گوش، یکی از راه های ورودی ذهن و دل ما است، اگر به روی سخنان حکیمانه و حرف های حق گشوده شود، در دل و ذهن انسان اثر مثبت آموزشی و تربیتی دارد، اما اگر به روی حرف های لغو، باطل، زشت و انحرافی باز شود، انسان را به بیراهه و انحراف می کشاند.

به مناسبت شهادت آقا امام جواد علیه السلام، استاد حسین زارعی طاهر از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: امام محمد تقی علیه السلام در 10 رجب 195 هجری قمری در مدینه به دنیا آمدند و در آخر ذی القعده سال 220 ه.ق توسط معتصم عباسی در بغداد به شهادت رسیدند و در کنار مزار پدربزرگشان امام موسی کاظم علیه السلام در کاظمین به خاک سپرده شدند.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: امام جواد علیه السلام در 8 سالگی به امامت رسیدند و در زمان شهادت تنها 25 سال سن داشتند، از این رو جوان ترین امام در زمان شهادت به حساب می آیند.

وی در ادامه بیان کرد: از ایشان که دانشمندان نامی عصر عباسی متحیر دانشش بودند، احادیث گهربار فراوانی بجا مانده است، تیمّناً به یکی از آنها اشاره و شرح کوتاهی از انرا ذکر می کنیم مرحوم حرّانی در کتاب شریف تحف العقول صحفه 479 حدیث پنجم نقل می کنند که ایشان فرمود:

«مَنْ أَصْغی اِلی ناطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ فَاِنْ کانَ النّاطِقُ عَنِ اللهِ، فَقَدْ عَبَدَ اللهَ وَ اِنْ کانَ النّاطِقُ ینْطِقُ عنْ لِسانِ اِبْلیسِ فَقَدْ عَبَدَ اِبْلیسَ»؛ (کسی که گوش دل به گوینده ای دهد (و میل به او داشته باشد به توسط سمعش)، او را پرستش کرده است، بنابراین اگر او از خدا (و معارف و احكام او) سخن می گوید، در واقع خدا را پرستش کرده است و اگر از زبان ابلیس (و هوى و هوس)، سخن می گوید، ابلیس را مورد ستایش قرار داده است.)

استاد زارعی خاطرنشان کرد: البته این حدیث از امام صادق علیه السلام نیز در وسائل الشیعه ج17 ص153 و امام باقر علیه السلام در فروع کافی ج6 ص434 روایت 24 نیز نقل شده است.

شرح مختصر:

وی افزود: انسان، لحظات طلایی از عمر و ساعاتی از زندگی خویش را در فضای مجازی به دریافت اطلاعات دیداری یا شنیداری مشغول است یا در حال تماشای شبکه های تلویزیونی است. در تعامل با این رسانه ها، کار خیلی از ما «اصغاء» است تا جایی که ما با آنها زندگی می کنیم؛ اگر چه خود از این أمر غافلیم.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: همانطور که علمای اهل فن همچون ابوهلال عسکری در فروق اللغویه فرموده اند، سماع با استماع و این دو با اصغاء متفاوت است.

وی افزود: سماع به گوش خوردن صوتی است که از روی قصد و اراده شنیدن نبوده در مقابل استماع شنیدن با قصد و اراده است، اصغاء بالاتر از این دو یعنی گوش جان سپردن و تمایل به آن گفتار  «الاصغاء هو طلب إدراك المسموع بإمالة السمع إليه» در قرآن سوره تحریم هم آمده است «فقد صغت قلوبكما» به معنی «فقد مالت قلوبکما» آمده است.

استاد زارعی در ادامه بیان کرد: پس شایسته است که از موعظه امام جواد علیه السلام پند گیریم و ببینیم که دل و جان خود را به «حرف های خدایی» داده ایم، یا عمر گرانمایه را «پای سخن ابلیس» صرف کرده ایم؟

وی اضافه نمود: البته به نظر می رسد که بتوان مراد از سخن را مطلق دیتا و اطلاعات در نظر گرفت؛ چه گفتاری چه دیداری و چه شنیداری.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: به هر حال سخن هرچه باشد و از هر کسی صادر گردد، اثر خاص خود را دارد و گوش فرادادن به سخنان این و آن، معمولاً با اثربخشی آن در دل آدمی همراه است و ازآنجا که اهداف سخن گویان مختلف است، جمعی سخن گوی حقّند و جمعی دیگر، سخن گوی باطل و ناروا.

وی در همین راستا اضافه نمود: خضوع در برابر هر کدام از این دو گروه، یک نوع کرنش و پرستش است، چون روح پرستش چیزی جز تسلیم نیست.

استاد زارعی خاطرنشان کرد: همچنان که لغویین همچون راغب اصفهانی واژه «عَبَدَ» را به معنی نهایت انقیاد، خضوع، اظهار تذلّل و تسلیم محض معنا کرده اند.

وی افزود: لکن  به نظر می رسد که مقصود اكثر عالمان فقه و اصول از عبادت، عبادتى است كه در اسلام مطرح است، نه دقيقا بيان معناى لغوى آن با اين توضيح كه مفهوم اصلى عبادت خضوع و خشوع باشد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: منظور از عبادت، خضوعى است كه همراه با نوعى «تقديس» باشد. مقصود از «تقديس» هرگونه تقديسى نيست (مثل تقديس امام یا پیامبر)، بلكه مقصود قداستى است كه جنبه الوهيت و ربوبيت داشته باشد. يعنى خضوعى كه با اعتقاد به الوهيت و ربوبيت معبود اعم از اينكه خداى حقيقى باشد يا پندارى و اعم از اينكه رب مطلق باشد يا رب النوع و... انجام شود.

