لازمه ترک عزاداری به شیوه قدیم در امسال، ترک کلّ شعائر و منسی شدن این شریعت و عزاداری امام حسین علیه السلام نمی شود؛ بلکه می توانیم با وسائل جایگزین و ایجاد تغییرات در فکر و سنت های مردم این مسأله را حفظ کنیم؛ در این راستا راه کارهای جانبی هم وجود دارد.

با توجه به فرا رسیدن ایام محرم و عزاداری سالار شهیدان و اصحاب با وفایش، استاد مجتبی فروزان فر، مسئول آموزش و پژوهش مدرسه تخصصی فقه امام خمینی (ره)، با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ابتدای این گفتگو به بیانات یک روحانی اشاره نمود که با یک احساس گرمی می گوید: «نه فقط احتمال، بلکه حتی اگر علم به ابتلاء داشته باشیم، عزاداری به شیوه قبل از کرونا، به نحوی جهاد در راه شعائر اهل بیت علیهم السلام است؛ و اگر کشته بشویم، شهید محسوب می گردیم و همان طور که شهدای حرم، شهید هستند، این مجالس روضه هم به نوعی حرم اهل بیت علیهم السلام در خانه، کاشانه و وطن ما است؛ و اینکه گفته می شود، خطری وجود ندارد؛ خیر! خطر وجود دارد و قوی هست و بالاتر؛ اگر علم هم باشد هم باید اقامه شعائر کنیم و...»

استاد فروزان فر خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم از کانال فقهی و بر منشای فقه این مطالب را ارزیابی فقهی کنیم، این گفته ایشان دو مقدمه و پیش فرض دارد:

مقدمه اول: اقامه شعائر در زمان فعلی، وجوب دارد.

وی افزود: مقدمه اول آن است که اقامه شعائر حسینی در این شرایط فعلی مستحب نیست و به واجب کفایی تبدیل شده است؛ یعنی باید این شعائر اقامه گردد.

این استاد حوزه علمیه قم در این باره بیان کرد: البته این امر، فی نفسه، خیلی استبعداد ندارد؛ مثلا در رساله ها آمده که نماز جماعت مستحب است و از سنت های بسیار مؤکد است؛ اما واجب نیست؛ مگر برای کسی که نمی توانند قرائت صحیح داشته باشند که برخی از فقها بیان نموده اند که اگر بر او حرجی نیست، واجب است تا نماز را به جماعت بخواند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: با اینکه نماز جماعت مستحب است، اما گفته اند اگر کسی بنا نداشته باشد که اصلا نماز جماعت شرکت کند و یا اصلا پا را به مسجد بگذارد، خودِ قصدی که می کند، حرام  است؛ چون ترک شریعتی از شرایع دین است؛ ما نباید ملتزم بشویم که حتی مستحب را در طول عمر ترک کنیم. یعنی اینکه می توانی خیلی از وقت ها را به نماز جماعت نروی؛ اما اینکه قصد داشته باشی که دیگر در طول عمر خودت در نماز جماعت شرکت نکنی و متارکه کلی داشته باشی، جایز نیست.

استاد فروزان فر افزود: در رابطه با اقامه عزای سید الشهداء علیه السلام می گویند: این امر تَرکی از شعائر دین است و به متارکه این سنت الهی می انجامد و در آینده سر از تحریف دین در می آورد و در آینده نسل ما با جماعت، نماز جماعت و شرکت در آن بیگانه می شوند و شارع به آن راضی نیست.

وی در ادامه بیان تنقیح کلمات آن روحانی اضافه نمود: ایشان از این کبری در کلامش هم استفاده کرده است، یعنی از آن شعائری که نباید به فراموشی سپرده شود، اقامه عزای ابی عبدالله الحسین علیه السلام است تا زمانی که حضرت ولی عصر (عج) تشریف بیاورند؛ به عبارت دیگر اقامه و شرکت در عزای حسینی هم مستحب اما از حیث دیگر واجب کفایی است و از این رو اگر از جانب همه ترک شود، همه گناهکار هستند.

وی خاطرنشان کرد: استحباب نفسی تنافی با عنوان وجوب به لحاظ عنوان دوم ندارد که ترک شریعةٍ من شعائر الله باشد.

مقدمه دوم: این وجوب، اهمّ از حفظ نفس است.

استاد مجتبی فروزان فر در ادامه به بیان مقدمه دوم پرداخت: ما یک وجوب حفظ نفس داریم و یک حرمت القاء نفس فی التهلّک؛ البته هر دو با هم نیست و بنا بر اختلافی که آقایان دارند، یکی از آن دو برقرار است ؛ به هر حال هر کدام که باشد، این حکم الزامی در تعارض با حفظ شعائر الهی که واجب است، آن اهمّ می شود و این امر مهم؛ و از این رو در تزاحم  اهمّ، مهم را کنار می زند و در این جا فعلیت برداشته می شود.

