آقا امیرالمؤمنین علی علیه ‌السلام به رسول خدا صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله ‌و سلّم عرضه داشت: شما عقیل را خیلی دوست دارید، فرمود آری به خدا از دو جهت به او محبت‌ دارم یکی برای خوبی خودش و یکی برای آنکه ابوطالب دوستش می‌ داشت و فرزندش به خاطر دوستی فرزندت کشته خواهد شد و دیده مؤمنان بر او اشک ریزد و فرشتگان مقرب بر او صلوات فرستند سپس رسول خدا صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله ‌و سلّم گریست تا اشک ‌هایش بر سینه ‌اش روان شد؛ سپس فرمود: به خدا شکایت می ‌برم از آنچه خاندانم پس از من با آن مواجه می ‌شوند.

به مناسبت سالروز شهادت حضرت مسلم بن عقیل، پسرعمو و نماینده ابی عبدالله الحسین علیه السلام، استاد غلامعلی یعقوبی از اساتید حوزه علمیه قم در زمینه شناخت جناب مسلم بن عقیل به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو به روایتی نبوی از امالی شیخ صدوق رحمت الله علیه اشاره نمود: «حدثنا الحسین بن احمد بن ادریس رحمه الله، قال: حدثنا ابی، عن جعفر بن محمد بن مالک، قال حدثنی محمد بن الحسین بن زید، قال: حدثنا ابو احمد محمد بن زیاد، قال: حدثنا زیاد بن المنذر، عن سعید بن جبیر، عن ابن عباس، قال: قال علی علیه ‌السّلام لرسول الله صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله ‌و سلّم: یا رسول الله، انک لتحب عقیلا؟ قال‌ ای والله انّی لأحبّه حبین: حبّا له، وحبّا لحبّ ابی طالب له، وان ولده لمقتول فی محبة ولدک، فتدمع علیه عیون المؤمنین، وتصلی علیه الملائکة المقربون. ثم بکی رسول الله صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله‌ و سلّم حتی جرت دموعه علی صدره، ثم قال: الی الله اشکو ما تلقی عترتی من بعدی.»

(آقا امیرالمؤمنین علی علیه ‌السلام به رسول خدا صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله ‌و سلّم عرضه داشت: شما عقیل را خیلی دوست دارید، فرمود آری به خدا از دو جهت به او محبت‌ دارم یکی برای خوبی خودش و یکی برای آنکه ابوطالب دوستش می‌ داشت و فرزندش به خاطر دوستی فرزندت کشته خواهد شد و دیده مؤمنان بر او اشک ریزد و فرشتگان مقرب بر او صلوات فرستند سپس رسول خدا صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله ‌و سلّم گریست تا اشک ‌هایش بر سینه ‌اش روان شد؛ سپس فرمود: به خدا شکایت می ‌برم از آنچه خاندانم پس از من با آن مواجه می ‌شوند.)

(الشیخ الصدوق، الوفاة:۳۸۱، الکتاب الامالی، ج۱، ص۱۹۱، چاپ اول، الناشر:تحقیق قسم الدراسات الاسلامیة، مؤسسة البعثة، قم، ۱۴۱۷ ه‌. ق)

استاد یعقوبی اضافه نمود: وقتی اراده الهی بر این قرار گرفت که تا در زمین خلیفه ای قرار دهد و آدم به زمین هبوط پیدا کرد؛ با نحوه برخورد ابلیس با آدم، از این به بعد شیطان نامیده می شود و او هم در ارض قرار گرفت و از این به بعد دو خط و طریق توحید و شرک آشکار شد. دو مصداق که یکی آدم و یکی شیطان باشد در هر یک از این دو خط قرار گرفت.

وی افزود: این دو خط در فرزندان آدم نیز ادامه پیدا کرد که طیفی از فرزندان راه هابیل را رفتند و طیفی دیگر در راه قابیل طیّ مسیر کردند و در مقابل موحّدان، فرعونیان، شدادها، نمرودها و قارون ها قد علم کردند تا به زمانه خاتم انبیاء صلوات الله علیه و آله رسید که پیغمبر آخر الزمان بوده است که دشمنان حضرت از شرک خالی نبودند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پیامبر اسلام و عترت طاهرین علیهم السلام به شجره طوبی معرفی شده اند که اصل و ریشه آن در خانه علی و فاطمه سلام الله علیهما است و در بیت هر شیعه ای شاخه ای از آن درخت طوبی وجود دارد.

