با توجه به شرایطی که امروزه به واسطه کرونا، ایران و همه جهان را فرا گرفته و فاصله های ارتباطی که رخ داده است و این که برخی از افراد در یک شُک عاطفی به سر می برند، خوب است که نگاهی بیاندازیم به زاویه ای از شخصیت آقا امام جواد علیه السلام که از قضا از لحظات مهم زندگی آن حضرت است و آن لحظه جدایی و فراق ایشان با پدر بزرگوارشان است.

به مناسبت شهادت آقا ابی جعفر محمد بن علی الجواد علیهما السلام، استاد محمد حسین بنائی خیرآبادی از اساتید حوزه علمیه قم، در موضوع «بعد عاطفی امام جواد علیه السلام»، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای  اساتید به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: امام جواد علیه السلام هم ذاتا و هم به واسطه نسبتی که با امام رضا علیه السلام دارند برای ما ایرانی ها دارای جایگاه خاصی هستند.

این استاد سطوح عالی افزود: با توجه به شرایطی که امروزه به واسطه کرونا، ایران و همه جهان را فرا گرفته و فاصله های ارتباطی که رخ داده است و این که برخی از افراد در یک شُک عاطفی به سر می برند، خوب است که نگاهی بیاندازیم به زاویه ای از شخصیت آقا امام جواد علیه السلام که از قضا از لحظات مهم زندگی آن حضرت است و آن لحظه جدایی و فراق ایشان با پدر بزرگوارشان است.

وی در همین راستا اضافه نمود: در برخی از روایت های ما شبیه آنچه که در هجران یعقوب و یوسف روی داده است، برای فراق این دو بزرگوار هم نقل نموده اند.

«و روى عبد الرحمن بن جعفر الحميري عن أحمد بن هلال عن أميّة بن علي قال:كنت‏ مع‏ الرضا عليه‏ السّلام‏ في‏ السنة التي‏ حجّ فيها ثم خرج الى خراسان و كان معه أبو جعفر ابنه و له في ذلك الوقت سنة و الرضا عليه السّلام يودّع البيت فلما قضى طوافه عاد الى المقام فصلّى عنده و أبو جعفر على عاتق موفق الخادم يطوف به، فلما صار به الى الحجر جلس أبو جعفر عنده فأطال فقال له موفق: قم يا مولاي جعلت فداك. قال: ما أريد أن أبرح من مكاني هذا إلّا أن يشاء اللّه. و استبان في وجهه الغمّ، فصار موفق الى أبي الحسن عليه السّلام فأخبره بخبره فقام أبو الحسن فصار إليه و قال له قم: يا حبيبي. فقال: ما أريد أن أبرح من مكاني هذا و كيف أبرح و قد رأيتك ودّعت البيت وداعا لا ترجع إليه أبدا. فقال له: قم معي. فقام معه.»   (مسعودى، على بن حسين، (م346 ق)، اثبات الوصية - ايران ؛ قم، چاپ: سوم، 1384 / 1426. ص 210)

راوی نقل می کند که در آخرین حجّ امام رضا علیه السلام با او بودم، امام علیه السلام با بیت الله الحرام وداع می کردند، حضرت جواد علیه السلام هم که کودک خردسالی بود، بر شانه موفّق، خادم امام رضا علیه السلام بودند و طواف می کردند. وقتی به حجر رسیدند، حضرت جواد علیه السلام نشست و دیگر تکان نخورد. موفّق عرض کرد: «قم یا مولای! جعلت فداک» حضرت فرمود: من تکان نمی خورم.

غلام ناراحت و غمگین بود که این کودک تکان نخواهد خورد؛ تا اینکه خود امام رضا علیه السلام آمدند و فرمودند: «قم یا حبیبی»؛ حضرت جواد علیه السلام بیان داشت: بابا می بینم که این حجّتان حج وداع است.

استاد خیرآبادی خاطرشنان کرد: با اینکه امام جواد علیه السلام در جوانی از دنیا رفته بودند، اما آثار هجران پدر تا آخر عمر شریفشان با ایشان همراه بود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه افزود: مسائل عاطفی در میان کسانی که در اوج کمال هستند، نه تنها وجود دارد، بلکه در حدّ کمال است؛ نباید فکر کنیم که ائمه اطهار دلشان برای عزیزانشان تنگ نمی شد؛ یا اگر عزیزی را از دست می دادند، نباید دلتنگ شوند.

وی افزود: وقتی زمان شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام رسید، گریه می کردند؛ عرض کردند: بابن رسول الله شما با توجه به قرابتی که با رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم دارید و همین طور با ده ها سفری که برای حج رفته اید، چرا می گریید؟ حضرت علیه السلام فرمودند: من به دو دلیل می گریم؛ هول قیامت و دلیل دیگر به خاطر فراق عزیزانم.

«مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَمَّنْ سَمِعَ أَبَا جَعْفَرٍ ع يَقُولُ‏ لَمَّا حَضَرَتِ الْحَسَنَ ع الْوَفَاةُ بَكَى فَقِيلَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ تَبْكِي وَ مَكَانُكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص الَّذِي أَنْتَ بِهِ وَ قَدْ قَالَ فِيكَ مَا قَالَ وَ قَدْ حَجَجْتَ عِشْرِينَ حَجَّةً مَاشِياً وَ قَدْ قَاسَمْتَ مَالَكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ حَتَّى النَّعْلَ بِالنَّعْلِ فَقَالَ إِنَّمَا أَبْكِي‏ لِخَصْلَتَيْنِ‏ لِهَوْلِ الْمُطَّلَعِ وَ فِرَاقِ الْأَحِبَّةِ.^» (الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏1؛ ص:461)

استاد محمد حسین بنائی خیرآبادی خاطرنشان کرد: پذیرش این روایت برای برخی از علمای ما سخت بوده است؛ مگر می شود برای امام معصوم چنین حالتی پیش آید؟ اما باید گفت: اصلا تعجبی ندارد؛ بلکه اتفاقا هر چه مقام انسان بالاتر می رود، عاطفه انسانی اش بیشتر می شود.

وی در بخش دیگری از این گفتگو اضافه نمود: در این روزگار با الگو گرفتن از این روابط عاطفی که در میان معصومین سلام الله علیهم اجمعین وجود داشته است، باید هوشیار بود که این بیماری ها عامل این مطلب نشود که فاصله ها بیشتر و یا عاطفه ها کمتر گردد.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این فراق و دوری به واسطه کرونا، اگر چه سخت است، اما یادمان باشد که خداوند متعال همیشه هست.

وی در همین رابطه به آیه 21 از سوره مبارکه طور توجه داد: «وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهِينٌ»

(و كسانى كه ايمان آوردند و فرزندانشان [به نوعى‏] در ايمان از آنان پيروى كردند، فرزندانشان را [در بهشت‏] به آنان ملحق مى ‏كنيم و هيچ چيز از اعمالشان را نمى‏ كاهيم هر انسانى در گرو اعمال خويش است)

استاد خیرآبادی خاطرنشان  کرد: «بِإِيمانٍ» و به صورت نکره بیان شده است که حکایت از حدّاقل ایمان هم دارد؛ چنان چه حضرت علامه طباطبائی در تفسیر شریف المیزان به این مطلب اشاره کرده است: «و از ظاهر آيه شريفه بر مى‏ آيد كه در مقام منت نهادن است، خداى سبحان بر مؤمنين منت مى ‏گذارد كه به زودى ذريه ايشان را- البته آنهايى را كه در ايمان از پدران خود پيروى كردند- به خود آنان ملحق مى ‏كند. و بدين وسيله چشم پدران را روشن مى ‏سازد، و همين معنا خود قرينه ‏اى است بر اينكه تنوين در كلمه «بايمان» براى اين است كه بر نوعى غير مشخص از ايمان دلالت كند، نه براى تعظيم ايمان.

در نتيجه معناى آيه اين مى ‏شود: ما از ميان ذريه‏ هاى مؤمنين، آنهايى را كه در ايمان به خدا به نوعى از پدران پيروى كنند به پدرانشان ملحق مى‏ كنيم، هر چند كه ايمانشان به درجه ايمان پدرانشان نرسد. چون اگر تنها آن ذريه ‏اى را به پدران مؤمن ملحق كند كه ايمانشان يا مساوى و يا كاملتر از ايمان پدران باشد، ديگر منت نهادن معنا ندارد.» (ترجمه الميزان، ج ‏19، ص: 17)

استاد محمد حسین بنائی خیرآبادی از اساتید حوزه علمیه قم در ادامه این گفتگو خاطرنشان کرد: برخی از بزرگواران بیان کرده اند، این مطلب نشان می دهد که اگر سادات هم مقداری ایمان برایشان مانده باشد، بهشتی اند؛ زیرا از ذریه ائمه اطهار علیهم السلام هستند که شامل این آیه شریفه می شوند.

وی تصریح کرد: ما هم که از فرزندان امیرالمؤمنین و رسول اکرم علیهما السلام هستیم، با حدّاقلی از ایمان هم می توانیم امید همنشینی با آن انوار مطهره را داشته باشیم.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: این موضوع در آیه فوق، امید را برای مؤمنین ایجاد می کند و تحمل انواع فراق را در دنیا برای مؤمنین آسان می سازد؛ اما این امید برای غیر مؤمنین نیست.

استاد محمد حسین بنائی خیرآبادی در بخش پایانی این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: با توجه به اهمیت روابط عاطفی که اهمیت خود را از نوع رفتار معصوم علیه السلام کسب کرده است، سعی کنیم اگر حضوری نمی توانیم همدیگر را ببینیم، لااقل به کمک تکنولوؤی روز و تماس های صوتی و تصویری روابط بین انسان ها را تقویت کنیم و از طرف دیگر فشارها و رنج هایی را که تحمل می کنیم بدانیم که به نحوه ای جبران خواهد شد.

وی افزود: امیدواریم که خداوند متعال ما را از متوسلین و متبعین ائمه اطهار علیهم السلام و مخصوصا امام زمان (عج) قرار بدهد./270/260/21/