«وَ قَوْلُهُ: «فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ‏» قَالَ فِي عَلِيٍّ علیه السلام‏ «وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ‏» أَيْ أَحَبُّوا أَنْ تَغُشَّ فِي عَلِيٍّ فَيَغُشُّونَ‏ مَعَكَ‏ «وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ‏». (کلام خداوند  (پس پیروی نکن تکذیب کنندگان را) فرمود: در مورد علیّ علیه السلام نازل شده (و آیه) «دوست دارند که نرمی کنی تا نرمی کنند یعنی دوست دارند» در مورد علی علیه السلام غّش و فریبکاری کنی آنها هم به همراه تو خدعه و فریب کنند (در مورد امیرالمؤمنین علیه السلام).

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید با استاد سید کاظم روحانی از اساتید حوزه علمیه قم در موضوع «ولایت، ضرورت ایمان» به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو به این آیه شریفه اشاره نمود: «و استعینوا بالصّبر و الصلاة و انّها لکبیرة الّا علی الخاشعین»؛ (از صبر و نماز يارى بخواهيد، و يقيناً اين كار جز بر فروتنان، گران و دشوار است.) (سوره مبارکه بقره، 45)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: نزدیک شدن به ایام ولایت و امامت یعنی «عید سعید غدیر» هر ذهن عاشق و دوستدار اهل بیت عصمت علیهم السلام را معطوف به این واقعیت می نماید:

اولا: میزان معرفت و ارادت خود را به آستان ائمه دین به ویژه وجود نازنین مولی الموحدین امیر المؤمنین علیه السلام محک بزند و جایگاه خود را نسبت به آن قلّه رفیع معرفت الهی بسنجد.

ثانیا: از خود بپرسد آیا وظیفه اش را در قبال این موهبت عظیم الهی انجام داده است و با وجود سفارشات اکیدی که پیامبر مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به آن فرموده اند، در عمل چه اقدامی نسبت به آن مقام منیع و در راستای تبلیغ و اعتلای آن در کارنامه خود داشته است؟

سنگینی پذیرش ولایت

استاد سید کاظم روحانی در ادامه به سنگینی پذیرش ولایت پرداخت و در این زمینه به روایتی اشاره نمود که در ذیل آیه فوق بیان شده است: «قَالَ سَلْمَانُ قُلْتُ يَا أَخَا رَسُولِ اللَّهِ وَ مَنْ‏ أَقَامَ‏ الصَّلَاةَ أَقَامَ‏ وَلَايَتَكَ‏ قَالَ نَعَمْ يَا سَلْمَانُ تَصْدِيقُ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى فِي الْكِتَابِ الْعَزِيزِ «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ‏^» فَالصَّبْرُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ الصَّلَاةُ إِقَامَةُ وَلَايَتِي فَمِنْهَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‏ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ وَ لَمْ يَقُلْ وَ إِنَّهُمَا لَكَبِيرَةٌ لِأَنَّ الْوَلَايَةَ كَبِيرَةٌ حَمْلُهَا إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ وَ الْخَاشِعُونَ هُمُ الشِّيعَةُ الْمُسْتَبْصِرُونَ ...» (بحار الأنوار (ط - بيروت)؛ ج‏26؛ ص 2)

استاد سید کاظم روحانی در این زمینه اضافه نمود: حضرت در این روایت سلمان را تایید فرمودند: اقامه نماز همان اقامه ولایت است و به همین آیه مبارکه استناد فرمودند و اینکه مقصود از «الصبر» در این آیه وجود مبارک رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است و «الصلاة» برپا داشتن ولایت من است.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: جالب، استدلال حضرت است به ضمیر مفرد مؤنث در آیه شریفه «و إنها لکبیرة إلا علی الخاشعین» است که قرآن نفرموده است: «إنهما»، یعنی ضمیر، تثنیه نیست که هم به «الصبر» و هم به «الصلاة» برگردد.

وی خاطرنشان کرد: ضمیر در «إنّها»، تنها به «الصلاة» برمی گردد؛ یعنی پذیرش ولایت که معنی باطنی صلاة است، بر مردم سنگین است؛ نه رسالت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم که معنی باطنی صوم است؛ و خاشعان همان شیعیان اهل بصیرت هستند.

استاد روحانی در ادامه بیان کرد: حضرت در ادامه می فرمایند: «وَ ذَلِكَ لِأَنَ‏ أَهْلَ الْأَقَاوِيلِ مِنَ الْمُرْجِئَةِ وَ الْقَدَرِيَّةِ وَ الْخَوَارِجِ وَ غَيْرِهِمْ مِنَ النَّاصِبِيَّةِ يُقِرُّونَ لِمُحَمَّدٍ «1» ص لَيْسَ بَيْنَهُمْ خِلَافٌ وَ هُمْ مُخْتَلِفُونَ فِي وَلَايَتِي مُنْكِرُونَ لِذَلِكَ جَاحِدُونَ بِهَا إِلَّا الْقَلِيل‏».

