زندگی کوتاه امام علیه السلام برای جامعه اسلامی سرشار از خیر و برکت بود و علاوه بر مواردی که برشمردیم، باید حضرت علیه السلام را حلقه اتصال با سایر ائمه معصومین بعد از خود آن حضرت هم بدانیم.

به مناسبت شهادت امام محمد بن علی التقی الجواد علیه السلام، استاد ناصرالدین انصاری قمی با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به گفتگو پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه علمیه در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: خصوصیتی در امام جواد علیه السلام است که ایشان را در میان ائمه علیهم السلام ممتاز می کند و آن مسأله ولادت ایشان است.

وی در همین راستا افزود: در ولادت امام جواد علیه السلام از امام رضا علیه السلام منقول است: «عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ يَحْيَى الصَّنْعَانِيِ‏ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ هُوَ بِمَكَّةَ وَ هُوَ يُقَشِّرُ مَوْزاً وَ يُطْعِمُهُ أَبَا جَعْفَرٍ ع فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا الْمَوْلُودُ الْمُبَارَكُ قَالَ نَعَمْ يَا يَحْيَى هَذَا الْمَوْلُودُ الَّذِي لَمْ يُولَدْ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلُهُ‏ مَوْلُودٌ أَعْظَمُ‏ بَرَكَةً عَلَى‏ شِيعَتِنَا مِنْهُ‏.» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏ 6؛ ص 360)

استاد انصاری قمی خاطرنشان کرد: امام جواد علیه السلام در زمانی متولد شد که تمامی امیدهای شیعیان به یأس گراییده بود. امام رضا علیه السلام تا 47 سالگی صاحب فرزند نشده بودند و شیعیان همه منتظر و مأیوس بودند و ناامید شده بودند که وصل امامت چگونه می شود. اگر امام رضا علیه السلام فرزندی نداشته باشد، امام بعد از او چه کسی می تواند باشد؟

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام علیه السلام می فرماید: «منتظر باشید، زود باشد که از من فرزندی به دنیا بیاید و حلقه وصل امامت باشد.»

وی اضافه نمود: هنگامی که امام جواد علیه السلام به دنیا آمد، موجی از خوشحالی در میان شیعیان اهل بیت علیهم السلام در سراسر مملکت اسلامی ایجاد شد و امام رضا علیه السلام آن جمله مهم را در زمینه پربرکت ترین مولود فرمودند.

استاد انصاری قمی خاطرنشان کرد: امام جواد علیه السلام در همان سنین طفولیت و در حالی که حدود دو سالشان بود و در گهواره بودند، به سؤالات پاسخ می دادند.

وی افزود: شاید شنیده باشید که یکی از اصحاب امام رضا علیه السلام نابینا بودند و امام جواد علیه السلام در گهواره او را شفا دادند.

این استاد درس خارج حوزه علمیه در ادامه خاطرنشان کرد: زکریا بن آدم که در شیخان قم مدفون است، روایتی را نقل می کند: «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ: «إِنِّی لَعِنْدَ الرِّضَا إِذْ جِی‏ءَ بِأَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام وَ سِنُّهُ أَقَلُّ مِنْ أَرْبَعِ سِنِینَ فَضَرَبَ بِیَدِهِ إِلَى الْأَرْضِ وَ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَأَطَالَ الْفِکْرَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا علیه السلام بِنَفْسِی فَلِمَ طَالَ فِکْرُکَ فَقَالَ فِیمَا صُنِعَ بِأُمِّی‏ فَاطِمَةَ أَمَا وَ اللَّهِ لَأُخْرِجَنَّهُمَا ثُمَّ لَأُحْرِقَنَّهُمَا ثُمَّ لَأُذْرِیَنَّهُمَا ثُمَّ لَأَنْسِفَنَّهُمَا فِی الْیَمِّ نَسْفاً فَاسْتَدْنَاهُ وَ قَبَّلَ بَیْنَ عَیْنَیْهِ ثُمَّ قَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَنْتَ لَهَا یَعْنِی الْإِمَامَةَ» (إثبات الوصیة: 184، بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏50، 59)

وی اضافه نمود: معجزاتی که در دو سالگی و کمتر از دو سالگی از این کودک روی می داد، نشان می داد که ایشان جانشین شایسته امام رضا علیه السلام است. پس از آنکه امام رضا علیه السلام توسط مأمون به مرو منتقل شد، امام جواد علیه السلام 3 ساله بود و با این حال جانشین امام رضا علیه السلام در مدینه بود.

