اي نيازمندان به رحمت من! شما در تمام حالات، نياز به كمك من داريد، پس هر كاري را كه شروع مي كنيد و اميد داريد كه به آخر برسانيد و موفقيت را در آن مي خواهيد، با نام بسم الله الرحمن الرحيم  آن کار را شروع كنيد. يعني: در انجام اين كار از خدا كمك مي خواهم. خواه كار بزرگ و يا كار كوچكي باشد.

به مناسبت نامگذاری امسال، به سال «جهش تولید»، استاد رضا محققیان در موضوع «وظائف كارگر و آداب و مستحبات كسب و كار» با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

1- شروع كار با نام خدا

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در آغاز گفتگو خاطرنشان کرد: مستحب است، انسان هر كاري را با نام خدا آغاز كند، تا موفق به اتمام آن شود و كار او با لطف و بركت الهي همراه گردد.

وی در این رابطه به روایتی از اميرالمؤمنين عليه السلام اشاره نمود که مي فرمايد: پيامبر اكرم (ص) از قول خداوند چنين براي من نقل نمود: هر كاري كه براي شما مهم است و مي خواهيد بر انجام آن موفق شويد با نام خدا شروع نمائيد تا آن كار ناتمام نماند.

«الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَسْكَرِيُّ ع فِي تَفْسِيرِهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ ع فِي حَدِيثٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَدَّثَنِي عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّهُ قَالَ كُلُّ أَمْرٍ ذِي بَالٍ لَا يُذْكَرُ بِسْمِ اللَّهِ فِيهِ فَهُوَ أَبْتَرُ.» (عاملي، شيخ حر، وسائل الشيعة، ج: 7، ص: 170)

استاد محققیان افزود: امام صادق عليه السلام در اين باره مي فرمايد: گاهي برخي از شيعيان ما در وقت شروع به كار، نام خدا، بسم الله الرحمن الرحيم را ترك مي كنند، پس خداوند براي اين كه آنها را متوجه خطايشان كند و به ياد نام خدا بيفتند، آنها را به يك امر ناخوشايند دچار مي كند، تا نام خدا را ببرند و شكر خدا را بنمايند و خطاي آنها محو شود و نيز خداوند به بندگان خود خطاب مي كند: اي نيازمندان به رحمت من! شما در تمام حالات، نياز به كمك من داريد، پس هر كاري را كه شروع مي كنيد و اميد داريد كه به آخر برسانيد و موفقيت را در آن مي خواهيد، با نام بسم الله الرحمن الرحيم  آن کار را شروع كنيد. يعني: در انجام اين كار از خدا كمك مي خواهم. خواه كار بزرگ و يا كار كوچكي باشد.

«وَ قَالَ الصَّادِقُ ع وَ لَرُبَّمَا تَرَكَ بَعْضُ شِيعَتِنَا فِي افْتِتَاحِ أَمْرِهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ فَيَمْتَحِنُهُ اللَّهُ بِمَكْرُوهٍ لِيُنَبَّهَ عَلَى شُكْرِ اللَّهِ وَ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ وَ يُمْحَقَ وَصْمَةُ تَقْصِيرِهِ عِنْدَ تَرْكِهِ قَوْلَ بِسْمِ اللَّهِ قَالَ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِعِبَادِهِ أَيُّهَا الْفُقَرَاءُ إِلَى رَحْمَتِي قَدْ أَلْزَمْتُكُمُ الْحَاجَةَ إِلَيَّ فِي كُلِّ حَالٍ وَ ذِلَّةَ الْعُبُودِيَّةِ فِي كُلِّ وَقْتٍ فَإِلَيَّ فَافْزَعُوا فِي كُلِّ أَمْرٍ تَأْخُذُونَ فِيهِ وَ تَرْجُونَ تَمَامَهُ وَ بُلُوغَ غَايَتِهِ فَقُولُوا عِنْدَ افْتِتَاحِ كُلِّ أَمْرٍ صَغِيرٍ أَوْ عَظِيمٍ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ أَيْ أَسْتَعِينُ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ بِاللَّهِ الْحَدِيثَ.» (عاملي، شيخ حر، وسائلالشيعة ج: 7، ص: 169)

2- نيت و قصد هنگام كار

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به «نیت و قصد هنگام کار» اشاره نمود و خاطرنشان کرد: با اين كه در اسلام نسبت به اشتغال و كسب و كار سفارش زیادی شده است و آن را عبادت مي داند، ولي در عين حال آن چه مهم است، نيت انسان است.

