشه در اصل امامت دارد هر چند در شرایط و خصوصیات رهبر و نوع تعیین آن در میان شیعه و سنی اختلاف است.

وی افزود: ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین می کوشیدند که با دفاع از حریم امامت و ولایت در فرمایشات و رفتار، مردم را برای این امر مهم (فرمانبرداری از حاکم اسلامی) در زمان غیبت امام معصوم مهیا و آماده کنند و هر چه به زمان غیبت امام زمان نزدیکتر می شدیم روش و سیره معصومین باعث می شد که شیعیان برای اطاعت از حاکم الهی منصوب از معصومین در عصر غیبت مهیا شوند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: از این رو امام جواد (ع) با تمام محدودیت های موجود به وسیله مناظرات به دفاع از حریم ولایت و امامت می پرداختند، این امر، در مناظره با یحيي بن اكثم و گروه دیگر از بزرگان اهل سنت که در کتب تاریخی اشاره شده، مشهود است. (پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان ، صص 551 ـ 555)

وی افزود: از طرف دیگر امام جواد (ع) با ایجاد شبکه وکالتی و نصب وکلا و نمایندگان در سرتاسر مملکت اسلامی می کوشیدند ارتباط خود را با شیعیان حفظ و شیعیان را آماده کنند تا در زمان غیبت و عدم دسترسی به امام مشکلات خود را از طریق نماینده و کارگزار امام (که همان فقیه جامع الشرائط) مرتفع کنند.   

استاد زروندی اضافه نمود: امام جواد (ع) در سراسر قلمرو حکومت خلیفه عباسی کارگزاران و وکلایی را اعزام می کرد و با فعالیت گسترده آنان از تجزیه نیروهای شیعه جلوگیری می کردند. کارگزاران امام در بسیاری از استان ها مانند اهواز، همدان، سیستان، ری، بصره، بغداد، کوفه و قم پخش شده بودند.

وی خاطرنشان کرد: امام به هواداران خود اجازه می داد که به درون دستگاه حکومت نفوذ کرده و مناسب حساس را در دست گیرند از این رو «محمد بن اسماعیل بن بزیع» و «احمد بن حمزه قمی» مقامات والایی در دستگاه حکومت داشتند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بعضی دیگر از شیعیان مانند «حسین بن عبد الله نیشابوری» حاکم سیستان شد و «حکم بن علیا اسدی» به حکومت بحرین رسید و هر دوی آنها به امام جواد علیه السلام خمس پرداخت می کردند.

وی اضافه نمود: مرحوم کلینی نقل می کند که حضرت جواد الائمه بنا به درخواست یکی از شیعیان سیستان، طی نامه ای به والی این منطقه سفارش می کند، که در اخذ مالیات، بر او سخت نگیرد. والی که پیرو امام بود، نه تنها بدهی او بابت خراج را نگرفت، بلکه اعلام کرد تا آن زمان که بر سرکار است او را از پرداخت خراج معاف کنند و علاوه بر آن دستور داد برای او مستمری نیز تعیین کنند. (همان ، ص 561)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این رویه و سیره امام جواد (ع) در زمان امام هادی و امام عسکری گسترش چشمگیری داشت و در زمان امام زمان با انتخاب نواب خاص به اوج خود رسیده بود.

وی در بخش پایانی این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به توقیع شریف امام عصر (عج) اشاره نمود که حضرت (عج) در آن توقیع فرموده است: «... و اما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواه حدیثنا فأنّهم حجّتی علیکم و انا حجّة الله علیهم» و اما در رخدادهایی که پیش می آید به راویان حدیث ما مراجعه کنید؛ زیرا آنان حجت من بر شمایند و من حجت خدا بر آنان هستم. (الحر العاملی, محمد بن الحسن, وسائل الشیعه, تهران: مکتبه الاسلامیه, ج ۱۸, ص ۱۰۱)

استاد زروندی افزود: این همان سیره و روایتی است که بر حجیت ولایت فقیه اشاره دارد که امام جواد نقش به سزائی در سازماندهی و تقویت این سیره مهمه تا عصر غیبت داشتند./270/260/21/