اهتمام به تولید و شکوفایی اقتصادی از دو بعد فردی و حکومتی بر اساس نهج البلاغه در سه گفتار قابل تحقیق می باشد.

استاد احمد ابراهیمی قائنی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در زمینه موضوع «جهش تولید در نهج البلاغه» به گفتگو پرداخت.

وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: حاکم اسلامی پاسبان خداوند بر روی زمین است که امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: «السلطان وزعه الله فی ارضه.» (حکمت ٣٣٢)

این استاد حوزه علمیه قم افزود: حضرت آیت الله خامنه ای حفظه الله تعالی بعد از نامگذاری چندین سال با شعارهای اقتصادی و حمایت از تولید کنندگان داخلی، امسال را سال «جهش تولید» نامگذاری نمودند.

وی اضافه نمود: هرچند به خاطر برخی شرایط اقتصادی و شیوع ویروس منحوس کرونا این ایده بزرگ و متعالی که الهام گرفته از تُراث دینی است، با مشکلاتی مواجه گردید؛ ولیکن با استمداد از الطاف الهی و عنایات و ادعیه خیر صاحب این مملکت وجود نازنین حضرت حجت بن الحسن (عج) امید است در این فصول باقی مانده، شعار امسال تحقق عینی به معنی واقعی کلمه داشته باشد.

استاد ابراهیمی قائنی در ادامه بیان کرد: این امیدواری ولی فقیه است که در فرمایش مولی، فقیه به معنی واقعی کلمه کسی است که مردم را از رحمت الهی ناامید و از بخشش الهی مایوس نکند. «الفقیه کل الفقیه من لم یقنط الناس من رحمه الله و لم یوئسهم من روح الله...» (حکمت ٩۰)

وی افزود: در این دقایق، مبانی شعار امسال بر اساس کتاب ارزشمند نهج البلاغه مورد بررسی قرار گرفته است.

اهتمام به تولید و شکوفایی اقتصادی از دو بعد فردی و حکومتی بر اساس نهج البلاغه در سه گفتار قابل تحقیق می باشد.

گفتار نخست. وظیفه فردی نسبت به تولید در نهج البلاغه

استاد احمد ابراهیمی در ادامه خاطرنشان کرد: امیرالمومنین علیه السلام در بستر فردی و شخصی، علاوه بر سیره رفتاریشان، اهتمام جدی به کار و تولید دارند.

وی اضافه نمود: امام المتقین در توصیف متقین می فرمایند: «طلبا فی حلال» (خطبه ۱٩٣) شخص پرهیزگار باید جوینده روزی حلال باشد؛ این مهم باید در جامعه تبلیغ شود تا توجه به کار و تلاش برای روزی حلال منافی پرهیزگاری و تقوا لحاظ نگردد.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: از دیگر سو، حضرت فقر و نداری را نوعی بلا دانسته و می فرمایند: «الا و ان من البلا الفاقه» (حکمت ٣٨٨)

وی خاطرنشان کرد: مولا امیرالمؤمنین علیه السلام در خطاب به  فرزندشان محمد بن حنفیه می فرمایند: «یا بنی انی اخاف علیک الفقر فاستعذ بالله منه فلان الفقر منقصه للدین مدهشه للعقل داعیه للمقت» (حکمت ٣۱٩) فقر موجب نقصان دین و سرگردانی عقل و عامل دشمنی است.

استاد ابراهیمی قائنی اضافه نمود: هر فرد پرهیزگار باید بدنبال روزی حلال باشد و از فقر و نداری بترسد که آثار وحشتناکی در زندگی و دین وی خواهد داشت.

وی در ادامه بیان کرد: از همین بعد می توان وصیت نامه مبارک امیر المومنین علیه السلام را نسبت به اموال شخصی بعد از جنگ صفین برشمرد که در نامه ٢۴ آمده است. در فرازی از این وصیت نامه شریف به حسنین علیهما السلام آمده است: «و یشترط علی الذی یجعله الیه ان یترک المال علی اصوله و ینفق من ثمره حیث امر به و هدی له و الا یبیع من اولاد نخیل هذه القری ودیه حتی تشکل ارضها غراسا»

این استاد حوزه علمیه قم افزود: حضرت علیه السلام نسبت به اموال خویش شرط می کنند که اصل مال حفظ شود و تنها از میوه و درآمد آن بخورد و انفاق کند و هرگز نهال های درخت خرما را نفروشند تا همه سرزمین یک پارچه به گونه ای زیر درختان خرما قرار گیرد که راه رفتن در آن دشوار باشد.