وی افزود: پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد: هيچ سخن خوبي بدون عمل به آن ارزش ندارد و عمل هم با ارزش نيست، مگر اين كه همراه با نيت باشد و قول، عمل و نيت هم بدون مطابقت با دين و سنت ارزش ندارد.

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا قَوْلَ إِلَّا بِعَمَلٍ وَ لَا قَوْلَ وَ لَا عَمَلَ إِلَّا بِنِيَّةٍ وَ لَا قَوْلَ وَ لَا عَمَلَ وَ لَا نِيَّةَ إِلَّا بِإِصَابَةِ السُّنَّةِ.» (كليني، محمد بن يعقوب، الكافي، ج 1، ص: 70)   

استاد محققیان در ادامه به روایتی از امام ششم اشاره نمود: مردي به امام صادق عليه السلام عرض كرد: من به مراتب در جهاد با كفار شركت کرده ام و براي بدست آوردن پاداش جهاد از وطن خود دور شدم و شغل خود را همين قرار داده ام ولي برخي من را منع كرده اند و گفته اند كه جهاد فقط در ركاب امام عادل صحيح است. مي خواهم ببينم نظر شما چيست؟ حضرت در جواب او فرمود: مردم روز قيامت بر اساس نيتي كه داشته اند محشور شده و پاداش داده مي شوند. ببين نيت تو از جهاد چيست؟

«عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ أُكْثِرُ الْغَزْوَ وَ أَبْعُدُ فِي طَلَبِ الْأَجْرِ وَ أُطِيلُ الْغَيْبَةَ فَحُجِرَ ذَلِكَ عَلَيَّ فَقَالُوا لَا غَزْوَ إِلَّا مَعَ إِمَامٍ عَادِلٍ فَمَا تَرَى أَصْلَحَكَ اللَّهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنْ شِئْتَ أَنْ أُجْمِلَ لَكَ أَجْمَلْتُ وَ إِنْ شِئْتَ أَنْ أُلَخِّصَ لَكَ لَخَّصْتُ فَقَالَ بَلْ أَجْمِلْ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَحْشُرُ النَّاسَ عَلَى نِيَّاتِهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.» (كليني،محمد بن يعقوب، الكافي، ج: 5، ص 20)   

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه اضافه نمود: هركس مي تواند از كاري كه انجام مي دهد نيتي داشته باشد و بر اساس آن نيت كار او با ارزش خواهد بود. نخستين انگيزه از اشتغال به كار، برطرف كردن نيازهاي شخصي خود، خانواده و بي نياز شدن از ديگران است، تا شخصی سربار جامعه نشود. اين انگيزه و نيت خوب است و ثواب فراوان دارد.

وی افزود: پيامبر اكرم (ص) در راه جنگ تبوك به جوان پر تلاشي برخورد نمود كه شترهاي چاقي را به چرا مي برد. پس اصحاب به حضرت عرض كردند: اگر نيروي جواني و قدرت اين جوان و شترهاي چاق او در راه خدا مصرف مي شد، خيلي خوب بود.پيامبر (ص) آن جوان را صدا زد و فرمود: با اين شترهاي چاق چه مي كني؟ عرض كرد: يا رسول الله! من اهل و عيال دارم، با اين شتران براي اهل و عيالم كار مي كنم. تا مخارج آنها را به دست بياورم و نيازمند مردم نباشم و قرضي هم دارم که آن را پرداخت مي كنم.

پيامبر فرمود: شايد هدفي غير از اين داري؟ عرض كرد: نه. پس وقتي رفت، پيامبر فرمود: اگر اين جوان راست گفته باشد؛ براي او پاداشي است، همچون پاداش مجاهد در راه خدا و پاداش كسي كه حج و عمره بجا مي آورد.

«عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ مَرَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ بِشَابٍّ جَلَدٍ يَسُوقُ أَبْعِرَةً سِمَاناً فَقَالَ أَصْحَابُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ كَانَتْ قُوَّةُ هَذَا وَ جَلَدُهُ وَ سِمَنُ أَبْعِرَتِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَكَانَ أَحْسَنَ فَدَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ ص فَقَالَ أَ رَأَيْتَ أَبْعِرَتَكَ هَذِهِ أَيَّ شَيْ ءٍ تُعَالِجُ عَلَيْهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِي زَوْجَةٌ وَ عِيَالٌ فَأَنَا أَكْسِبُ بِهَا مَا أُنْفِقُهُ عَلَى عِيَالِي وَ أَكُفُّهُمْ عَنِ النَّاسِ وَ أَقْضِي دَيْناً عَلَيَّ قَالَ لَعَلَّ غَيْرَ ذَلِكَ قَالَ لَا فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَئِنْ كَانَ صَادِقاً إِنَّ لَهُ لَأَجْراً مِثْلَ أَجْرِ الْغَازِي وَ أَجْرِ الْحَاجِّ وَ أَجْرِ الْمُعْتَمِرِ.» (مستدرك الوسائل، ج: 13، ص: 8)  

استاد محققیان به حدیثی دیگر از پيامبر اكرم (ص) اشاره نمود که در این باره مي فرمايد: هر كس اشتغال به كسب حلال داشته باشد و هدف و نيت او اين باشد كه نيازمند به كمك ديگران نباشد و نيازهاي خانواده اش را تامين كند و به همسايه خود مهرباني كند، روز قيامت با صورتي نوراني، همچون ماه شب چهاردهم، با خدا ملاقات مي كند.

«عَنِ النَّبِيِّ ص أَنَّهُ قَالَ مَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حَلَالًا اسْتِعْفَافاً عَنِ الْمَسْأَلَةِ وَ سَعْياً عَلَى عِيَالِهِ وَ تَعَطُّفاً عَلَى جَارِهِ لَقِيَ اللَّهَ وَ وَجْهُهُ كَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ.» (مستدرك الوسائل، ج: 13، ص: 17)

وی خاطرنشان کرد: ولي بهتر از اين هم تصور مي شود و آن اين كه نيت او از اشتغال به كسب و كار، علاوه بر برطرف كردن نياز هاي شخصي اهل و عيال خود، برطرف كردن نيازهاي جامعه اسلامي هم باشد و به فكر محرومان جامعه باشد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مردي به امام صادق عليه السلام عرض كرد: به خدا قسم ما به دنيا علاقه داريم، دوست مي داريم، اموال دنيا به دست ما برسد.

حضرت از او سوال نمود: مي خواهي با آن چه كني؟ عرض كرد: مي خواهم با آن نيازهاي خود و اهل و عيالم را برطرف كنم و با آن صله رحم كنم و به نيازمندان صدقه دهم و با آن حج و عمره بجا آورم. حضرت فرمود: اينها كه تو مي شماري دنيا جويي نيست. درحقيقت طلب آخرت است.

«عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع وَ اللَّهِ إِنَّا لَنَطْلُبُ الدُّنْيَا وَ نُحِبُّ أَنْ نُؤْتَاهَا فَقَالَ تُحِبُّ أَنْ تَصْنَعَ بِهَا مَا ذَا قَالَ أَعُودُ بِهَا عَلَى نَفْسِي وَ عِيَالِي وَ أَصِلُ بِهَا وَ أَتَصَدَّقُ بِهَا وَ أَحُجُّ وَ أَعْتَمِرُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَيْسَ هَذَا طَلَبَ الدُّنْيَا هَذَا طَلَبُ الْآخِرَةِ.» (عاملي، شيخ حر، وسائل الشيعة، ج: 17، ص: 7)

استاد رضا محققیان در پایان این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: هر گاه نيت انسان در وقت كسب و كار خوب باشد، الطاف الهي شامل او شده و كسب وكار او بركت مي يابد.

وی در این باره به روایتی از امام صادق عليه السلام اشاره نمود که مي فرمايد: هر كس نيتش نيكو شود خداوند رزق او را زياد مي نمايد.

«و قال ع من حسنت نيته زيد في رزقه.» (مجلسي،محمد باقر، بحارالانوار، ج: 100 ص: 21)/270/260/20/