استاد ناصرالدین انصاری قمی در ادامه به نامه هایی اشاره نمود که بین امام رضا علیه السلام در مرو و فرزندشان حضرت جواد علیه السلام در مدینه ردّ و بدل می شد؛ در یکی از آن نامه ها بیان می گردد: «عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ: قَرَأْتُ فِي كِتَابِ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام يَا أَبَا جَعْفَرٍ بَلَغَنِي أَنَّ الْمَوَالِيَ إِذَا رَكِبْتَ‏ أَخْرَجُوكَ‏ مِنَ‏ الْبَابِ‏ الصَّغِيرِ فَإِنَّمَا ذَلِكَ مِنْ بُخْلٍ مِنْهُمْ لِئَلَّا يَنَالَ مِنْكَ أَحَدٌ خَيْراً وَ أَسْأَلُكَ بِحَقِّي عَلَيْكَ لَا يَكُنْ مَدْخَلُكَ وَ مَخْرَجُكَ إِلَّا مِنَ الْبَابِ الْكَبِيرِ فَإِذَا رَكِبْتَ فَلْيَكُنْ مَعَكَ ذَهَبٌ وَ فِضَّةٌ ثُمَّ لَا يَسْأَلُكَ أَحَدٌ شَيْئاً إِلَّا أَعْطَيْتَهُ وَ مَنْ سَأَلَكَ مِنْ عُمُومَتِكَ أَنْ تَبَرَّهُ فَلَا تُعْطِهِ أَقَلَّ مِنْ خَمْسِينَ دِينَاراً وَ الْكَثِيرُ إِلَيْكَ وَ مَنْ سَأَلَكَ مِنْ عَمَّاتِكَ فَلَا تُعْطِهَا أَقَلَّ مِنْ خَمْسَةٍ وَ عِشْرِينَ دِينَاراً وَ الْكَثِيرُ إِلَيْكَ إِنِّي إِنَّمَا أُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَرْفَعَكَ اللَّهُ فَأَنْفِقْ وَ لَا تَخْشَ مِنْ ذِي الْعَرْشِ إِقْتَاراً.»

(ای ابوجعفر به من خبر رسیده که وقتی سواره هستی، غلامان تو را از درب کوچک بیرون می برند؛ این امر از روی بخل آنها است تا از تو خیری نرسد؛ پس از تو به خاطر حقّی که دارم، می خواهم تا ورود و خروج تو از درب بزرگ باشد و هر وقت سوار شوی، طلا و نقره همراه خود بردار و هر کس چیزی از تو خواست به او عطا کن. اگر عموها و عمه های تو از تو چیزی خواستند، حداقل 50 دینار به عموها و حداقل 25 دینار به عمه ها بده و اگر هم بیشتر به آنها عطا کردی، خود دانی. من می خواهم خدا تو را بالا ببرد، بنابراین در راه خدا انفاق کن و از تنگدستی ترس نداشته باش.) (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏4؛ ص43)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به نامه ای دیگر پرداخت که امام رضا علیه السلام می فرماید: فرزندم خداوند به تو طول عمر عنایت فرماید و تو را در مقابل دشمنت محافظت فرماید؛ پدرت فدای تو گردد؛ «فداک ابوک». اختیارات مالی خود را به تو واگذار کردم؛ در حالی که صحیح و سالم هستم. می فرماید: پسرم، فدایت شوم، مسائل را به خاطر علاقه ای که به آنها داری، از من نپوشان که نصیب خود را از دست خواهی داد.

«كتابه عليه السلام إلى ابنه عليه السلام في الإنفاق و صلة الرّحم:‏ محمّد بن عيسى بن زياد قال: كنت في ديوان ابن عبّاد فرأيت كتاباً يُنسخ، سألت عنه فقالوا: كتاب الرّضا إلى ابنه عليهما السلام من خراسان. فسألتهم أن يدفعوه إليّ، فدفعوه إليّ فإذا فيه:

بِسمِ اللَّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ‏

أَبقاكَ اللَّهُ طَويلًا، وَأَعاذَكَ مِن عَدُوِّكَ يا وَلَدي فَداكَ‏ أَبوكَ‏، قَد فَسَّرتُ‏ لَكَ مالي وَأَنَا حَيٌّ سَويٌّ، رَجاءَ أَن يَمُنَّكَ (اللَّهُ) بِالصِّلَةِ لِقَرابَتِكَ وَلِمَوالي موسى وَجَعفَرَ رَضيَ اللَّهُ عَنهُما.