وی خاطرنشان کرد: اين تفسير از عبادت را علامه بلاغى در آلاء الرحمان، ذيل آيه اياك نعبد و همچنين شهید مطهری در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران، بيان كرده که در این جا مطلق خصوع منظور نیست و همراه با تقدیس ربّ منظور نظر بوده است.

استاد زارعی طاهر افزود: تأثیر سخن گوینده تا حدّی است که امام از آن به «پرستیدن» یاد کرده است. وقتی با همه وجود به حرف های یک گوینده گوش می دهیم و به آن دل می سپاریم، مثل این است که از او اطاعت کرده و او را پرستیده ایم. حال، بستگی دارد گوینده از خدا و حقیقت و حکمت سخن بگوید، یا از باطل و گمراهی و شیطان.

وی تأکید کرد: بنابراین آنان که به سخنان حق گوش می دهند، پرستندگان حقّند و آنان که به سخن گویان ناحق و باطل گوش فرا می دهند، پرستندگان باطلند. پس لازم است از رونق دادن محفل سخن گویان باطل پرهیز نمود و اجازه نداد که سخنان واهی آنان از مجرای گوش به اعماق دل و جان انسان برسد.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: ازطرفی ما همچنان که نسبت به گفته هایمان مسؤولیم، نسبت به شنیده هایمان هم مسؤولیت داریم. قرآن کریم می فرماید: «کلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً»، (اسرا، آیه ۳۶) (انسان نسبت به همه چیز مورد سوال قرار می گیرد)

وی افزود: بنابراین نباید اجازه دهیم هر سخنی به گوشمان راه یابد. چه بسا یک سخن باطل، فکر و ایمان ما را خراب کند. چه بسا یک سخن دروغ و بهتان، ما را به مسلمانی بدبین سازد. چه بسا گوش دادن به حرف های تحریک کننده؛ کسی را به گناه و وسوسه های شیطانی بکشد.

وی خاطرنشان کرد: به این مطلب در روایتی از کافی شریف ج 6 ص 432 اشاره شده است و آن این است: مسعده بن زیاد می گوید شخصی به محضر امام صادق علیه‌ السلام رسید و به ایشان عرضه داشت: پدر و مادرم به فدای شما باد، هرگاه به دستشویی می‌روم، خوانندگی زنان همسایه و موسیقی آنان را می‌ شنوم، از این رو، گاهی نشستن خود را بیشتر طول می‌ دهم تا صدای آنان را بشنوم، البته عود آنان برای من مهم نیست و من بیشتر به صدای زنان آوازه‌ خوان گوش می‌ دهم.

حضرت فرمود: این کار را نکن.

 آن مرد گفت: خدا می‌ داند که من به عمد نمی ‌روم تا بشنوم؛ بلکه وقتی می ‌روم و صدا می‌ آید به آن گوش می‌ دهم که چه می ‌گویند.

 حضرت به وی فرمود: مگر نشنیده ‌ای که خداوند عزوجل می‌ فرماید: «إن السمع و البصر و الفؤاد كل أولئك كان عنه مسؤولا»،

 آن شخص گفت: قسم به خدا، گویا من این آیه را از هیچ عرب و عجمی نشنیده ‌ام.دیگر به این گناه برنمی گردم و استغفار می کنم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: حضرت به وی سفارش می‌ نماید: این کارهای قبیح را برای اهل آن واگذار؛ زیرا برای هر چیزی اهلی است و تو که از دوستان ما و منتسب به مایی، شایسته نیست به چنین معصیتی مشغول شوی؛ بر این اساس، روایت حاضر نیز تنها بر حرمت خوانندگی زنانی دلالت دارد که خواندن آنان با گناه همراه است.

وی افزود: حضرت علی علیه السلام فرموده است: «السامعُ شریکُ القائل» (غررالحکم، حدیث ۵۱۸) «شنونده، شریک گوینده است»

استاد زارعی طاهر اضافه نمود: بنابراین لازم است دقت شود که نعمت شنوایی را برای دریافت چه چیزی، به کار گیریم.

وی افزود: از این روایت امام جواد علیه السلام حرمت استماع غنا و موسیقی حرام نیز برداشت می شود؛ همانطور که شهید دستغیب در کتاب شریف گناهان کبیره این استفاده را کرده اند.

وی خاطرنشان کرد: در روایت دیگر از محمد بن مسلم کبیره بودن گناه غنا نیز برداشت می شود:

علي بن إبراهيم، عن أبيه، عن ابن أبي عمير، عن علي بن إسماعيل، عن ابن مسكان، عن محمد بن مسلم، عن أبي جعفر عليه‌ السلام قال سمعته يقول الغناء مما وعد الله عز وجل عليه النار وتلا هذه الآية (حدیث حسن) «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ»

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: گفته شده این آیه در مورد مردی نازل شده که جاریه ای را صبح و شام غنا و آوازه خوانی می کرده را خریداری کرد و اکثر مفسرین مراد از لهو الحدیث را غنا تفسیر کرده اند.

نتیجه

استاد حسین زارعی طاهر از اساتید حوزه علمیه قم در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: نعمتِ «شنیدن» و قوّه «سامعه»، از نعمت های الهی است که جنین انسان از چهار ماهگی از آن بهرمند است و باید آن را در مسیر رضای او قرار داد وگرنه ناسپاسی است.

وی در همین زمینه افزود: گوش، یکی از راه های ورودی ذهن و دل ما است. اگر به روی سخنان حکیمانه و حرف های حق گشوده شود، در دل و ذهن انسان اثر مثبت آموزشی و تربیتی دارد، اما اگر به روی حرف های لغو، باطل، زشت و انحرافی باز شود، انسان را به بیراهه و انحراف می کشاند./270/260/20/