(و این برای آن است که صاحبان مذاهب گوناگون از مرجئة و قدریه و خوارج و دیگران از ناصبی ها همگی اقرار به محمد صلی الله علیه و آله و سلم دارند و در مورد آن حضرت با هم اختلافی ندارند و همانا در مورد ولایت من اختلاف دارند و آن را جز گروه اندکی، که شیعیان باشند، همگی انکار می کنند.)

جلوه ای از مظلومیت

استاد سید کاظم روحانی در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، خاطرنشان کرد: این حد از مظلومیت در امر ولایت مولا امیرالمؤمنین علیه السلام واقعا اعجاب برانگیز است.

وی در این راستا به آیه 9 از سوره مبارکه قلم پرداخت: «وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ» (دوست دارند نرمى كنى تا نرمى كنند)

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: «تدهن» از ماده «دهن» است. «الدهن» به معنی روغن است. «تدهین» به معنی روغن کاری است.

وی افزود: کسانی که کارهای فنی انجام می دهند، اگر پیچ و مهره ای زنگ بزند و باز نشود، مقداری روغن روی آن می ریزند، بعد آن مهره به راحتی می چرخد و باز می شود.

استاد روحانی اضافه نمود: با توجه به این مقدمه به معنی آیه مبارکه: «ودّوا لو تدهن فیدهنون» بر می گردیم؛ می دانیم که خطاب به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است؛ یعنی ای پیغمبر این مشرکین خیلی دوست دارند تو روغن کاری کنی؛ آنها هم همچنین روغن کاری کنند! این به چه معناست؟! چرا پیامبر روغن کاری کند؟

وی افزود: این تعبیر کنایه از نرمی، سهل انگاری و تساهل است. کلمه «الإدّهان» در لغت به معنی «الغّش و المصانعه» است؛ به معنی خدعه و فریبکاری؛

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پس معنا چنین خواهد شد: یعنی به منظور به نتیجه رسیدن در مذاکره چشم را به روی قسمتی از حق بستند.

وی افزود: به عبارت دیگر از آن حضرت می خواستند که ای محمد تو یک قدم کوتاه بیا، ما هم کوتاه می آییم.

استاد روحانی اضافه نمود: اما سخن این است که آنها بر سر چه موضوعی درخواست تساهل داشتند؟ چه چیزی باید به عنوان وجه المصالحه در این معامله قرار گیرد؟!

وی خاطرنشان کرد: جواب آن را در روایتی از امام صادق علیه السلام در می یابیم: «وَ قَوْلُهُ: «فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ‏» قَالَ فِي عَلِيٍّ علیه السلام‏ «وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ‏» أَيْ أَحَبُّوا أَنْ تَغُشَّ فِي عَلِيٍّ فَيَغُشُّونَ‏ مَعَكَ‏ «وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ‏». (کلام خداوند  (پس پیروی نکن تکذیب کنندگان را) فرمود: در مورد علیّ علیه السلام نازل شده (و آیه) «دوست دارند که نرمی کنی تا نرمی کنند یعنی دوست دارند» در مورد علی علیه السلام غّش و فریبکاری کنی آنها هم به همراه تو خدعه و فریب کنند (در مورد امیرالمؤمنین علیه السلام). ( تفسير القمي ؛ ج‏2 ؛ ص380؛ تفسير الصافي؛ ج‏5؛ ص209^؛ البرهان في تفسير القرآن ؛ ج‏5؛ ص458؛ بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏30، ص: 165)

 این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: همانطور که می بینید، تمام نزاع قریش و مشرکین با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در حقیقت مربوط به زمان بعد از آن حضرت بوده است.

وی افزود: به یک معنا آنها مانعی در پذیرش اصل پیامبری آن حضرت داشتند؛ ولی سخن بر سر این بود که می خواستند با پیامبر بر سر جانشینی ایشان مذاکره و معامله کنند یعنی پیامبر از حق وصایت و جانشینی امیرالمؤمنین علیه السلام صرف نظر کند آنها هم اصل نبوت او را بپذیرند.

 استاد روحانی در ادامه بیان کرد: با توجه به عمق و ریشه مسئله ولایت و اینکه ولایت متمم و مکمل توحید و رسالت قرار گرفته ضرورت بحث از ولایت روشن می شود؛ تا جایی که حضرت امام رضا علیه السلام در آن حدیث معروف سلسلة الذهب بعد از آنکه فرمودند: «کلمة لا إله إلّا الّله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی»، مرکب حضرت که حرکت کرد، بعد از چند قدم سر مبارک را از کجاوه بیرون آورده و فرمودند: «بشرطها و أنا من شروطها» ^{(مسکّن الفؤاد تألبف شهید ثانی ص 159)}

وی خاطرنشان کرد: یعنی کلمه توحید هم بدون ولایت سودی ندارد، این قاعده را می دانید: «إذا إنتفی الشرط إنتفی المشروط»؛ بنابراین با منتفی شدن امر ولایت، ایمان به توحید و رسالت هم محکوم به عدم است و بی حاصل خواهد بود.