فَأَمَّا سَعيدَةُ فَإِنَّها امرأَةٌ قَويُّ الجَزمِ في النَّحلِ وَالصَّوابِ، في رِقَّةِ الفِطرِ، وَلَيسَ ذلِكَ كَذلِكَ، قالَ اللَّهُ: «مَّن ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً» (بقره 245) و قال:

«لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مّن سَعَتِهِ وَ مَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّآ ءَاتَل- هُ اللَّهُ» (طلاق 7) وَقَد أَوسَعَ اللَّهُ عَلَيكَ كَثيراً يا بُنَيَّ فَداكَ أَبوكَ لا، يُسَتّر في الأُمورِ بِحَسبِها فَتَحظى حَظَّكَ وَالسَّلامُ.» (مكاتيب الأئمة عليهم السلام؛ ج‏ 5؛ ص 258)

استاد ناصرالدین انصاری قمی فرهنگ، در ادامه خاطرنشان کرد: با تأمل در این مجموعه از اسناد تاریخی در می یابیم که امام هشتم چقدر به فرزند خود عنایت داشت و تا چه حد فرزند کوچکش را سرپرستی می کرد تا او را برای مقامی که در انتظار اوست، تربیت فرماید. ما از این نامه ها می توانیم ارزش و عظمت امام جواد و آرزوی بلندی که پدرش امام رضا درباره او داشت، درک نماییم.

وی افزود: از این رو امام جواد علیه السلام در همان ایام طفولیت وصیّ امام رضا علیه السلام بود با اینکه امام رضا علیه السلام در مرو به سر می برد، اما از عنایت به فرزندش در مدینه دریغ نمی کرد؛ مقام او را والا دانست و او را با بزرگی و عظمت و با کنیه خطاب می نمود. در صورتی که او خردسال بود و هنوز به سنّ بلوغ هم نرسیده بود.

این استاد درس خارج حوزه اضافه نمود: بدیهی است این تربیت مخصوص که برای امام جواد علیه السلام در سطح امامت و رهبری مبذول می شد، به خاطر رسالتی بود که ایشان باید بر دوش می کشید و لازم می شد تا با مردم روبرو گردد و با آنها همکار باشد و با قدر و بذل و بخشش با آنها در سطح بالا ممارست نماید در حالی که هنوز طفلی کوچک بود.

وی در ادامه بیان کرد: امام جواد علیه السلام در همان کودکی به امامت و رهبری امت از طرف خدا برگزیده شد؛ همان طور که عیسی روح الله علیه السلام در کودکی به نبوت خداوند متعال مبعوث گردید.

استاد انصاری قمی خاطرنشان کرد: البته بعد از امام جواد ائمه دیگری هم مانند امام عسکری علیه السلام و امام زمان (عج) در کودکی به مقام امامت رسیدند؛ اما سرچشمه تجلّی امامت در کودکی و اینکه مقام امامت سنّ و عمر نمی شناسد، در امام جواد علیه السلام بود.

وی در ادامه افزود: دهان ها باز ماند وقتی سیطره علمی ایشان در مناظره با یحیی بن اکثم ظاهر گردید. معلوم شد که امام جواد علیه السلام به خاطر انتخاب و نصب الهی در میان مسلمانان مقام و جایگاه ویژه ای را به دست آورده بود.

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به برخی از عملکردهای امام جواد علیه السلام پرداخت.

وی در اولین مورد از عملکرد حضرت به تربیت شاگردان اشاره نمود و در این باره خاطرنشان کرد: زکریا بن آدم، احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی، صفوان بن یحیی، محمد ابن ابی عمیر از جمله شاگردان حضرت بوده است.

این استاد حوزه علمیه اضافه نمود: از جمله راویان و اصحابی که از امام جواد علیه السلام سؤالات فراوانی را پرسیدند، می توان به حسین بن سعید اهوازی و برادرش حسن بن سعید اشاره نمود.