مسئول آموزش و پژوهش مدرسه تخصصی فقه امام خمینی (ره) بعد از بیان این دو مقدمه خاطرنشان کرد: اگر چه به نظر می رسد که می توانیم مقدمه دوم را بپذیریم، اما مقدمه اول آن قابل ایراد است.

وی افزود: اگر لازمه عدم متارکه شریعة من شعائر الله کشته شدن یک عده هم باشد تا این سنت الهی به فراموشی سپرده نشود، ظاهرا جایز است.

این استاد درس خارج حوزه علمیه در این باره خاطرنشان کرد: جواز بیان شده، به واسطه اهمیت بالای شریعت و تحریف نشدن بخشی از آن است.

وی اضافه نمود: ولی بحث در اینجا این است که مقدمه اول ایشان تمام نیست؛ یعنی لازمه ترک عزاداری به شیوه قدیم در امسال، ترک کلّ شعائر و منسی شدن این شریعت و عزاداری امام حسین علیه السلام نمی شود؛ بلکه می توانیم با وسائل جایگزین و ایجاد تغییرات در فکر و سنت های مردم این مسأله را حفظ کنیم؛ در این راستا راه کارهای جانبی هم وجود دارد؛ راهکارهایی همانند:

• فعال تر شدن صدا و سیما
• به کار بردن بلندگوهای مساجد و گذاشتنِ نوحه های خوب
•  به کار بردن مداح های حرفه ای
• ویدئو کنفرانس های در فضاهای بزرگ پخش کنند که مردم در بزرگراه ها آن را ببینند.
• عزاداری های در مقیاس خانوادگی برگزار شود.

وی در ادامه بیان کرد: این موارد از چیزهایی است که می تواند جایگزین مسأله عزاداری باشد و به نظر می آید که صغرایی که ایشان به دنبال آن بودند که متارکه شعائر من شعائر الله، یعنی عزاداری برای امام حسین علیه السلام است؛ واقع نمی شود؛ از این رو به ایشان اشکال صغروی داریم.

استاد مجتبی فروزان فر افزود: در بخش کبروی، با مقدماتی که چیدیم و باید کلام ایشان را متعیّن بر این مقدمات بدانیم، آن کبری را به نحو موجبه جزئیه می پذیریم؛ مثلا اگر گروهی بخواهند به قبر مطهر برخی از ائمه علیهم السلام هجمه کنند، یقینا با کشته شدن یک سری از شیعیان هم که شده، نباید بگذاریم تا این کار صورت بگیرد، چون اگر چه حفظ جان مسلمان واجب است، اما بدون شک ایستادگی در مقابل هجمه به قبر مطهر ائمه اطهار علیهم السلام اهمّ است و جزو اغراض مورد توجه شارع مقدس است.

وی اضافه نمود: اصل شعائر حسینی تعطیل و منسی نمی شود؛ نشانه اش مخالفت های رضاخان با انجام شعائر حسینی بوده است ولی نه تنها این عزاداری برنیفتاد، بلکه سرد هم نشد؛ در زمان فرزندش این شور و احساس بیشتر هم شد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بنابراین اگر دلیل عقلایی در این رابطه داشته باشیم، مطمئنا عزاداری با سبک و سیاق سابق نه تنها وهن مذهب نیست و نه تنها شعائر ابی عبدالله الحسین علیه السلام را به فراموشی نمی سپارد، بلکه بر دل و جان مردم تأثیر مثبت خواهد داشت: «با اینکه علما و بزرگان این مقدار به عزاداری امام حسین بن علی علیهما السلام اهمیت می دهند، اما چقدر برای جان انسان ها ارزش قائل هستند که این امر را موقتا امسال و در این شرایط شیوع ویروس کرونا با محدودیت برگزار می کنند و پروتکل های بهداشتی را رعایت کنند.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم افزود: لازم است در مورد عزاداری بر سید و سالار شهیدان قدری شفاف تر صحبت کنیم؛ اگر واقعا عزای ابی عبدالله الحسین علیه السلام به عنوان شریعة من شرایع المذهب و معالم المذهب در خطر باشد، بله! حتی اگر نفوس هم در خطر باشد، ما جایز می دانیم و بلکه واجب؛ اما در مانند امسال با توجه به شرایطی که پیش آمده است، به هیچ وجه تالی فاسدی پیش نمی آید؛ بلکه در این شرایط نیز عزاداری سید الشهداءبا رعایت نکات بهداشتی و پروتکل های بهداشتی باید انجام شود.

وی خاطرنشان کرد: اگر انجام مراسم حسینی با شور سابق و به نحو قدیم انجام گیرد و موجب گسترده تر شدن شیوع این ویروس شود، ما نمی توانیم در مقابل افکار عمومی پاسخگو باشیم؛ در مورد سؤالی که به صورت مطالبه عمومی ایجاد می شود، چه جوابی خواهیم داشت؛ اگر انجام مراسم با شکل سابق موجب کشته شدن صدها تن بشود، آیا این امر موجب وهن مذهب نیست؟ رعایت این نکته برای همه اعلام لازم است./270/260/21/