وی خاطرنشان کرد: امروز اگر به زمین های حاصلخیز ایران و چشمه سارهایی که بدون بهره برداری و یا بهره اندک معطل باقی مانده است نگاهی شود هزاران افسوس باید خورد. مشاهده جوانان بی کار و فقر اجتماعی با این پتانسیل تولید در ایران یک درد و غصه جانکاه است.

استاد ابراهیمی قائنی اضافه نمود: امیرالمومنین ارواحنا له الفدا نسبت به باغ خرما سفارش می کنند که در آن نهال فروشی نشود باغ تنک و خلوت نگردد به گونه ای درختان فشرده و فراوان کاشت شود که راه رفتن در آن باغ مشکل باشد.

وی افزود: بسیاری از زمین های مرغوب ایران ظرفیت کاشت و برداشت چند محصول را در طی یک سال دارد در حالیکه برخی از آن اراضی رها شده است و برخی هم با اقل برداشت نگهداری می شود.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بنده چون کشاورز زاده هستم ظرفیت تولید را در این بستر گسترده می دانم. به یک مثال توجه فرمایید: گاهی کشاورز می تواند از یک آب و زمین بهره مضاعف برداشت کند مثلا علاوه بر محصول کشاورزی، پرورش ماهی و توسعه دامداری و تولید گوشت و لبنیات را به محصولات خویش ضمیمه کند. به تحقیق این مضاعف نمودن چقدر موجب زوال فقر خواهد شد؟ چقدر در جامعه اشتغال ایجاد خواهد نمود؟

وی اضافه نمود: این مضاعف نمودن محصول همان کشت فراگیر درخت خرماست که راه رفتن را در باغ مشکل می کند در حالی که زندگی را در جامعه آسان می نماید.

استاد ابراهیمی قائنی در ادامه بیان کرد: نکته قابل توجه این است که کشاورزی و نخلستان خرما در کلام مولی از باب مثال است و الا این وظیفه سنگین روی دوش صاحبان تمامی حرف و تولیدکنندگان محصولات و صاحبان صنایع است.

وی در همین راستا افزود: وقتی صاحب یک کارخانه می تواند مواد خام مورد نیاز را با یک دستگاه جدید از مواد اولیه تولید کند و یا ضایعات کارخانه را جهت استفاده یک محصول دیگر مورد استفاده قرار دهد و ده ها اشتغال مفید در جامعه ایجاد کند یعنی بر نخل خرمای اقتصاد خویش افزوده است و تولید را دو چندان نموده است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: البته پر واضح است که حاکمیت وظایف سنگینی در برنامه ریزی و دست گیری از صاحبان تولید دارد که در بعد دوم و بستر حاکمیت به آن می پردازیم.

گفتار دوم. تولید و حاکمیت در نهج البلاغه

استاد احمد ابراهیمی در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید افزود: در نامه ۵٣ که یک نامه طولانی و ارزشمند برای حاکمان می باشد. امیرالمومنین علیه السلام در چند فراز نسبت به تولید، عمران و آبادی به مالک اشتر رضوان الله تعالی علیه سفارش می کنند.

۱. حضرت در بیان اقسام اقشار جامعه، بعد از ذکر لشکریان الهی و عموم مردم و قضات و کارگزاران، قوام همگی را به بازرگانان و صاحبان صنایع می دانند زیرا این دو دسته وسایل زندگی را فراهم و در بازار عرضه نموده و بسیاری از وسایل مورد نیاز را می سازند و تولید می کنند: «لا قوام لهم جمیعا الا بالتجار و ذوی الصناعات...»

٢. در بخش دیگری از این نامه سیاست اقتصادی مهمی به جناب مالک ابلاغ می شود.