وی افزود: اگر بخواهیم شاگردان، اصحاب و یاران امام جواد علیه السلام را برشماریم، به حدود صد نفر می رسند که بعضا از فحول بودند که سؤالات فقهی و غیر فقهی از امام داشتند.

استاد انصاری قمی در ادامه افزود: دومین عملکرد حضرت علیه السلام را می توانیم در بیان احادیث بدانیم. مجموعه احادیثی از امام جواد علیه السلام به ما رسیده که هم در فقه و هم غیر فقه است.

وی خاطرنشان کرد: سومین کار مهم حضرت علیه السلام، نصب وکلاء در شهرهای مختلف بوده است؛ به گونه ای که امام جواد علیه السلام در اهواز حسین بن سعید را داشت و در قم زکریا بن آدم را منصوب نمود؛ همین طور در همدان و آذربایجان قاسم بن علاء همدانی را به وکالت خویش برگزیدند و به این ترتیب شبکه ای از وکلا را در شهرهای مختلف نصب کرده بودند.

چهارمین عملکرد حضرت علیه السلام که استاد انصاری قمی به آن اشاره نمود: وصایا و نامه هایی بود که امام علیه السلام نوشتند و به دست ما رسیده است.

وی در همین زمینه افزود: از جمله آنها، نامه هایی است که به این اشخاص نوشته اند: محمود بن عبدالعزیز بن مهتدی، صالح بن محمد بن سهل همدانی و همین طور نامه به ابراهیم بن مهزیار.

این استاد درس خارج حوزه علمیه خاطرنشان کرد: مرحوم شيخ صدوق رضوان اللّه تعالى عليه به طور مستند به نقل از علىّ بن مهزيار اهوازى حكايت می کند: در يكى از روزها، نامه اى به محضر مبارك حضرت ابوجعفر، امام محمّد جواد عليه السلام بدين مضمون نوشتم: «ياابن رسول اللّه! در شهر اهواز و حوالى آن، زلزله بسيار رخ مى دهد، آيا اجازه مى فرمایى كه از اينجا كوچ كنيم و در محلّى أمن و امان سكنى گزينيم؟» و سپس نامه را براى حضرت ارسال كردم.

امام عليه السلام پس از گذشت چند روزى، در جواب نامه چنين مرقوم فرمود: «در آن محلّ بمانيد و از آن جا كوچ نكنيد، بلكه روزهاى چهارشنبه و پنج شنبه و جمعه را روزه بگيريد و زمانی که روز جمعه فرا رسید، غسل جمعه نمائيد؛ و سپس لباس تميز بپوشيد و تمام افراد را در محلّى مناسب تجمّع كنيد و در آن جا همه با هم با خداوند متعال راز و نياز و مناجات نمائيد و از درگاه با عظمتش بخواهيد تا مشكل همگان را برطرف سازد.»

علىّ بن مهزيار می گويد: وقتی طبق دستور حضرت جواد الائمّه عليه السلام، همگى ما چنين كرديم، زلزله آرامش پيدا كرد؛ و پس از آن، عموم اهالى اهواز به بركت راهنمائى آن حضرت از خطر زمين لرزه در امان قرار گرفتند. (من لا يحضره الفقيه: ج 1، ص 343، ح 1518)

وی خاطرنشان کرد: آن زمان که همه اهواز شیعیان نبودند؛ حتی غیر مسلمانان در اهواز زندگی می کردند؛ به طور مثال در کنار رود کارون هنوز برخی از صائبیان زندگی می کنند. جامعه ای متشکل از مسلمانان و غیر مسلمانان بودند؛ اما امام علیه السلام راهکار خود را به همه آنها عنایت می فرمودند.

استاد ناصرالدین انصاری قمی فرهنگ در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: زندگی کوتاه امام علیه السلام برای جامعه اسلامی سرشار از خیر و برکت بود و علاوه بر مواردی که برشمردیم، باید حضرت علیه السلام را حلقه اتصال با سایر ائمه معصومین بعد از خود آن حضرت هم بدانیم.

وی افزود: امروز که ما بر سر سفره امامت نشسته ایم و از وجود امام زمان (عج) بهره می بریم در حقیقت یکی از بهره هایی است که از امام جواد علیه السلام می بریم. «وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا». /270/260/20/