وی افزود: در مقابل این انوار مطهره، شجره خبیثه و ملعونه اموی است و این مسیر و این خط و راهروی در این مسیر تا قیامت ادامه خواهد داشت. مولوی در دفتر اول مثنوی معنوی می گوید:

رگ رگست این آب شیرین و آب شور

در خلایق می‌رود تا نفخ صور

باباطاهر می فرماید:

دلا خوبان دل خونین پسندند

دلا خون شو که خوبان این پسندند

متاع کفر و دین بی‌مشتری نیست

گروهی آن گروهی این پسندند

استاد یعقوبی در ادامه بیان داشت: تشیع در حقیقت قرار گرفتن در همان طریق بنی هاشمی و شجره طوبی است و این طور نیست که اگر می گوییم شیعه حسینی، در واقع شیعه علوی از شیعه حسینی جدا باشد؛ خیر! بلکه تشیع یک حقیقت ساری و جاری در طول تاریخ بوده است که وقتی به ائمه اطهار علیهم السلام رسید، در واقع به مصداق اتمّ خود رسیده است.

وی افزود: این شجره تکمیل شده و با بروز و ظهورش به اعلی مراتب خود رسیده است و از این رو این گونه نیست که حقیقت تشیع متفاوت باشد؛ اما ظهورات آن در زمان ها و مکان های مختلف، متفاوت بوده است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در زمان سیدالشهدا سلام الله علیه زمان به خصوصی است که این حقیقت به وجهه دیگری ظاهر شده است و کسانی که به عنوان شیعیان حسینی معرفی شده اند، در واقع شیعه همه اهل بیت شمرده می شوند ولی این حقیقت در آن برهه به صورت خاص خود جلوه گر شده است.

وی اضافه نمود: این مطلب به خاطر وضعیت خاص زمان سیدالشهدا علیه السلام بوده است و چون سیدالشهدا در حقیقت سرمایه اصلی تمام انبیاء و اولیای الهی بوده و نتیجه داده است، آن حضرت حقیقت تام و کامل شیعه را ارائه داده است.

وی افزود: در حقیقت کربلا محل نمایاندن تشیّع واقعی است و از این رو بحث شیعه حسینی را در قالب بیان برخی از اوصاف حضرت مسلم بن عقیل مطرح می کنیم.

اولین صفت:

استاد یعقوبی اضافه نمود: اولین وصف از اوصاف جناب مسلم بن عقیل «ولایت مداری» ایشان است. حقیقت تشیع پیروی بی چون و چراست؛ البته این نحوه از پیروی به معنای پیروی کورکورانه نیست؛ بلکه بودن تحت تربیت و اتصال به مقام امام است؛ امامی که متصل به مبدأ هستی است و این پیروی کاملا با بینایی و بصیرت است و این صفت بارز مسلم بن عقیل بوده است و از این رو بوده است که امام علیه السلام او را به عنوان نماینده خود قرار داد و در نامه ای که به کوفیان نوشته اند از او به عنوان برادر خود یاد کرده اند.

وی افزود: اگر نخواهیم قیاس کنیم این برادری مشابه با اخوّتی است که به دستور خداوند متعال بین رسول الله و امیر مؤمنان بوده است، اما باید در نظر داشت که بیان این تعبیر از امام معصوم علیه السلام بی حکمت نیست.

صفت دوم:

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: یک فرد شیعه باید «عالم» باشد و این از اوصاف بارز شیعیان است که هر چه این صفت بالاتر باشد، ارزش و مقام او بالاتر است و همین عالم بودن مسلم یکی از اسباب بوده است که او را به عنوان نماینده امام می شناسیم.

صفت سوم:

وی در ادامه بیان کرد: سومین صفت مسلم بن عقیل به عنوان شیعه حسینی «التزام به سیره و سجایای امام و مقتدای خود» است و از این رو مسلم کوچک ترین ویژگی های اخلاقی را رعایت می کرد و از این رو وقتی امکان ترور عبیدالله بن زیاد بن ابیه در منزل هانی بن عروه فراهم شده بود، با این حال مسلم این ترور را رد کرد؛ با این استدلال که این گونه ترور شایسته شیعه بنی هاشمی و علوی نیست.

صفت چهارم:

استاد یعقوبی افزود: صفت چهارم «شجاعت» این بزرگوار است؛ در شجاعت مسلم همان بس که ماجرای دستگیر شدنش را بازخوانی کنیم و البته که اگر از این ویژگی برخوردار نبود، در نماینده شدنش از طرف امام معصوم جای بحث می بود.

صفت پنجم:

استاد غلامعلی یعقوبی خاطرنشان کرد: پنجمین صفت مسلم بن عقیل «بصیرت و ژرف بینی آن حضرت» بوده است؛ این صفت بسیار مهم بوده است؛ این صفت همان چیزی است که در میان مردم کوفه نبود و از این رو تنها آن مقدار از جمعیت کم بر گرد امام زمان خودشان ماندند و باقی آنها در مقابل امام خود ایستادند. شناخت دقیق زمانه و اجتماع و روحیه حاکمان زمانه خود از ویژگی های بارز مسلم بن عقیل بوده است.

استاد غلامعلی یعقوبی در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید افزود: آنچه مهم است آن است که افرادی چون جناب مسلم با نشان دادن چنین شخصیتی بیان می دارد که هر کس شیعه حسینی است باید این ویژگی ها را داشته باشد و الا اطلاق شیعه بر او تنها مجازی بیش نیست./270/260/21/