«و لیکن نظرک فی عماره الارض ابلغ من نظرک فی استجلاب الخراج لان ذلک لایدرک الا بالعماره و من طلب الخراج بغیر عماره اخرب البلاد و اهلک العباد و لم یستقم امره الا قلیلا .... فان العمران محتمل ما حملته»

باید نگاهت به عمران سرزمین بیشتر از جمع آوری مالیات باشد زیرا مالیات بدون عمران و آبادی قابل تحصیل نیست و حاکمی که مطالبه گر مالیات بدون عمران باشد؛ شهر را خراب و بندگان را هلاک و نابود ساخته و حکومتش هم اندک خواهد شد ولکن اگر عمران حاصل شود و بعد از آن وظیفه ای بر دوش مردم گذاشته شود با شادمانی می پذیرند زیرا عمران قدرت تحمل مردم را زیاد می کند.

این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: در این فرمایش گهربار که نصب العین هر مسئول باید باشد حضرت بقای حکومت را به تولید و آبادی منوط می نمایند.

وی افزود: براستی هر حکومتی در هزینه های جاری و آبادانی و توسعه و پرداخت حقوق کارگزاران و نیروهای امنیتی و ... نیازمند خراج و مالیات می باشد تا بتواند هزینه های خود را تامین نماید و هر چه این مالیات بیشتر باشد گستره خدمات حاکمیت افزون خواهد بود.

استاد ابراهیمی اضافه نمود: بحث مهمی که حتی در تاریخ منشا تغییر در حاکمیت ها شده همین مسأله مالیات و خراج می باشد که برنامه ریزی صحیح آن موجب مقبولیت عمومی حاکمیت و اشتباه محاسباتی آن موجب نارضایتی مردمی و حتی رویگردانی از حاکمیت و زوال آن می گردد.

وی تأکید کرد: حضرت در سفارش به جناب مالک ضمن تخفیف مالیاتی پایه و اساس گرفتن مالیات را عمران و توسعه می دانند.

این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: امروز بعد از تحریم های ظالمانه استکبار و مشکلات ارزی کشور و عدم امکان ارتباطات معاملی گسترده، ضرورت توجه ویژه به تولید دو چندان است. بر همین اساس امسال توسط ولایت فقیه حضرت آیت الله خامنه ای سال جهش تولید نامیده شد.

وی در نکته ای مهم  خاطرنشان کرد: برون رفت از مشکلات نامبرده و غیر آن، منوط به بستر سازی مناسب برای تولید است.

وی افزود: مسئولین باید موانع تولید را برطرف نموده و بوروکراسی ها را حذف کنند و زمینه تولید را مضاعف نمایند و جهشی در تولید ایجاد کنند با تولید گسترده علاوه بر اینکه تحریم ها و اخلال در واردات و صادرات خطری برای اقتصاد نخواهد داشت؛ هزینه های دولت و حاکمیت با جلب مالیات گسترده تامین می گردد.

گفتار سوم. جهش تولید و بایسته ها و شایسته ها

استاد احمد ابراهیمی قائنی در بخش دیگری از این گفتگو اضافه نمود: این گفتار در حد ارجاع به نهج البلاغه بوده و تبیین آن نیازمند مجالی دیگر است.

الف.وی در اولین مورد خاطرنشان  کرد: قوه مقننه تازه نفس باید ضمن شناسایی پتانسیل های تولیدی در اقصی نقاط کشور ایران، با نظرات کارشناسی قوانین سهل برای تولید و حمایت از تولیدگران وضع نماید و در صورت لزوم حتی کمیسیون مخصوص تولید ایجاد نماید و بداند که توفیق خدمت اندک و گذرا است.

وی در این راستا به برخی از کلمات حضرت امیر علیه السلام اشاره نمود: حکمت ۱۶٨: «الامر قریب و الاصطحاب قلیل» (پایان کار نزدیک و زمان ماندن اندک است)

حکمت ۱٧٣: «من استقبل وجوه الاراء عرف مواقع الخطاء» (کسی که از افکار و آرای گوناگون استقبال کند صحیح را از خطا خوب شناس)

ب.  این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قوه مجریه در این پایان ماموریت باید با یک حرکت جهادی قوانین موضوعه را اعمال کند و مشکلات واقعی تولید کنندگان را رصد و برطرف نماید که اگر معاونت مخصوصی رئیس دولت برای این مهم داشته باشد. آثار و برکات فراوانی خواهد داشت.