سخني با خوانندگان      

استاد سید کاظم روحانی در بخش دیگری از این گفتگو اضافه نمود: ضرورت این بحث در حوزه و دانشگاه ها زمانی برای بنده آشکار شد که مشاهده کردم امسال رسانه ملی برای اولین بار به طور جدی و تأثیرگذار در سحرهای ماه مبارک رمضان برنامه ای منسجم با هدف بیان و بازگویی فضائل و مناقب مولا امیرالمؤمنین علیه السلام ترتیب داده است.

وی افزود: با صرف نظر از شخصیت محقق و گوینده محترم آن، باید بگویم همان چند جلسه اول کافی بود که این برنامه جای خود را در بین قشر عظیمی از عامه مردم باز کند و مورد توجه هزاران نفر قرار گیرد.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: قهرا هر محقق و مبلغ دلسوزی در مواجهه با چنین امر مبارکی لبریز از شور، شعف و حجم بالایی از رضایت مندی می گردد و حق هم همین است، اما مسئله قابل توجه چالش هایی بود که برای اندیشمندان و فعالان عرصه تبلیغ خودنمایی می کرد:

اول:

وی در مورد اول بیان کرد: این استقبال عمومی از ناحیه دوست داران اهل بیت علیهم السلام گرچه از سویی مایه خوشحالی و رضایت بود، اما از سوی دیگر مایه تأسف، تأسف بر اینکه چرا بعد از گذشت بیش از چهل سال از انقلاب و با در دسترس بودن تمامی امکانات رسانه ای، حوزوی و دانشگاهی به تازگی به این حد از آگاهی رسیده ایم که می توان در یک برنامه تلویزیونی به طور مستقیم و بدون هیچ ملاحظه ای به بیان فضائل و مناقب مولا امیرالمؤمنین علیه السلام پرداخت.

استاد روحانی در ادامه خاطرنشان کرد: شخصیتی که مورد احترام و اتفاق جمهور مسلمانان اعم از شیعه و غیر شیعه است (بجز عده ای خاص و نادر به عنوان نواصب). با این سرمایه عظیم معنوی می توان بسیاری از مشکلات جهان اسلام را پشت سر نهاد. آیا واقعا رسیدن به این واقعیت مبیّن نیاز به این بازه زمانی طولانی داشت؟

دوم:

وی افزود: به رغم استقبال فراوان از ناحیه عموم مردم متأسفانه شاهد بروز مخالفت هایی از ناحیه بعضی از اهالی حوزه و دانشگاه بودیم.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگرچه علت این مخالفت ها یکسان و یکسو نبود؛ اما آنچه در همه مشترک بود؛ بی توجهی به برکات و تأثیرات مثبت اصل این حرکت عظیم در جوامع اسلامی بلکه در خانواده جهانی بشریت در اثر باز شدن این دریچه نورانی بود.

سوم:

وی در ادامه خاطرنشان کرد: برخی از انتقادات و مخالفت ها نه به شیوه بیان، اجرا و کیفیت بیان فضائل، بلکه حاکی از ضعف اعتقادی و کمبود سرمایه معرفتی این افراد نسبت به مبانی اولیه موضوع ولایت ائمه دین علیهم السلام بود.

وظیفه دانشمندان و فرهیختگان عرصه تبلیغ

استاد سید کاظم  روحانی در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید اضافه نمود: با توجه به این سه نکته چالشی خصوصا مورد اخیر آن، ضرورت و اهمیت پرداختن به اصل مسئله ولایت و بیان حدود و جایگاه رفیع آن در دین مبین اسلام مشخص می شود.

وی افزود: امامت در مکتب تشیع بر خلاف سایر مذاهب مسلمین فقط منحصر به سر و سامان دادن به مملکت مسلمانان و نهایتا نظارت بر اجرای صحیح احکام و قوانین شرع نیست.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: لازم است با استناد به آیات مبارکه قرآن کریم و متون قابل اعتماد روایی، حدود و قصور مقام و منزلت امامت تعیین شود تا اینکه نه به مانند عامه به تفریط در معنای امامت دچار شده و آن را به اندازه مرتبه یک رئیس جمهور تنزل دهیم و نه مانند عده ای از اهل غلوّ مبالغه کرده و در اثر افراط برای آن بزرگواران نوعی مقام الوهیت قائل شویم.

وی در پایان بیان کرد: البته این بحث حاوی مطالب و نکات بسیار عمیق و فراوان است که در این مقال نمی گنجد و نیاز به طرح مباحث سلسله وار دارد که اگر توفیق شد در آینده به گوشه هایی از آن خواهیم پرداخت. إن شاء الله./270/260/20/