وی در این راستا به برخی دیگر از کلمات حضرت علیه السلام پرداخت: حکمت ۱۰۱: «لا یستقیم قضاء الحوائج الا بثلاث؛ باستصغارها لتعظم و باستکتامها لتظهر و بتعجیلها لتهنؤ» (برآوردن نیازهای مردم پایدار نیست مگر به سه چیز؛ کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید؛ پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود و شتاب در برآوردن آن تا گوارا گردد)

نامه ۵٣: «... ثم امور من امورک لابد لک من مباشرتها ... و منها اصدار حاجات الناس یوم ورودها علیک بما تحرج به صدور اعوانک و امض لکل یوم عمله فان لکل یوم ما فیه ... » (بخشی از کارها به گونه ای است که خود باید انجام دهی ... و دیگر برآوردن نیاز مردم در همان روزی که به تو عرضه می دارند و یارانت در رفع نیاز آنان ناتوانند کار هر روز را در همان روز انجام ده زیرا هر روزی کاری مخصوص به خود دارد)

ج.  استاد ابراهیمی قائنی افزود: نهادهای فرهنگی و حوزه علمیه ضمن تبیین سیره معصومین نسبت به تولید باید آثار فاخر و مشوقی تولید نماید و در رسانه ها تبلیغ شود.

وی در همین راستا به کلماتی در نهج البلاغه اشاره نمود: حکمت ٣٧۴: «و ما اعمال البر کلها و الجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف و النهی عن المنکر الا کنفثه فی بحر لجی»  (ارزش تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا نسبت به امر به معروف و نهی از منکر مانند قطره ای بر دریای مواج و پهناور است)

حکمت ۴٧٨: ما اخذ الله علی اهل الجهل ان یتعلموا حتی اخذ علی اهل العلم ان یعلموا (خداوند از مردم نادان عهد نگرفت که بیاموزند تا آن که از دانایان عهد گرفت که آموزش دهند.)

د. این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: تولیدگران باید با تکیه بر امدادهای الهی و بر اساس سفارش اولیای الهی تلاشی مضاعف نموده و با افزایش دامنه سرمایه گذاری در تولید، زمینه توسعه خویش و شکوفایی اقتصادی ایران را فراهم آورند.

وی در این قسمت به دو مورد از حکمت های نهج البلاغه اشاره نمود: حکمت ۱٣٩: «تنزل المعونه علی قدر الموونه» (امداد های الهی به اندازه نیاز نازل می شود)

حکمت ٣٨۶: «من طلب شیئا ناله او بعضه» (جوینده چیزی یا به آن یا به برخی از آن خواهد رسید.)

ه. استاد ابراهیمی قائنی افزود: عموم مردم باید از تولیدگران حمایت نمایند و توسعه و دوام تولید متوقف بر حمایت عمومی است. باید یک نه عمومی به کالای خارجی و حمایت عمومی از کالای داخلی شکل بگیرد این حمایت در مواردی مبتنی بر ایثار جامعه ایرانی است و آثار مبارکی برای اقتصاد ایران دارد.

وی در همین راستا به برخی از کلمات قصار حضرت علیه السلام اشاره نمود: حکمت ٢٣۰: شارکوا الذی قد اقبل علیه الرزق فانه اخلق للغنی و اجدر باقبال الحظ علیه (با آنکه روزی به او روی آورده شراکت کنید که او توانگری را سزاوارتر و روی آمدن روزگار خوش را شایسته تر است)

حکمت ٢٣٢: من یعط بالید القصیره یعط بالید الطویله (کسی که با دست کوچک کمک کند از دست بلند پاداش گیرد)

حکمت ٢۵٧: یا کمیل مر اهلک ان یروحوا فی کسب المکارم و یدلجوا فی حاجه من هو نائم فو الذی وسع سمعه الاصوات ما من احد اودع قلبا سرورا الا و خلق الله له من ذلک السرور لطفا فاذا نزلت به نائبه جری الیها کالماء فی انحداره حتی یطردها عنه کما تطرد غریبه الابل (ای کمیل خانواده ات را فرمان ده که روزها در بدست آوردن بزرگواری و شب ها در رفع نیاز خفتگان بکوشند سوگند به خدایی که تمام صداها را می شنود هر کس دلی را شاد کند خداوند از آن شادی لطفی برای او قرار دهد که به هنگام مصیبت چون آب زلالی برای وی باریدن گرفته و تلخی مصیبت را بزداید چنان که شتر غریبه را از چراگاه دور سازند.)/270/260/43/